Bijeljina

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Bijeljina

Trg kralja Petra I Karađorđevića
Trg kralja Petra I Karađorđevića

Grb
Osnovni podaci
Država Zastava Bosne i Hercegovine Bosna i Hercegovina
Entitet Zastava Republike Srpske Republika Srpska
Opština Opština Bijeljina
Stanovništvo
Stanovništvo (2013) 45.29
Položaj
Koordinate 44°45′00″N 19°12′58″E / 44.75, 19.216
Vremenska zona centralnoevropska:
UTC+1
Bijeljina na mapi BiH
{{{alt}}}
Bijeljina
Bijeljina na mapi BiH
Ostali podaci
Pozivni broj 055


Koordinate: 44° 45′ 00" SGŠ, 19° 12′ 58" IGD

Bijeljina (pogrešno Bjeljina) je gradsko naselje u gradu Bijeljina u Republici Srpskoj (BiH). Prema preliminarnim podacima popisa stanovništva 2013. godine, u Gradu je popisano 114.663 lica.[1] a u naseljenom mjestu Bijeljina 45.291 lica.[2]

Geografija[uredi]

Bijeljina je smještena u Semberiji, i predstavlja raskršće puteva za Srbiju, Hrvatsku i unutrašnjost Bosne. Smještena u ravnoj i plodnoj Semberiji, u blizini rijeka Drine i Save, ispod planine Majevice, Bijeljina ima jednu od najrazvijenijih poljoprivreda u Republici Srpskoj. Glavninu proizvodnje čine pšenica i kukuruz, povrće, kupus, paprika, paradajz i lubenice. Voćarstvo i stočarstvo su takođe zastupljeni, ali manje.

Istorija[uredi]

Najstariji pronađeni tragovi obitavanja datiraju iz perioda neolita - starčevačke kulture, 5-4. milenijum stare ere. Važno raskršće kulturnih uticaja u neolitu, bronzanom dobu i kasnije.

Bijeljina je bila jedno od središta panonsko-ilirskog ustanka.

Među značajne ličnosti 19. veka ubrajaju se Filip Višnjić i Ivo od Semberije, knez Bijeljinske nahije, koji se nalaze i na grbu Bijeljine.

Iako se ime „Bijeljina“ prvi put spominje već 1446. godine, ime se ozvaničilo tek 1918. godine. Tokom vladavine Austrougarske, grad je nosio ime „Bjelina“, a još prije toga „Belina“ i „Bilina“.

Raspad Jugoslavije[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Rat u Bosni i Hercegovini

Bijeljina je, za vrijeme rata u BiH, bila centar Srpske autonomne oblasti, SAO Semberija i Majevica, koju su organizovale srpske vlasti. Za vrijeme tog rata je doživjela značajne demografske promjene. Prije rata, glavninu stanovništva u gradu je činilo muslimansko i srpsko stanovništvo, a većinu sela su naseljavali skoro isključivo Srbi, osim sela Janja. U prvim danima aprila 1992. godine, paravojne snage vođene Željkom Ražnatovićem „Arkanom“ su upale u grad, te je veliki broj nesrpskog stanovništva nasilno iseljen iz grada. Tokom preuzimanja grada početkom aprila, najmanje 48 Muslimana civila je ubijeno. Ubrzo je grad popunjen pristiglim izbjeglicama srpske pripadnosti iz ostalih dijelova Bosne i Hercegovine, koji su bili pod muslimanskom i hrvatskom vlašću, te se struktura stanovništva značajno promijenila u korist Srba. Na dan 13. marta 1993 srušeno je nekoliko džamija, među kojima je i Atik-džamija u centru grada.

Po završetku rata, povratkom jednog dijela stanovništva porastao je broj Muslimana u odnosu na Srbe, ali je većinsko stanovništvo ostalo srpsko.

Arhitektura[uredi]

Najstarija javna građevina u gradu Bijeljini bila je srpska pravoslavna crkva koju su porušili Turci osmanlije i na čijim su temeljima izgradili Atik Džamiju 1520. godine kao zadužbina Sulejmana Veličanstvenog ili 1687-1891 kao zadužbina Sulejmana Drugog,[3] što dokazuju nadgrobni spomenici pronađeni prilikom obnove Atik džamije poslije Odbrambeno-otadžbinskog rata iskopavanjem temelja, na kojima se nalaze ćirilični natpisi. Druga bitna građevina je Crkva svetog Đorđa, sagrađena 1872. godine. Treća najstarija građevine je Muzej Semberije, sagrađen 1876. godine. Gradski park je sagrađen 1892.

Znamenitosti[uredi]

Spomenik Kralju Petru Karađorđeviću

Na glavnom trgu Bijeljine, ispred gradske skupštine, nalazi se spomenik Kralju Petru Karađorđeviću, replika spomenika podignutog prije Drugog svjetskog rata. Autor originalnog spomenika je hrvatski vajar Rudolf Valdec. Tokom Drugog svjetskog rata ustaše su spomenik sklonile sa trga i uništile, a i komunistička vlast po završetku rata je odbila da ga vrati. Tek prve godine rata u Bosni i Hercegovini, 1992., replika spomenika je postavljena na mjesto na kome se nalazio i originalni spomenik, a na čijem je mjestu za vrijeme SFRJ stojao spomenik borcima NOR-a. Autor replike je akademski vajar Zoran Jezdimirović.

Kultura[uredi]

Srpsko kulturno umjetničko društvo „Semberija“ na „Folk festu“ 2006. godine

U Bijeljini radi Srpsko kulturno umjetničko društvo Semberija koje njeguje folklornu i muzičku baštinu srpskog naroda i drugih naroda koji žive na prostoru bivše Jugoslavije[4]. U Bijeljini takođe radi i Srpsko kulturno umjetničko društvo „Velika Obarska“.

Školstvo[uredi]

U srednjem vijeku, hrišćani su se pismu učili uglavnom u manastirima. U Bijeljini je prva osnovna škola otvorena 1838. godine. 1902. godine ova škola je renovirana, dodat je jedan sprat i još nekoliko učionica. U periodu između 1893. i 1895. godine, tu je radio Jovan Dučić kao nastavnik. Do 1919. godine, škola je radila u ovoj zgradi, a zatim je predata novootvorenoj realnoj gimnaziji.

Osnove škole[uredi]

Krajem Drugog svjetskog rata je promijenjen školski sistem, pa je 1951. godine otvorena prva osmogodišnja osnovna škola, a 5 godina kasnije i druga. Zatim su otvorene osnovne škole 1959. i 1966. godine. Od 1953. godine u gradu postoji i osnovna muzička škola, u zgradi bivše Srpske štedionice.

Srednje škole[uredi]

Srednje škole u Bijeljini su sljedeće:

  • Gimnazija „Filip Višnjić“
  • Muzička škola „Stevan Stojanović Mokranjac“ (osnovna i srednja)
  • Poljoprivredna i medicinska škola
  • Tehnička škola „Mihajlo Pupin“
  • Ekonomska škola

Visoko školstvo[uredi]

Od 1992. godine, Bijeljina ima i ustanove za visoko i više školovanje. Tokom godina su se otvarali novi privatni i državni fakulteti, a danas funkcionišu sljedeći:

  1. Univerzitet u Istočnom Sarajevu
  • Pravni fakultet
  • Fakultet poslovne ekonomije
  • Učiteljski fakultet
  • Poljoprivredni fakultet
  1. Privatni univerziteti
  • Univerzitet „Sinergija“
  • Univerzitet „Pavlović“
  • Univerzitet „Apeiron“
  • Univerzitet „Bijeljina“

Sport[uredi]

Grad je sjedište fudbalskog kluba Radnik.

Transport[uredi]

Od Bijeljine vodi samo jedna pruga, koja vodi ka Šidu u Srbiji koja nije u funkciji. Pored toga, Bijeljina ima i avionsko uzletište.

Gradski prevoz povezuje grad sa prigradskim naseljima i saobraća svakog dana u skladu sa redom vožnje. Gradski prevoz je u organizaciji auto-prevoznika „Semberija transport“

Stanovništvo[uredi]

Nacionalnost[5] 1991. 1981. 1971.
Muslimani [a] 19.024 (52,24%) 15.015 (48,24%) 14.929 (60,29%)
Srbi 10.450 (28,69%) 7.866 (25,27%) 7.630 (30,81%)
Jugosloveni 3.452 (9,47%) 6.028 (19,36%) 637 (2,57%)
Hrvati 366 (1,00%) 409 (1,31%) 677 (2,73%)
ostali i nepoznato 3.122 (8,57%) 1.806 (5,80%) 888 (3,58%)
Ukupno 36.414 31.124 24.761
Demografija
Godina Stanovnika
1879. 34.479 (kotar)
1885. 38.455 (kotar)
1895. 47.468 (kotar)
1910. 58.002 (kotar)
1921. 58.142 (kotar)
1931. 78.602 (srez)
1948. 12.660 [5]
1953. 14.303
1961. 17.340
1971. 24.761
1981. 31.124
1991. 36.187

Tokom rata u BiH muslimansko stanovništvo se većinom iseljavalo iz Bijeljine, odnosno Republike Srpske, dok je veliki broj Srba iz drugih gradova Federacije Bosne i Hercegovine bio prognan u Bijeljinu, odnosno Republiku Srpsku. Na taj način je Bijeljina odigrala značajnu ulogu za srpske izbjeglice iz Sarajeva, Tuzle, i Zenice, ali i drugih krajeva Federacije Bosne i Hercegovine. U toku ovog rata, broj stanovnika Bijeljine je porastao za 30-40%.

Poznate ličnosti[uredi]

Sljedeće poznate ličnosti su rođene u Bijeljini:

Galerija[uredi]

Napomene[uredi]

  1. ^ Za sadašnji status Muslimana vidi članak Muslimani.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Popis stanovništva u BiH 2013.
  2. ^ Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 na teritoriji Republike Srpske — Preliminarni rezultati, Republički zavod za statistiku, Banja Luka, 2013.
  3. ^ [http://www.frontal.rs/index.php?option=btg_novosti&catnovosti=6&idnovost=266 Šta se krilo ispod Atik džamije? (5. januar 2009)]
  4. ^ SKUD Semberija Bijeljina, Pristupljeno 5. 5. 2013.
  5. ^ a b Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine.

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :