Balkanski špijun

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Za drugu upotrebu, pogledajte stranicu Balkanski špijun (predstava).
Balkanski špijun
Balkanski spijun.jpg
Poster za film
Izvorni naslovBalkanski špijun
Žanrkomedija
drama
RežijaDušan Kovačević
Božidar Nikolić
ScenarioDušan Kovačević
ProducentMilan Božić
Petar Bata Mašić
Glavne ulogeDanilo Bata Stojković
Mira Banjac
Sonja Savić
Zvonko Lepetić
Bora Todorović
MuzikaVojislav Voki Kostić
ScenografijaMilenko Jeremić
KameraBožidar Nikolić
MontažaAndrija Zafranović
Izdavačka kućaUnion film Beograd
Godina1984.
Trajanje95 minuta
ZemljaSocijalistička Federativna Republika Jugoslavija SFR Jugoslavija
Jeziksrpskohrvatski
IMDb veza

Balkanski špijun je drama Dušana Kovačevića o političkoj paranoji Ilije Čvorovića, bivšeg staljiniste, koji je dve godine odležao u zatvoru. Sledeći svoju paranoju, on proganja svog podstanara, povratnika iz Francuske, u kom vidi agenta mračnih imperijalističkih sila, državnog neprijatelja i špijuna.[1] „Balkanski špijun“ je dramsko delo napisano u dva čina, a svaki čin ima po pet naslovljenih poglavlja.

Glavni junaci drame su - pored Ilije Čvorovića, još i Danica Čvorović, njegova supruga, kćerka Sonja, brat Đura, kao i naslovni „balkanski špijun“ Petar Jakovljević, krojač, povratnik iz Pariza.

Film je snimljen 1984. godine, a uloge tumače Danilo Bata Stojković (Ilija Čvorović), Zvonko Lepetić (brat Đura), Mira Banjac (Danica Čvorović), Sonja Savić (Sonja Čvorović) i Bora Todorović (Petar Jakovljević).[2]

Na Festivalu igranog filma u Puli 1984, film „Balkanski špijun“ je osvojio Zlatnu arenu za najbolji film, kao i nagradu za najbolju mušku ulogu za Danila Batu Stojkovića u ulozi Ilije Čvorovića.[3]

Jugoslovenska kinoteka je, u saradnji sa kompanijom „Vip mobajl“ i „Pink medija grupom“, vlasnikom distributerskih i producentskih prava na filmove iz produkcije „Union film“, digitalno restaurisala ovaj filmski klasik. Pretpremijera je održana u Centru za kulturu „Vlada Divljan“, a premijera 3. oktobra u svečanoj sali Jugoslovenske kinoteke.[2]

Radnja[uredi | uredi izvor]

Applications-multimedia.svgUPOZORENjE: Slede detalji zapleta ili kompletan opis filma!

Beograđanin Ilija Čvorović, koji je par godina proveo u zatvoru na Golom otoku zbog staljinizma, pozvan je na rutinski razgovor u lokalnu policijsku stanicu. Tamo ga je ispitivač rutinski ispituje o njegovom podstanaru, Petru Jakovljeviću, krojaču koji je 20 godina radio u kapitalističkoj državi, u Francuskoj. Nakon par minuta Ilija biva pušten kući, ali toliko ga je uhvatila nervoza i paranoja da je počeo da sumnja u Petra. Čim se vratio kući, počeo je da se žali supruzi Danici, da nikada nije trebalo da mu iznajme stan. Mašta počinje delovati na Iliju i on počinje da umišlja da bi Petar mogao biti terorista, koji želi da ruši državu. Ubrzo, počinje da ga špijunira, na čuđenje Danice koja se više brine za njihovu ćerku Sonju, koja kao diplomirani stomatolog već godinama nema posao. Ilija zove telefonom inspektora državne sigurnosti i počinje da ga izveštava o kretanjima i nekim susretima Petra sa „sumnjivim” ljudima, ali ovaj ga ne shvata ozbiljno. Ubrzo Ilija kupuje fotoaparat sa teleobjektivom i počinje neprestano da špijunira Petra i njegove prijatelje, od toplica pa sve do šetnje u šumi.[4]

U špijuniranju mu se pridružuje i brat Đura. Jedne večeri Ilija se pojavi povređen i sa poderanom odećom i govori kako je neko pokušao namerno da ga pregazi automobilom dok je bio na ulici, kako bi to izgledalo kao nesrećan slučaj. Ubrzo i Danica počinje da ga bezrezervno podržava, dok Sonja u ocu već vidi psihički bolesnog čoveka i ne pada na njegovu demagogiju. Ubrzo prelaze na sledeći korak; Đura hvata Petrove prijatelje, većinom nedužne intelektualce i akademike, pa ih vezuje i vodi u svoj podrum gde ih počinje da ih tuče i prisiljava da priznaju svoju krivicu i terorističke planove. U kuću se vraća i Petar koji je hteo da se oprosti, jer putuje u Njujork i pita Danicu zašto ga Ilija stalno promatra. U tom trenutku, u kuću upadaju Ilija i Đura i vezuju ga za stolicu i počinju da ga šamaraju, zahtevajući da im sve prizna. On im govori da su u zabludi, ali oni mu ne veruju. Đura nakratko napušta kuću kako bi otišao po profesora koji je pod batinama „sve priznao”, a Ilija sam nastavlja sa ispitivanjem Petra. Ali, od silnog uzbuđenja Ilija dobija srčani udar, pa Petar poziva hitnu pomoć i svezan za stolicu odlazi iz kuće kako bi uhvatio let za Njujork. Ilija, sav u bolovima, na telefonu kaže Đurinoj ženi, neka Đura „zaustavi sve letove na aerodromu”, a potom kreće četvoronoške za Petrom. Puzeći po ulici, Iliju prati njegov pas, u grotesknoj završnoj sceni.

Uloge[uredi | uredi izvor]

Murali Bore Todorovića i Bate Stojkovića na fasadi zgrade u Zemunu
Glumac Uloga
Danilo Bata Stojković Ilija Čvorović
Mira Banjac Danica Čvorović
Bora Todorović Petar Jakovljević
Sonja Savić Sonja Čvorović
Zvonko Lepetić Đura Čvorović
Branka Petrić novinarka
Milivoje Tomić doktor
Predrag Laković profesor
Velimir Bata Živojinović palačinkar
Milan Štrljić inspektor Dražić
Milan Mihailović moler
Ljiljana Cincar-Danilović horovođa
Mihajlo Ćirin prolaznik
Bora Dujić rođak
Slobodan Ivetić prodavac
Ljiljana Jovanović sekretarica inspektora
Đorđe Kovačević čovek kod inspektora
Milorad Novaković rođak
Ratko Novaković rođak
Tomislav Pejčić rođak
Danica Petković prodavačica
Dragoljub Petrović fotograf
Ras Rastoder portir 1
Zoran Ratković razroki mladić
Vladan Živković radnik sa rešetkama
Bogdan Diklić čovek u pozorištu
Ljubo Škiljević Portir 2

Kulturno dobro[uredi | uredi izvor]

Jugoslovenska kinoteka je, u skladu sa svojim ovlašćenjima na osnovu Zakona o kulturnim dobrima, 28. decembra 2016. godine proglasila sto srpskih igranih filmova (1911-1999) za kulturno dobro od velikog značaja. Na toj listi se nalazi i film "Balkanski špijun".[5]

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ „Balkanski špijun (1984)”. Jugoslovenska kinoteka. Pristupljeno 31. 1. 2021. 
  2. ^ a b „Restaurirani „Balkanski špijun“ u Jugoslovenskoj kinoteci 3. oktobra”. Rts. Pristupljeno 31. 1. 2021. 
  3. ^ „Balkanski špijun”. Pulski filmski festival. Pristupljeno 31. 1. 2021. 
  4. ^ „Balkanski špijun”. Moj Tv. Pristupljeno 31. 1. 2021. 
  5. ^ „Sto srpskih igranih filmova (1911-1999) proglašenih za kulturno dobro od velikog značaja”. Jugoslovenska Kinoteka. Pristupljeno 31. 1. 2021. 

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]