Aja Sofija

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Aja Sofija
Αγία Σοφία  (grčki)
Ayasofya  (turski)
Sancta Sophia  (latinski)
Hagia Sophia Mars 2013.jpg
Pogled na Aja Sofiju
Aja Sofija na mapi Istanbula
Aja Sofija
Aja Sofija
Aja Sofija na mapi Istanbula
Lokacija Istanbul (istorijski Konstantinopolj), Turska
Projektant Isidor Miletski
Antimij Tralski
Vrsta
  • Hrišćanska crkva (537—1054),
  • Grčka pravoslavna crkva (1054—1204),
  • Rimska katolička crva (1204—1261),
  • Grčka pravoslavna crkva (1261—1453),
  • Carska džamija (1453—1931)
  • Muzej (od 1935)
Materijal bijeli kamen, cigla
Dužina 82 m
Širina 73 m
Visina 55 m
Datum početka 532
Datum završetka 537. god.; pre 1481 godine (537)
Kupola Hrama Sveta Sofija
Pogled na Aja Sofiju

Aja Sofija ili Sveta Sofija (grč. Αγία Σοφία; tur. Ayasofya) je bivša pravoslavna patrijaršijska bazilika (crkva), kasnije carska džamija, a sada muzej (tur. Ayasofya Müzesi) u Istanbulu u Turskoj. Od vremena završetka gradnje 537. pa sve do 1453. godine, služila je kao pravoslavna saborna crkva i sjedište Vaseljenskog patrijarha,[1] izuzev između 1204. i 1261. godine, kada je pretvorena u katoličku crkvu za vrijeme Latinskog carstva. Građevina je bila džamija od 29. maja 1453. do 1931. Zatim je sekularizovana i otvorena kao muzej 1. februara 1935. godine.[2] Ona je bila najveća katedrala na svetu skoro hiljadu godina, sve dok nije završena Seviljska katedrala 1520. godine.

Posebno poznata po masivnoj kupoli, smatra se oličjem vizanzijske arhitekture,[3] za koju se kaže da je „promjenila istoriju arhitekture”.[4] Ostala je najveća hrišćanska crkva na svijetu, sve do 1520. godine kada je izgrađena Seviljska katedrala. Trenutna građevina je prvobitno konstruisana kao crkva između 532. i 537. po naredbi vizantijskog cara Justinijana I i bila je treća Crkva Svete mudrosti. Prethodno dvije su uništili pobunjenici. Projektovali su je Isidor Miletski i Antemije Tralski.[5]

Sadašnja zgrada je prvobitno bila izgrađena kao crkva između 532. i 537. godine po naređenju Vizantijskog cara Justinijana I i bila treća crkva Svete mudrosti koja je zauzmala to mesto, pri čemu su prethodne bile uništene u nemirima tokom ustanka Nika. Objekat su dizajnirali grčki geometri Isidor Miletski i Antemije iz Trala.[5] Crkva je bila posvećena Svetoj mudrosti, Logosu, drugoj osobi Svetog Trojstva,[6] koji se slavi 25. decembra, kao komemoracija rođenja putem ovaploćenja Logosa u Hristosu.[6] Mada se ponekad crkva naziva Svetom Sofijom (kao da je imenovana po Sofiji mučenici), reč sophia je zapravo fonetsko spelovanje na latinskom grčke reči za mudrost. Njeno puno ime u grčkom je Ναός της Αγίας του Θεού Σοφίας, Naos tēs Hagias tou Theou Sophias, „hram Svete mudrosti Božije”.[7][8] Crkva je sadržala veliku kolekciju moštiju i imala je, između ostalog, srebrni ikonostas visok 15 m. Ona je bila fokalna tačka pravoslavne crkve skoro hiljadu godina. Zgrada je osvedočila izopštenje patrijarha Mihaila Kerularija, koje je zvanično saopšteno od strane Humberta od Silva Kandide, papskog izaslanika pape Lava IX 1054. godine, što je čin koji se obično smatra početkom velikog raskola.

Godine 1453, Konstantinopolj je osvojilo Osmansko carstvo pod Mehmedom II Osvajačem, koji je naredio da se ova glavna crkva pravoslavnog hrišćanstva pretvori u džamiju. Mada su tokom vizantijske uprave neki delovi grada Konstantinopolja vremenom pali u loše stanje, katedrala je održavana pomoću sume novca izdvojene za tu svrhu. Uprkos toga, ova hrišćanska katedrala ostavila je snažan utisak na nove osmanske vladare, te je pretvorena u džamiju.[9][10] Zvona, oltar, ikonostas i druge relikvije su uništene, a mozaici koji su prikazivali Isusa, njegovu majku Mariju, hrišćanske svece i anđele su isto tako bili uništeni ili premalterisani. Islamske odlike — kao što su mihrab (niša na zidu koja ukazuje na pravac Meke, za molitve), minber (propovedaonica), i četiri minareta — su dodati. Ostala je džamija do 1931. godine, kada je bila zatvorena za javnost četiri godine. Ponovo je otvorena 1935. godine kao muzej od strane Republike Turske. Aja Sofija je 2014. godine bila drugi najposećeniji muzej u Turskoj, koji je privukao skoro 3,3 miliona posetilaca.[11] Prema podacima koje je objavilo tursko Ministarstvo kulture i turizma, Aja Sofija je bila najposećenija turistička atrakcija Turske 2015. godine.[12]

Od vremena inicijalne konverzije do izgradnje obližnje Sultan Ahmedove džamije (Plave džamije u Istanbulu) 1616. godine, ona je bila glavna džamija u Istanbulu. Vizantijska arhitektura Aja Sofije je služila kao inspiracija za mnoge druge otomanske džamije, kao što je gore pomenuta džamija, Šehzadina džamija, Sulejmanova džamija, Rustem-pašina džamija i Alipašina džamija.

Istorija[uredi]

Na mestu crkve koju je izgradio Teodosije II a koja je izgorela u vreme vladavine cara Justinijana 532. godine sagrađena je i otvorena samo pet godina kasnije Sveta Sofija.[13][14] Ona je postala crkva u kojoj se odvijalo krunisanje vizantijskih careva.

Posle Pada Carigrada 1204. godine, Sveta Sofija, koja je do tada bila pravoslavna crkva, pretvorena je u katoličku crkvu, i tako je i ostala do 1261. godine, odnosno godine kada je Vizantijsko carstvo obnovljeno. Posle je opet pretvorena u pravoslavnu crkvu.

Nakon pada Carigrada 1453. godine sultan Mehmed Osvajač naredio je da se crkva pretvori u džamiju. Uklonjena su zvona, oltar, 15 m veliki srebrni ikonostas a ikone su pokrivene malterom koji je naknadno iscrtan muralima u duhu Islama. Tokom trajanja Otomanske imperije crkva je rekonstruisana i dodata su četiri minareta.

Kasnije je preko puta, po uzoru na crkvu Svete Sofije sagrađena sultan Ahmetova ili Plava džamija koja predstavlja biser otomanske arhitekture.

Godine 1935. Kemal Ataturk, 482 godine nakon pada Konstantinopolja, donosi odluku da se Aja Sofija pretvori u muzej.

Aja Sofija danas predstavlja jedan od najznačajnijih spomenika svetske kulturne baštine i nalazi se na listi Uneska.

Radovi na restauraciji crkve odvijaju se sistematski i uključuju uklanjanje maltera i otkrivanje zlatnih mozaika iz vremena Vizantije.

Arhitektura[uredi]

Sveta Sofija, maketa(muzej Madrid)
Deo originalne zgrade Svete Sofije

Crkva Aja Sofija(Sveta Sofija, Crkva Svete Mudrosti) je pravo remek-delo Vizantijske arhitekture. Aja Sofiju je podigao vizantijski imperator Justinijan od 532. do 537. godine. To je delo u to vreme dvojice najpoznatijih arhitekata – Antemijusa i Isidorusa. Pre nje na tom mestu bile su dve manje crkve, koje su progutali požari.

Skoro kvadratne osnove, podeljena je stubovima na tri broda na kojima su široke galerije. Prostor pod kupolom koji ostavlja utisak ogromnog „suncobrana“ sa radijalnih 40 lukova i 40 prozora pri dnu kroz koje prolazi svetlost i svod čini „vazdušastim i lakšim“. Glavna tekovina Vizantijske arhitekture je sistem prelaženja iz kvadratne osnove na kojoj počiva zgrada u kružnu osnovu na kojoj počiva kupola kojom se zgrada kruniše. To se izvodilo na dva načina:
  1. ređe pomoću "trompi" - iz kvadratne osnove prelazi se u osmougaonu, pa posle u kružnu (Crkva Svetog Luke u Dafni)
  2. češće i savršenije pomoću "pandantifa" (sferni trouglovi) koji omogućavaju prelaz iz kvadratne u kružnu osnovu kupole (Sveta Sofija i dr.)

Stubovi su joj od najvrednijeg mermera iz Mramornog mora, Nikeje, Južne Afrike. Četiri ogromna stuba nose Kupolu prečnika 32 metra na visini od 55 metara. Unutrašnjost crkve je ogromna, 70 H 75 metara.

  • Na izgradnji Crkve Aja Sofije je radilo preko 10000 radnika pet godna (532-537).

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Refrence[uredi]

  1. ^ Müller-Wiener (1977), p. 112.
  2. ^ Magdalino, Paul, et al. "Istanbul: Buildings, Hagia Sophia" in Grove Art Online. Oxford Art Online. http://www.oxfordartonline.com. accessed 28 February 2010.
  3. ^ Fazio, Moffett & Wodehouse 2009
  4. ^ Simons, Marlise (22. 08. 1993). „Center of Ottoman Power”. New York Times. Приступљено 04. 06. 2009. 
  5. 5,0 5,1 Kleiner & Mamiya 2008, стр. 329
  6. 6,0 6,1 Janin 1953, стр. 471
  7. ^ McKenzie & Graham 1998, стр. 149
  8. ^ Binns 2002, стр. 57
  9. ^ [1]." LiveScience.
  10. ^ "Hagia Sophia Archived 05. 01. 2009 at the Wayback Machine.." ArchNet.
  11. ^ „Top 10: Turkey's most visited museums”. Hürriyet Daily News. 10. 11. 2014. 
  12. ^ „Hagia Sophia still Istanbul's top tourist attraction”. hurriyet. 
  13. ^ Müller-Wiener (1977), p. 84.
  14. ^ FONI, Alessandro E.; PAPAGIANNAKIS, George; Nadia MAGNENAT-THALMANN. „Virtual Hagia Sophia: Restitution, Visualization and Virtual Life Simulation” (PDF). Архивирано из оригинала (PDF) на датум 09. 07. 2007. Приступљено 03. 07. 2007. 

Литература[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

External image
360° panoramic view (virtual tour)