Aleksandrovac

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Disambig.svg
Druga značenja su popisana u stranici Aleksandrovac (višeznačna odrednica).
Aleksandrovac
Aleksandrovac
Aleksandrovac
Grb
Osnovni podaci
Država Zastava Srbije Srbija
Upravni okrug Rasinski
Opština Aleksandrovac
Stanovništvo
Stanovništvo (2011) 6228
Položaj
Koordinate 43°27′19″N 21°03′05″E / 43.455166, 21.0515
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Nadmorska visina 370 m
Aleksandrovac na mapi Srbije
{{{alt}}}
Aleksandrovac
Aleksandrovac na mapi Srbije
Ostali podaci
Poštanski broj 37230
Pozivni broj 037
Registarska oznaka AC/АЦ


Koordinate: 43° 27′ 19" SGŠ, 21° 03′ 05" IGD

Aleksandrovac je grad i sedište opštine Aleksandrovac u Rasinskom okrugu. Prema popisu iz 2011. godine ima 6228 stanovnika.

Geografski položaj[uredi]

Grad leži u kotlini imeđu planinskih ogranaka Kopaonika, Jastrepca i Goča, sa desne strane Kožetinske reke.[1]

Istorija[uredi]

Aleksandrovac se nekada zvao Kožetin. Isto ime Kožetin danas nosi samo staro selo, koje se nalazi nešto iznad varošice.[1] Naselje je 1. marta 1880. godine proglašeno za varošicu[2], a 19. juna 1882. promenilo ime u Aleksandrovac po kralju Aleksandru Obrenoviću, ukazom kralja Milana[3]. Aleksandrovac se prvi put pominje u povelji Stefana Nemanje 1196. godine, kao naselje Kožetin, u župi Rasini. Malo se zna o ovom naselju u srednjem veku. Naselje se pominje u povelji Đurađa Brankovića, iz 1429. godine. Od 1804. Kožetin sa okolinom učestvuje u bunama protiv Turaka. Mamut-paša Leskovački ga zauzima 1813. Pripojen je Srbiji u sklopu šest oslobođenih nahija 1833. godine. Od tada počinje obnavljanje i izgrađivanje.[1]

Za vreme Prvog svetskog rata dosta je stradao, naročito 1917. za vreme Topličkog ustanka, kada su ustaničke čete razbijene, a bugarski okupator preplavio teren i vršio krvave odmazde nad stanovništvom.[1]

U Drugom svetskom ratu u okolini Aleksandrovca dejstvovao je Rasinski partizanski odred. Aleksandrovac je konačno oslobođen u septembru 1944. godine.[1]

Privreda[uredi]

Posle oslobođenja Aleksandrovac postaje središte vinogradarstva i tržište vina, posebno župskog vina. Ovde je razvijeno voćarstvo, gde se posebno ističu kvalitetne šljive kruške i jabuke.[1]

Najpoznatija kompanija je „Vino Župa“ koja se bavi proizvodnjom i prometom vina, alkoholnih pića, sokova, koncetrata i baza. Kompanija „Vino Župa“ spada u 20 najvećih izvoznika iz Srbije. [4]

Turizam[uredi]

  • Župska berba“ tradicionalna manifestacija se održava svake godine. Posvećena je početku berbe grožđa, po čemu su Aleksandrovac i Aleksandrovačka Župa nadaleko poznati. Ova manifestacija, osim što promoviše kraj, ima i privredni karakter, jer se na njoj sklapaju mnogi poslovi.[5] Župska berba se održava od 1963. godine.[6]
  • Zavičajni muzej župe[7], kompleksni muzej u užem centru grada u kući „popa Marka“. Otvoren je 27. januara 1992. godine. U muzeju se nalaze arheološka, etnografska, i istorijska postavka sa oko 3000 predmeta, fototeka sa oko 6.000 fotografija i negativa i biblioteka sa 1400 knjiga.
  • Muzej vinogradarstva i vinarstva smešten u starom podrumu Poljoprivredne škole. Posvećen je istoriji vina i vinograda u Srbiji. Najvredniji predmeti u muzeju su 4 neolitske figure iz vinčanske kulture, pronađeni u Vitkovačkom polju.[8]
  • Tvrđava Koznik srednjovekovni grad, jedan od najbolje očuvanih. Nalazi se na 8 km zapadno od Aleksandrovca, na kupastom strmom brdu iznad Rasine, na 992 m.n.v.
  • Poljane“ su stara vinogradarska etno naselja. U Aleksandrovačkoj Župi danas je preostalo 24 poljane, nekada je bilo više od 70. Takvo ime im je dao narod zato što su podignute u atarima izvan sela, na polju, gde se isključivo zasađeni vinogradi. U vreme berbe, dolazili bi ljudi iz okolnih naselja i ostajali tamo do završetka berbe. Poljane su jedinstvena etno naselja u Srbiji, sa karakterističnom arhitekturom, podrumima od kamena, brvnima i talpama, koja su počela da iščezavaju sa pojavom Filoksenove cisterne, pa se danas radi na restauraciji nekih od njih. Npr. poljana u Lukarevini je zaštićena zakonom.
  • Manastir Rudenica iz 15. veka severeno od Aleksandrovca, u pravcu Trstenika
  • Manastir Drenča u selu Drenča, na 3 km severno od Aleksandrovca sagrađen 1382. godine

Demografija[uredi]

Prema popisu iz 2002. bilo je 6476 stanovnika (prema popisu iz 1991. bilo je 6354 stanovnika). U naselju živi 5093 punoletna stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 37,0 godina (36,5 kod muškaraca i 37,4 kod žena). U naselju ima 2111 domaćinstava, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,07.

Ovo naselje je skoro potpuno naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine), a u drugoj polovini 20. veka broj stanovnika je višestruko porastao.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka

Demografija
Godina Stanovnika
1948. 1027 [9]
1953. 1153
1961. 1320
1971. 3067
1981. 5177
1991. 6354 6106
2002. 7014 6476
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[10]
Srbi
  
6.352 98,08%
Crnogorci
  
23 0,35%
Romi
  
14 0,21%
Jugosloveni
  
13 0,20%
Hrvati
  
7 0,10%
Makedonci
  
5 0,07%
Muslimani
  
4 0,06%
Slovenci
  
2 0,03%
Bugari
  
2 0,03%
nepoznato
  
12 0,18%


Župska Berba[uredi]

U Župi je vekovna tradicija da se berba grožđa slavi kao opštenarodni praznik. Počev od 1963. godine, krajem septembra održava se privredno-turistička manifestacija ,,Župska berba" kada Župu obiđu turisti iz čitavog sveta. Župljani dočekuju svoje goste raširenih ruku i otvorena srca. Tada iz fontane u centru Aleksandrovca, umesto vode, teče čuveno Župsko vino.

Tradicija[uredi]

Ovde je vinova loza čvrsto isplepletala svoj život sa čovekom na ovom prostoru gde se zajedno raduju i tuguju stolećima i gde su pustili duboke korene. Srbija je otadžbina, Župa domovina,a vinoo sudbina vrednih i časnih ljudi, u čijem je genetskom kodu upisana neizmerna ljubav prema najslađem voću-grožđu i najlepšem od svih piću-vinu. Župa je klasična zemlja srpskog vinogradarstva i vinarstva jer se u njoj na pragu vinove loze i vina živi već milenijumima, a vreme se meri vinskim kalendarima i ne živi po zakonima zaborava, već po zakonima sećanja.

Župske poljane[uredi]

Posebnu sposobnost Župe predstavljaju Župske poljane. Ima ih još uvek dvadesetak. Ranije ih je bilo puno više. Tu su jedinstvena sezonska naselja koja svojom specifičnom arhitekturom i lepotom predstavljaju dah ljudi minulih vekova.U njima su nekada živeli vinogradari u vreme obrade svoih vinograda. Tu su bili uglavnom i najčešće ljudi iz planinskih sela koji su u Župi imali vinograde, a živeli su na obrancima planine Kopaonik, Goč, Željin...

Muzej vinarstva i vinogradarstva[uredi]

Višegodišnju tradiciju vinogradarenja i vinarenja u Župi za buduće generacije čuva jedinstven na ovim prostorima Muzej vinarstva i vinogradarstva. Smešten je u starom vinskom podrumu Poljoprivredne škole u Aleksandrovcu Župskom i ima zadatak da skuplja, naučno obrađuje, publikuje, čuva i izlaže predmete, sprave i alate, kojima se dokumentuje istoriski razvoj vinogradarstva i vinarstva u Srbiji. Kao ustanova bavi se organizacijom kulturnih sadržaja,istovremeno centar je sa veoma zapaženom ulogom u razvoju turizma Župe i Srbije.

Sveti Trifun[uredi]

Župljani svake godine slave ,,Svetog Trifuna" zaštitnika vinogradara i vinara, što je ujedno i Dan opštine Aleksandrovac. Toga datuma (14. februara) na svečan način uz verski obred orezuju se prvi čokoti i zvanično počinje sezona radova u vinogradima blagorodne i vinorodne Župe.

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Srbija - znamenitosti i lepote, NIP Književne novine, Beograd (1965)
  2. Kako je Aleksandrovac dobio ime
  3. Ukaz Kralja Srbije Milana I o promeni naziva Kožetina u Aleksandrovac
  4. Vino Župa lider među firmama | Srbija | Novosti.rs
  5. 48 župska berba
  6. Jubilarna 50. Župska berba („Večernje novosti“, 21. septembar 2013)
  7. Muzej župe - O muzeju
  8. Aleksandrovac Znamenitosti
  9. Knjiga 9, Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, maj 2004, ISBN 86-84433-14-9
  10. Knjiga 1, Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-00-9
  11. Knjiga 2, Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima, Republički zavod za statistiku, Beograd, februar 2003, ISBN 86-84433-01-7

Spoljašnje veze[uredi]