Albanski jezik

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
albanski jezik
gjuha shqipe
Izgovor ʃcip
Govori se u Albanija,
Srbija (naročito Kosovo i Metohija),
Republika Makedonija,
severozapadna Grčka i
južna Italija
Region Balkansko poluostrvo
Broj govornika
5.4 miliona [1] (nedostaje datum)
Indoevropski
  • albanski jezik
latinica (albanska latinica)
Zvanični status
Službeni jezik u
 Albanija
 Kosovo
Priznati manjinski jezik u
Reguliše Akademija nauka Albanije
Jezički kodovi
ISO 639-1 sq
ISO 639-2 alb (B)
sqi (T)
ISO 639-3 sqiinclusive code
Pojedinačni kodovi:
aln – geg
aae – arbanaški
aat – arvatinski
als – tosk
{{{mapalt}}}
Rasprostranjenost albanskog jezika
  Službeni jezik
  Manjinski jezik
{{{mapalt2}}}
Albanski jezik i njegovi dijalekti

Albanski jezik (alb. gjuha shqipe) je indoevropski jezik, koji sam predstavlja jednu granu ove porodice jezika. Tokom istorije, albanski jezik je usvajao reči iz niza stranih jezika: latinskog, slovenskih jezika, turskog, starogrčkog, italijanskog i drugih jezika. Albanski jezik je u dalekoj vezi sa slovenskim i baltičkim jezicima.

Pretpostavlja se da njime govori oko 5.4 milona ljudi, od toga 3 miliona u Albaniji, a ostali su na Kosovu i Metohiji (autonomna pokrajina na jugu Srbije), u Makedoniji, Crnoj Gori, severozapadnoj Grčkoj, južnoj Italiji (emigracija iz 15. veka) i dijaspori.

Albanski jezik ima dva dijalekta: dijalekat Gega, severno od reke Škumbe, i dijalekat Toska, južno od ove reke. Dijalekt Toske je zvanični jezik Albanije. Na Kosovu i Metohiji se sve do 1972. godine kao književni albanski jezik koristio dijalekat Gega. Njime su štampane knjige, novine, učio se zvanično u školi. Te godine je u Prištini održan skup albanskih lingvista iz Albanije i sa Kosova i Metohije na kome je dogovoreno da se albanski književni jezik unificira. Od tada je i na Kosovu i Metohiji službeni i književni jezik dijalekat Toska, kao što je u Albaniji. Albanski jezik ima mnoge zajedničke osobine sa drugim jezicima Balkana (vidi: Balkanska jezička zajednica).

Standard za pisani albanski jezik je usvojen 1908. godine i zasniva se na latiničnom alfabetu.

Karakteristike[uredi]

Albanski jezik ima 7 samoglasnika i 29 suglasnika. Gege dijalekt ima nazalne samoglasnike kojih nema u toske dijalektu. Naglasak je uglavnom na pretposlednjem slogu.

Imenice se dele u 3 roda (muški, ženski i neutralni) i 2 broja (jednina i množina). Postoje 4 deklinacije i 6 padeža (nominativ, akuzativ, genitiv, dativ, ablativ i vokativ).

Član se može nalaziti pre ili posle imenice, kao u rumunskom, bugarskom ili makedonskom (bug. planina - planinata, alb. mal-mali).

Primer teksta[uredi]

Član 1 Univerzalne deklaracije o ljudskim pravima

Të gjithë njerëzit lindin të lirë dhe të barabartë në dinjitet dhe në të drejta. Ata kanë arsye dhe ndërgjegje dhe duhet të sillen ndaj njëri tjetrit me frymë vëllazërimi.
  • tungjatjeta - zdravo

Poređenje albanskog sa drugim jezicima[uredi]

Albanski muaj/muaji i ri/ e re nënë / nëna motër / motra natë / nata hundë/ hunda tre i zi / e zezë i kuq/ e kuq i verdhë/ e verdhë i blertë / i gjelbër ujk / ujku
Drugi Indoevropski jezici
srpski mesec nov majka sestra noć nos tri crno crveno žuto zeleno vuk
engleski month new mother sister night nose three black red yellow green wolf
latinski mēnsis novus māter soror nox nasus trēs āter, niger ruber flāvus, gilvus viridis lupus
italijanski mese nuovo madre sorella notte naso tre nero rosso giallo verde lupo
nemački Monat neu Mutter Schwester Nacht Nase drei schwarz rot gelb grün Wolf
portugalski mês novo mãe irmã noite nariz três negro vermelho amarelo verde lobo
španski mes nuevo madre hermana noche nariz tres negro rojo amarillo verde lobo
rumunski luna nou/noi mamă soră noapte nas trei negru roşu galben verde lup
velški mis newydd mam chwaer nos trwyn tri du (/di/) coch, rhudd melyn gwyrdd, glas blaidd
poljski miesiąc nowy matka siostra noc nos trzy czarny czerwony żółty zielony wilk
ruski mesяc novый matь sestra nočь nos tri čёrnый krasnый žёltый zelёnый volk
litvanski mėnuo naujas motina sesuo naktis nosis trys juoda raudona geltona žalias vilkas
bugarski mesec
mesec
nov
nov
maйka
maika
sestra
sestra
noщ
nošt
nos
nos
tri
tri
čeren
čeren
červen
červen
žъlt
žălt
zelen
zelen
vъlk
vălk

Vidi još[uredi]

Izvori[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]