Bijeljina

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Disambig.svg
Ukoliko ste tražili jedinicu lokalne samouprave (nekadašnju opštinu), pogledajte članak Grad Bijeljina.
Bijeljina

Trg kralja Petra I Karađorđevića
Trg kralja Petra I Karađorđevića

Grb
Osnovni podaci
Država Zastava Bosne i Hercegovine Bosna i Hercegovina
Entitet Zastava Republike Srpske Republika Srpska
Grad Bijeljina
Stanovništvo
Stanovništvo (2013) 45.291
Položaj
Koordinate 44°45′00″N 19°12′58″E / 44.75, 19.216
Vremenska zona UTC+1 (CET), ljeti UTC+2 (CEST)
Bijeljina na mapi BiH
{{{alt}}}
Bijeljina
Bijeljina na mapi BiH
Ostali podaci
Poštanski broj 76300
Pozivni broj 055


Koordinate: 44° 45′ 00" SGŠ, 19° 12′ 58" IGD


Bijeljina (pogrešno Bjeljina) je gradsko naselje u gradu Bijeljina u Republici Srpskoj (BiH). Prema preliminarnim podacima popisa stanovništva 2013. godine, u Gradu je popisano 114.663 lica.[1] a u naseljenom mjestu Bijeljina 45.291 lica.[2]

Geografija[uredi]

Bijeljina se nalazi na 119 metara nadmorske visine, i to na koordinatama 44°49′14" severno i 20°27′44" istočno. Bijeljina je grad i opština u severoistočnoj Republici Srpskoj (Bosna i Hercegovina). To je drugi grad po veličini u Republici Srpskoj, nakon Banjaluke i peti grad po veličini u Bosni i Hercegovini. Smještena je na ravnici Semberije, i predstavlja raskršće puteva za Srbiju, Hrvatsku i unutrašnjost Bosne. Bijeljina je nezvanični centar istočnog dijela Republike Srpske, sa oko 115.000 stanovnika.[1] Nalazi na 6 km (4 km) od granice sa Srbijom i 40 km (25 km), sa Hrvatskom. Opština Bijeljina s juga i zapada graniči sa opštinama Brčko, Lopare, Ugljevik, Zvornik, na sjeveru sa rijekom Savom te Drinom na istoku. Kao plodan ravničarski grad čini jedan od centara proizvodnje i trgovine hrane. Glavninu proizvodnje čine pšenica i kukuruz, povrće, kupus, paprika, paradajz i lubenice. Voćarstvo i stočarstvo su takođe zastupljeni, ali manje. Bijeljina je prepoznatljiva po velikom centralnom trgu, čiju ljepotu upotpunjava ambijent malog gradskog parka.[3]

Klima[uredi]

Na klimatske uslove koji vladaju na ovim prostorima najviše utiče sjeverni peripanonski dio, koji pripada umjereno–kontinentalnom panonskom pojasu, a to znači da su ljeta topla a zime umjereno hladne, dok prosječna godišnja temperatura iznosi 10 °C. Srednja julska temperatura iznosi 22 °C, januarska -1 °C. Padavine su uglavnom raspoređene, a najintezivnije su u periodu majjuni, kada su i najpoterbnije poljoprivrednim kulturama. Prosječno ostvarena količina padavina kreće se od 1000 – 1100 mm/m².[4]

Vodeni tokovi[uredi]

Bistrik je vodni tok koji teče od sela Dvorovi do ušća u drugi bijeljinski vodni tok Dasnicu, malo prije ušća u Savu kod uzvišenja Visoc. Bistrik, u stvari predstavlja jedan presušeni rukavac Drine. Druga rečica u opštin Bijeljina je Dasnica koja skuplja male potočiće iz niskog podbrđa Majevice. Danas su ovi vodni tokovi kroz ravnicu Semberiju skoro presušili zbog meliorizacije i prosijecanja kanala Dasnica, koji s dva račvanja ide od Janje do Gornjeg Crnjelova i približno označava granicu ravne Semberije. Južnom granicom opštine Bijeljina teče rječica Tavna, i rijeka Janja koja ima dužinu od 57 km, i površinu sliva od oko 300 km² i protječe kroz tri opštine Semberije i Majevice.

Čuvene su ljekovite vode Banje Dvorovi, u selu Dvorovi, 6 km od Bijeljine. U sklopu lječilišta izgrađen je i otvoreni bazen, olimpijskih razmjera koji se puni termalnom i pitkom vodom. Termalna voda toplica Dvorovi, čija je temeperatura viša od 38 °C, tretira se kao hipertermalna voda i pomaže u liječenju raznih kožnih bolesti, nekih oblika čireva i postreumatskih stanja. Odlične uslove za kupanje i ribolov pruža desna obala Drine, pred njeno ušće u Savu.

Geološki sastav[uredi]

U geološkom smislu ravna Semberija je nekada bila dio Panonskog mora (Paratetis) koje je trajalo od početka miocena oko 30 milijuna godina, i presušilo je tokom ledenih doba. Današnji izgled ravnice je rezultat rada erozija tokom ledenih doba, i naročito riječnih naplavina - fluvijalne erozije. Brežuljci su rezultat marinsko-jezerskih sedimenata, za razliku od Majevice koja je flišni dinarid. U Semberiji koja predstavlja ravnu naplavinu rijeke Drine prevladava plodna crnica i degradirani černozem, a dijelom i ritske crnice i riječni nanosi.

Istorija[uredi]

Najstariji pronađeni tragovi obitavanja datiraju iz perioda neolita - starčevačke kulture, 5-4. milenijum stare ere. Važno raskršće kulturnih uticaja u neolitu, bronzanom dobu i kasnije.

Bijeljina je bila jedno od središta panonsko-ilirskog ustanka.

Među značajne ličnosti 19. veka ubrajaju se Filip Višnjić i Ivo od Semberije, knez Bijeljinske nahije, koji se nalaze i na grbu Bijeljine.

Iako se ime „Bijeljina“ prvi put spominje već 1446. godine, ime se ozvaničilo tek 1918. godine. Tokom vladavine Austrougarske, grad je nosio ime „Bjelina“, a još prije toga „Belina“ i „Bilina“.

Praistorija i antika[uredi]

Najstariji potvrđeni tragovi života ljudi na prostoru današnjeg grada Bijeljine potiču iz mlađeg kamenog doba - neolita - starčevačke kulture (5.000 - 3.000 godina p. n. e.). Takođe, pronađeni su i materijalni ostaci iz perioda bronzanog i gvozdenog doba. Najviše nalaza iz ovih perioda praistorije pronađeno je u atarima sela Ostojićevo, Batković, Glavičice, Dvorovi, Kojčinovac, Patkovača i Triješnica. Karakteristike grnčarije, oruđa i oružja nedvosmisleno potvrđuju kulturne veze prastanovnika Semberije sa vinčanskom neolitskom kulturom, odnosno, sa kulturama bronzanog dobavučedolskom, kostolačkom i badenskom.

U Dvorovima kod Bijeljine, otkriveni su esponati s kraja bronzanog doba. Pronađeni predmeti potiču iz ženskog groba, iz sedmog veka stare ere. Reč je o garnituri pojasnih okova i spiralnih ukrasa, niski od perli od ćilibara i staklene paste. Ovi arheološki eksponati vezuju se za proizvode trakijsko-kimerijskog kulturnog kraja, iz perioda Glasinačke kulture, kruga čiji je centar bio na prostoru današnje Rumunije i Karpata, pa čak možda i za drevni narod Skite.[5]

Arheološki nalazi iz gvozdenog doba vezuju se za dolazak keltskih plemena, u predvečerje rimskih osvajanja (8-1. vijek p.n.e). U antičkom periodu (1-5. vijek nove ere) Semberija je, kao i cijela Posavina, bila dio rimske provincije Panonije. Najznačajnija arheološka otkrića iz rimskog perioda pronađena su na lokalitetima Prekaje u Brocu (rimska vila), Kojčinovac (nadgrobni spomenik), Velika Obarska (olovna pločica kultne namjene sa predstavom tzv. Podunavskih konjanika), Amajlije (bronzana figurina visine 13 cm), Modran (ostava rimskog novca), Dijelovi (dvije kamene skulpture lavova), a otkriveni su i lokaliteti u Janji, Dvorovima, Batkoviću, Patkovači. Negdje na prostoru Donjeg Podrinja (na jednoj od strana Drine) nalazilo se rimsko naselje Ad Drinum (Na Drini), ali još uvijek nije poznato njegovo tačno mjesto.[6]

Stari Sloveni[uredi]

Najstariji staroslovenski lokalitet u Semberiji nalazi se s obje strane Bistrika, između sela Batković i Ostojićevo i sastoji se od četiri manja lokaliteta (Jazbine, Oraščić, Gradine i Čelopek) koji potiču iz perioda od 7. do 12. vijeka. Na lokalitetima Jazbine i Oraščić pronađeni su ostaci naselja iz 7-9., odnosno 10-12. vijeka, sa poluukopanim zemunicama čiji su zidovi izgrađeni od šepera i nabijene zemlje, a najznačajniji nalaz je kompleks metalurških radionica na lokalitetu Čelopek u kojima se u 8. vijeku topilo gvožđe i proizvodile gvozdene alatke o čemu jasno svjedoči nalaz gusano-grafitnog lonca koji se čuva u Muzeju Semberije u Bijeljini.[7] U ovo vreme naselje na Bistriku, verovatnog naziva Bistrica, bilo je bez sumnje centar župe koja je obuhvatila celu ravnicu pre nego što je nastala Bijeljina.[6]

Srednji vek[uredi]

Prvo spominjanje imena Bijeljina gubi se u dalekoj prošlosti. U „Ljetopisu popa Dukljanina“ spominje se jedna pobjeda zahumskog kneza Bele-Pavlimira protiv Mađara „u ravnici Belina“. Ipak, zbog krajnje nepouzdanosti ovog spisa i brojnih dokazanih netačnosti, danas se u nauci smatra da je prvi siguran pomen naselja Bijeljine onaj od 3. marta 1446. kada je ovde opljačkan jedan dubrovački trgovac od strane ljudi iločkog bana. Dokument na latinskom jeziku o ovom događaju čuva se u Dubrovačkom arhivu, u zbirci Lamenta de foris, tom 20, pagina 71, koji u prevodu glasi:

„Dan 3. marta 1446.

Bogiša Bogmilović pred gospodinom Alojzom knezom dubrovačkim podnosi tužbu protiv Vučića Pribiševića i Vučića Ugrinovića i Radića Gučića i ostalih ljudi iločkog bana Osvarta; izjavljujući da su ga oni opljačkali u Bielini i oduzeli mu: u robi, dukatima, srebru i suknu – 435 dukata i dva konja sa oružjem i njegovu odjeću i jedan srebreni poslužavnik.“[8]

Pored ovoga, nalazi srednjovjekovnih nadgrobnih spomenika sa staroćirilskim natpisima, prilikom radova na obnovi Atik džamije u centru Bijeljine, bacaju novo svjetlo na prošlost ovog kraja u predturskom periodu.[9] Iako nijedan spomenik nema siguran datum, paleografska analiza pokazuje da su natpisi nastajali u dugom vremenskom rasponu od druge polovine 14. do sredine 15. vijeka, što znači da su neki podignuti i prije bilješke u Dubrovačkom arhivu. Ovim se još jednom potvrđuje da je Bijeljina u predturskom periodu bila zasebna župa, a da je njeno sjedište svakako bilo na mjestu gdje se nalazila crkva. Kroz tu župu je prolazio put koji je vodio iz Podrinja, tj. Preko Srebrenice, Kušlata, Zvornika, Teočaka i Bijeljine prema Mitrovici i Iloku. Sa tim glavnim putem ovdje se sastajao i put koji je vodio od rijeke Bosne tj. Dobojgrada dolinom Spreče, zatim preko Srebrenika i Soli.[8]

Srednji vijek u Semberiji obilježile su stalne borbe za porevlast u ovim krajevima između vladara Srbije, Bosne i Mađarske, kao i sitnijih feudalaca. Iz vremena srednjeg vijeka potiče najstariji vjerski objekat u Gradu – Manastir Tavna, za koji se vjeruje da je zadužbina sinova kralja Dragutina kralja Vladislava II i kneza Uroša Nemanjića i da potiče s početka 14. vijeka.[8]

Franjevački samostan Svete Marije, u poljima, u okolini Bijeljine spominje se 1514. godine. Tom razdoblju pripadaju trinaest stećaka, od kojih su dva dekorisana, a na četiri se nalaze fragmentarno čitljivi napisi. U zaseoku Mitrovićima, selo Gornji Dragaljevac, na dva lokaliteta nalaze se tri stećka, od kojih je jedan ukrašen motivima biljne stilizacije i predstavom životinje i prenijet na zgradu dragaljevačke osnovne škole.[10]

Osmansko carstvo[uredi]

Prvi srpski ustanak[uredi]

Srbija 1809. godine

Srbi ovog kraja su iskreno podržali Karađorđev ustanak i veličanstveno buđenje srpskog naroda, ali pokušaj oslobađanja nije imao uspjeha. Najveći doprinos u pokušaju oslobađanja „prekodrinskih Srba“ dali su čuvene ustaničke vođe – Jakov Nenadović, pop Luka Lazarević, Stojan Čupić i pop Nikola Smiljanić. Rezultati ovih akcija u Semberiji i okolini bili su rušenje starog utvrđenja u Teočaku 1805. godine, spaljivanje Janje 1807. godine, a 1809. godine kratkotrajno je bila oslobođena Bijeljina i gotovo cijela Semberija i Majevica.[6]

Početkom aprila 1807. godine, Karađorđe je naredio da se prikupi valjevska, šabačka i mačvanska vojska i uputi u Bosnu. Stojanu Čupiću je palo u udeo da, sa potrebnim snagama, zapali Janju i Bijeljinu i pobuni okolna sela. Sudeći po oskudnim austrijskim izveštajima, ustanici su u Bosni pretrpeli znatne gubitke. Čak je javljeno da je Čupić poginuo, ali ta vest nije bila tačna. Operacije u istočnoj Bosni su nastavljene i kasnije, a za komandanta srpskih trupa postavljen je Jakov Nenadović. Pod njegovom komandom je bio i Stojan Čupić koji, sa 1000 svojih vojnika, polovinom aprila prodire duž Save, pali turska sela i mobiliše sav živalj koji je sposoban da nosi oružje. Ipak, pred jačim i brojnijim turskim snagama, ustanici su se morali povući u Srbiju.[11]

Ova teška vremena iznedrila su i dvojicu najznamenitijih velikana ovog kraja: kneza Ivana Kneževića (1760—1840) kao simbola srpske plemnitosti, i Filipa Višnjića (1767—1834), najpoznatijeg srpskog guslara. Kao simboli Bijeljine i Semberije, na velikom grbu Grada su predstavljeni kao čuvari štita. U Prvom srpskom ustanku istakao se i Simo Katić (1783—1832) iz Dvorova koji je bio komandant odbrane granice od Badovinaca do ušća Drine u Savu, a kasnije, za vrijeme vladavine kneza Miloša Obrenovića, pomoćnik starješine Mačve. Čuveni junak je bio i Zeko Buljubaša – Jovan Gligorijević (1770—1813) iz Broca – „Srpski Leonida“ koji je zajedno sa ostalim „golaćima“, herojski poginuo u bici na Ravnju, poslednjoj bici Karađorđevog ustanka.[6]

Austrougarska monarhija[uredi]

Ustaški zločini u Drugom svetskom ratu[uredi]

Oko 300 Srba uhapšenih u bijeljinskom srezu dovedeni su u Bijeljinu, u zatvor sreskog načelstva. Uveli su ih u jednu prostoriju sa podom od cementa. Naredili su seljacima i seljankama da se izuju, obuću su odneli u drugu sobu, a pustili unitra kod njih vodu da ovi jadnici ne bi mogli leći, nego da moraju stalno stajati. Kako je bio januar mesec 1942. godine i užasna zima počele su im se noge u vodi mrznuti.[12]

Raspad Jugoslavije[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Rat u Bosni i Hercegovini

Bijeljina je, za vrijeme rata u BiH, bila centar Srpske autonomne oblasti, SAO Semberija i Majevica, koju su organizovale srpske vlasti. Za vrijeme tog rata je doživjela značajne demografske promjene. Prije rata, glavninu stanovništva u gradu je činilo muslimansko i srpsko stanovništvo, a većinu sela su naseljavali skoro isključivo Srbi, osim sela Janja. U prvim danima aprila 1992. godine, paravojne snage vođene Željkom Ražnatovićem „Arkanom“ su upale u grad, te je veliki broj nesrpskog stanovništva nasilno iseljen iz grada. Tokom preuzimanja grada početkom aprila, najmanje 48 Muslimana civila je ubijeno. Ubrzo je grad popunjen pristiglim izbjeglicama srpske pripadnosti iz ostalih dijelova Bosne i Hercegovine, koji su bili pod muslimanskom i hrvatskom vlašću, te se struktura stanovništva značajno promijenila u korist Srba. Na dan 13. marta 1993 srušeno je nekoliko džamija, među kojima je i Atik-džamija u centru grada.

Po završetku rata, povratkom jednog dijela stanovništva porastao je broj Muslimana u odnosu na Srbe, ali je većinsko stanovništvo ostalo srpsko.

Arhitektura[uredi]

Najstarija javna građevina u gradu Bijeljini bila je srpska pravoslavna crkva koju su porušili Turci osmanlije i na čijim su temeljima izgradili Atik Džamiju 1520. godine kao zadužbina Sulejmana Veličanstvenog ili 1687-1891 kao zadužbina Sulejmana Drugog,[13] što dokazuju nadgrobni spomenici pronađeni prilikom obnove Atik džamije poslije Odbrambeno-otadžbinskog rata iskopavanjem temelja, na kojima se nalaze ćirilični natpisi. Druga bitna građevina je Crkva svetog Đorđa, sagrađena 1872. godine. Treća najstarija građevine je Muzej Semberije, sagrađen 1876. godine. Gradski park je sagrađen 1892.

Znamenitosti[uredi]

Spomenik Kralju Petru Karađorđeviću

Na glavnom trgu Bijeljine, ispred gradske skupštine, nalazi se spomenik Kralju Petru Karađorđeviću, replika spomenika podignutog prije Drugog svjetskog rata. Autor originalnog spomenika je hrvatski vajar Rudolf Valdec. Tokom Drugog svjetskog rata ustaše su spomenik sklonile sa trga i uništile, a i komunistička vlast po završetku rata je odbila da ga vrati. Tek prve godine rata u Bosni i Hercegovini, 1992., replika spomenika je postavljena na mjesto na kome se nalazio i originalni spomenik, a na čijem je mjestu za vrijeme SFRJ stojao spomenik borcima NOR-a. Autor replike je akademski vajar Zoran Jezdimirović.

Kultura[uredi]

Srpsko kulturno umjetničko društvo „Semberija“ na „Folk festu“ 2006. godine

U Bijeljini radi Srpsko kulturno umjetničko društvo Semberija koje njeguje folklornu i muzičku baštinu srpskog naroda i drugih naroda koji žive na prostoru bivše Jugoslavije[14]. U Bijeljini takođe radi i Srpsko kulturno umjetničko društvo „Velika Obarska“.

Muzeji[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Muzej Semberije u Bijeljini

Bijeljina ima jedan muzej Muzej Semberije. Muzej se nalazi u najstarijoj zgradi u Bijeljini, a istorijat zgrade je zanimljiv. Muzej ima potrebne kadrove i 4 izložbene sale površine po 105 m kvadratnih i jednu salu za povremene izložbe, a u njima su smještene 3 stalne muzejske postavke sa cjelodnevnom i svakodnevnom otvorenošću. Arheološka izložba se nalazi u prizemlju muzeja i obuhvata materijalne ostatke civilizacije od neolita do kasnog srednjeg vijeka. Tu je smještena najveća i najznačajnija kolkecija srednjovjekokvnih natpisa u BiH i šire sa 23 ćirililična natpisa na staroslovenskom jeziku srpske redakcije.[15]

Školstvo[uredi]

U srednjem vijeku, hrišćani su se pismu učili uglavnom u manastirima. U Bijeljini je prva osnovna škola otvorena 1838. godine. 1902. godine ova škola je renovirana, dodat je jedan sprat i još nekoliko učionica. U periodu između 1893. i 1895. godine, tu je radio Jovan Dučić kao nastavnik. Do 1919. godine, škola je radila u ovoj zgradi, a zatim je predata novootvorenoj realnoj gimnaziji.

Osnove škole[uredi]

Krajem Drugog svjetskog rata je promijenjen školski sistem, pa je 1951. godine otvorena prva osmogodišnja osnovna škola, a 5 godina kasnije i druga. Zatim su otvorene osnovne škole 1959. i 1966. godine. Od 1953. godine u gradu postoji i osnovna muzička škola, u zgradi bivše Srpske štedionice.

Srednje škole[uredi]

Srednje škole u Bijeljini su sljedeće:

Visoko školstvo[uredi]

Od 1992. godine, Bijeljina ima i ustanove za visoko i više školovanje. Tokom godina su se otvarali novi privatni i državni fakulteti, a danas funkcionišu sljedeći:

Sport[uredi]

Počeci organizovanog bavljenja sportom u Bijeljini se vezuju za 1908. godinu i osnivanje gimnastičkog društva Srpski sokolovi pod nazivom „Obilić“ koje je bilo dio sveslovenskog sokolskog pokreta. U „Obilić“ je bila uključena skoro sva srpska omladina iz grada i ubrzo je Društvo brojalo preko 250 članova. Sokolari su vježbali trčanje, rvanje, bacanje kugle, dizanje tereta, bacanje koplja, izvodili su vježbe na spravama – razboju, vratilu, konju s hvataljkama itd. Iste godine osnovan je i Muslimanski soko koji je, pored sportskih, imao i horsku i tamburašku sekciju, a uskoro je osnovan i Hrvatski soko. U Bijeljini je 1929. godine, zahvaljujući zalaganju uglednih Bijeljinaca počela izgradnja Sokolskog doma koji je završen početkom 1932. godine i odmah postao jedna od najreprezentativnijih građevina u gradu. Prvi sportski klub u Bijeljini osnovan je 1919. godine pod nazivom Podrinje, slijedi osnivanje klubova Zora, Građanski, Semberija, a 1938. godine osnovan je i Radnički, preteča današnjeg Radnika. Posle II svjetskog rata dolazi do snažnijeg razvoja sporta i fizičke kulture, a grade se i veći sportski tereni u Bijeljini, Janji i Dvorovima, sportske dvorane u Bijeljini i većim seoskim mjesnim zajednicama, kao i olimpijski bazen u Dvorovima. Bijeljinski sportisti su postizali značajne rezultate na takmičenjima na kojima su učestvovali, kako na lokalnom tako i na međunarodnom planu.[16]

Pre Drugog svetskog rata preteče današnjeg Radnika su bili fudbalski klubovi Podrinje, Zora i Radnički, da bi 14. juna 1945. godine bio osnovan FK Radnik. To ime je zadržao do danas, sem što se u periodu 1995-1997. zvao FK Panteri Bijeljina. Fudbalski klub „Radnik“ je u tri navrata od 1945. do 1991. nastupao u II saveznoj ligi Jugoslavije. Najveći uspjeh FK „Radnik“ je zabilježio 1999. i 2005. godine, kada su bili šampioni Republike Srpske[17] i 2010., kada su osvojili Kup Republike Srpske.[18]

Fudbalski klub Mladost je fudbalski klub iz Velike Obarske kod Bijeljine. Mladost je osnovana 1948. godine u FNRJ pod imenom DTV „Partizan“. U Kupu Republike Srpske u fudbalu., najbolji plasman je igranje u četvrtfinalu. Najveći uspjeh FK „Mladost“ je zabilježila sezona 2012/13, kada su bili šampioni Republike Srpske.[19]

Odbojkaški klub „Radnik“ u muškoj konkurenciji je bio šampion Republike Srpske 2002. i 2005. godine i pobjednik Kupa 2005. godine, a u ženskoj konkurenciji OK „Radnik“ je osvojio Kup Republike Srpske 2005. godine.[16]

Karatisti su se pod nazivom „Partizan“ takmičili u II ligi Jugoslavije, a pod nazivom „Panteri“ bili su prvaci Premijer lige BiH 2006. godine uz mnoštvo medalja osvojenih na svjetskim i prvenstvima Evrope. Bokserski klub „Radnik“ je najuspješniji bokserski kolektiv na području bivše Jugoslavijeu sezoni 2007/08. Član BK „Radnik“ Velibor Vidić je peti na rang listi Olimpijskog komiteta za Evropu. Šahovski klub „Panteri“ se uspješno takmiči u Premijer ligi BiH, a njihov član Dalibor Stojanović je učesnik olimpijskih igara u šahu.[16]

Transport[uredi]

Od Bijeljine vodi samo jedna pruga, koja vodi ka Šidu u Srbiji koja nije u funkciji. Pored toga, Bijeljina ima i avionsko uzletište.

Gradski prevoz povezuje grad sa prigradskim naseljima i saobraća svakog dana u skladu sa redom vožnje. Gradski prevoz je u organizaciji auto-prevoznika „Semberija transport“

Stanovništvo[uredi]

Nacionalnost[20] 1991. 1981. 1971.
Muslimani [a] 19.024 (52,24%) 15.015 (48,24%) 14.929 (60,29%)
Srbi 10.450 (28,69%) 7.866 (25,27%) 7.630 (30,81%)
Jugosloveni 3.452 (9,47%) 6.028 (19,36%) 637 (2,57%)
Hrvati 366 (1,00%) 409 (1,31%) 677 (2,73%)
ostali i nepoznato 3.122 (8,57%) 1.806 (5,80%) 888 (3,58%)
Ukupno 36.414 31.124 24.761
Demografija
Godina Stanovnika
1879. 34.479 (kotar)
1885. 38.455 (kotar)
1895. 47.468 (kotar)
1910. 58.002 (kotar)
1921. 58.142 (kotar)
1931. 78.602 (srez)
1948. 12.660 [20]
1953. 14.303
1961. 17.340
1971. 24.761
1981. 31.124
1991. 36.187

Tokom rata u BiH muslimansko stanovništvo se većinom iseljavalo iz Bijeljine, odnosno Republike Srpske, dok je veliki broj Srba iz drugih gradova Federacije Bosne i Hercegovine bio prognan u Bijeljinu, odnosno Republiku Srpsku. Na taj način je Bijeljina odigrala značajnu ulogu za srpske izbjeglice iz Sarajeva, Tuzle, i Zenice, ali i drugih krajeva Federacije Bosne i Hercegovine. U toku ovog rata, broj stanovnika Bijeljine je porastao za 30-40%.

Nacionalne manjine[uredi]

Jevreji[uredi]

Najraniji tragovi o naseljavanju Jevreja u Bijeljinu potiču iz polovine XIX veka. Tada su se u ovaj grad u Semberiji naselile porodice španskih Jevreja - Sefarada, koji su dolazili iz Soluna, Skoplja i Sarajeva. Najpre su se doselile porodice Papo, Salom, Danon, Altarac i Alkalaj. Prema turskom popisu stanovništva iz 1865. godine u Zvorničkom sandžaku (kasnije tuzlanski okrug) samo je u Bijeljini bilo Jevreja - popisane su 93 muške glave. To je bio i najbolji dokaz da je Bijeljina bila centar trgovine u severoistočnoj Bosni, jer je poznato da su se Jevreji najrađe naseljavali u one gradove koji su imali najbolje uslove za ovu vrstu zanimanja. Već 1867. godine Jevreji u Bijeljini imah su svoj hram i konfesionalnu osnovnu školu, tzv. Meldar sa 11 muških učenika (školu su pohađala samo muška djeca). Jevrejska osnovna škola - Meldar nalazila se do početka II svetskog rata u uličici odmah iza Srpsko - pravoslavnog arhijerejskog namesništva, u blizini tadašnje gimnazije. Škola je bila smještena u prizemnoj zgradi. Posljednji veroučitelj u toj školi bio je Aron Altarac koji je istovremeno vršio i funkciju honorarnog nastavnika jevrejske veronauke u bjeljinskoj gimnaziji. Meldar je uništen za vreme II svetskog rata. Uz hram Jevreji su imali priručnu biblioteku. Sefardi su se uglavnom naselili u delu grada oko Srpske osnovne škole (kasnije gimnazija), u Šabića mahali. Od doseljenja većina Jevreja bila je naseljena u nekadašnjoj ulici Maršala Tita i ulici Fadila Jahića Španca, do gradskog parka. Posle 1878. g. u Bijeljinu su se počeli naseljavati Jevreji nemačkog porekla, tzv. Aškenazi Jevreji. Među prvima su se naselili Grinfeld Gabor (1890. g.), Arpad Vajs (1895. g.) i nešto kasnije Vilim Švicer. Svi navedeni Jevreji bili su poznati bjeljinski veletrgovci. Sve do izgradnje velikog zajedničkog hrama - sinagoge početkom XX veka, koji se nalazio na prostoru današnjeg parka, ispred hotela Drina, Sefardi i Aškenazi su imali zasebne hramove, verske škole i rabine. Novi jevrejski hram bio je veoma prostran sa galerijama na spratu i sa dva tornja. Sadržavao je i elemente istočnjačke arhitekture. Posljednjih nekoliko godina hram su opsluživala dva rabina. U toku II svetskog rata Nemci, a posebno njemačka manjina iz Francjosefsfelda - danas (Novo selo), izvršili su pogrom nad jevrejskim hramom i onesposobili ga za svaku upotrebu.[21]

Popis stanovništva BiH iz 1879. pokazuje da je u kotaru Bijeljina bilo 149 Jevreja i da su svi bili nastanjeni u gradu. U odnosu na ukupan broj od 6.090 stanovnika Bijeljine Jevreja je bilo 2,44 %. Do drugog po redu popisa stanovništva izvršenog 1. maja 1885. broj Jevreja u kotaru Bijeljina porastao je za 170, pa ih je bilo ukupno 319 ili 0,83 % od ukupnog broja stanovnika kotara. Od toga je u gradu Bijeljini 293 Jevreja ili 3,75 % od ukupnog broja stanovnika grada. Zanimljivo je da je deset godina kasnije (treći po redu austrougarski popis stanovništva u B i H iz 1895.) broj Jevreja u bijeljinskom kotaru ostao na brojci 319, od čega u gradu 306 ili 3,28 % od ukuonog broja stanovnika Bijeljine. U odnosu na ukupan broj stanovnika bijeljinskog kotara Jevreja je bilo 0,67 %,. Četvrti popis stanovništva BiH iz 1910. g. pokazuje da se broj Jevreja u kotaru Bijeljina povećao za 128, pa ih je bilo 447 ili 0,77 % od ukuonog broja stanovnika kotara. Od toga je u gradu Bijeljini bilo 429 Jevreja ili 4,26 % od ukupnog broja stanovnika Bijeljine. Najveći broj Jevreja činili su Sefardi, ukupno 400, dok je Aškenaza bilo 47.[21]

Odmah poslije okupacije zemlje domaći „kulturbundovci" stavili su se na raspolaganje nemačkoj vojsci. Oni su već u aprilu 1941. godine započeli opštu pljačku jevrejskih radnji i stanova. U blizini Bijeljine nalazilo se selo „Petrovo Polje“ - danas (Novo selo), u kome je živjelo dosta Nemaca. Odmah po okupaciji ovo selo je promijenilo ime u „Schonborn“. To je bilo ime jednog njemačkog majora koji je komandovao prilikom zauzeća Bijeljine. Domaći Nemci odmah su zauzeli sve jevrejske radnje, i to ne kao poverenici, već su se ponašali kao vlasnici. Prave vlasnike tih radnji vodili su na prisilne radove, zlostavljali ih i raspolagali njima kao svojim robovima. Tokom 1941. godine Jevreji iz Bijeljine su u više mahova po naređenju Karla Lajtenbergera, krajslajtera Kulturbunda i folksdojčera Hajnriha Vinterkorna morali da predaju novac, zlato i dragocjenosti, jer su im zapretili streljanjem ako ne izvrše naređenje. U području Bijeljine živelo je do rata preko 400 Jevreja. Niko nije smeo ostali kod svojih kuća, izuzev dve žene u mešovitom braku, od kojih je jedna ubijena. U logore je odvedeno 200 Jevreja, od kojih se nijedan nije vratio. Od prebeglih na oslobođenu teritoriju, kao aktivisti i borci NOP-a, poginulo ih je 11, a 7 su bili uhvaćeni od 13 SS divizije. Ostatak se spasio prelaženjem na oslobođenu teritoriju, bekstvom na italijansko-okupaciono područje i u vojnom zarobljeništvu.[22]

Karavlasi[uredi]

Karavlasi (tur. Crni Vlasi) se često mešaju sa Romima sebe smataju posebnim narodom poreklom iz Rumunije.[23] Karavlasi su u naše krajeve došli početkom XIX veka iz Vlaške u Rumuniji. Sada su naseljeni u selima Batković i Modran kod Bijeljine, te u Malom Sitnešu kod Srpca, Dragaševcu kod Vlasenice, Vozućoj na planini Ozren, u Devetinama kod Prnjavora i Ostružnji kod Doboja. Sada u Batkoviću, naselju nadomak Bijeljine, živi veliki broj Karavlaha u oko djesta kuća, a među njima je i oko tridesetaak porodica njihovih sunarodnika, koje su početkom otadžbinskog rata izbegli iz Federacije BiH, iz sela Maoče na obroncima Majevice. Batkovljanski Karavlasi poodavno su prestali da obrađuju drvo. Mnogi od njih su se bavili muzikom, a sredinom prošlog veka otišli su na rad u Švedsku, te nešto manje u Austriju i Nemačku. Najveća skupina ih je u Geterborgu u Švedskoj. U Batkoviću su izgradili najsavremenije kuće, a obradivu zemlju su, zbog zaposlenja u inostranstvu, dali susedima - batkovljanskim poljoprivrednicima u zakup. Karavlasi u Semberiji bili su uvijek na dobrom glasu - čestiti i pošteni ljudi, vredni i iskreni. Većina ih slavi krsnu slavu Svetu Petku, a manji broj Svetog Nikolu i Đurđevdan. Karavlasi se podjednako koriste srpskim i rumunskim jezikom, odnosno dako-rumunskim dialektom, ali sve češće srpskim jezikom. Karavlasi, pravoslavne su vjere, pa ta njihova dvojezičnost dovela je do zabune o etničkom identitetu. Naime, Karavlasi, starosedioci u Batkoviću, tako imaju trojni etnički identitet. Izjašnjavaju se kao Karavlasi, ali i kao Rumuni i Srbi. Karavlasi iz Maoče u međusobnom razgovoru koriste isključivo rumunski jezik, a u razgovoru sa ostalim narodima srpski jezik, pa se izjašnjavaju i kao Rumuni i kao Karavlasi. Tako im je jezik, uz religiju i dva veka zajedničkog života sa Srbima u Semberiji, imao ključnu ulogu u formiranju identiteta Karavlaha u Batkoviću.[24]

Nemci[uredi]

Neposredno posle okupacije Austro–Ugarske, naseljavaju se trgovci Nemci a 1882. godine na 3 km od grada, naselili su se Nemci iz Srema i Banata (porijeklom iz Virtemberga). Naselje je dobilo naziv Franc Jozefsfeld - (Polje Franca Jezefa) posle I svetskog rata Petrovo Polje u čast kralja Petra I danas Novo Selo i postojalo sve do 1942. godine.[25]Nemci, nešto preko 2.000 ljudi, iselili 1942. godine. Komanda nemačke vojske je donela odluku da se kompletno selo iseli u poljski grad Lođ.[26] Po popisu iz 1931. godine na ovom području je živjelo oko 2000 Nemaca, dok danas u Bijeljini živi desetak porodica nemačkog porekla.[27]

Romi[uredi]

U popisu stanovnistva iz 1981. godine 976 lica izjasnilo kao Romi, dok stvarno Roma ima u Bijeljini bilo oko 2500. Najveći broj Roma izjasnio se kao Muslimani. Romi su se u ovom kraju pojavili za vreme turske carevine , početkom XVII veka. Prema poreklu i etničkom sastavu i antropoloskim odlikama, bijeljinski Romi se svrstavaju u dve grupe. Jedna je grupa poreklom iz Egipta, a druga iz Indije. I jedni i drugi su u proslosti, sve do vremena SFRJ, smatrani građanima drugog reda, nazivani raznim pogrdnim imenima i strogo izolovani u poseban deo grada. Romi poreklom iz Egipta (tur. „ kiptijan“ – kopti) migrirali su posle turske invazije ne Egipat početkom XVI veka. Primili su islam postepenim seljenjem preko Palestine i Anadolije stigli su na Balkan. Turci su se njima koristili u svojim pohodama u Evropi kao pomoćnim osobljem, a u vreme mira naseljavali ih u posebna naselja. Tako je i bilo i u Bijeljini. Živeli dugo sa slovenskim sugrađanima, izgubili su vlastiti jezik, običaje i ostale karakteristke posebno nacije. Romi poreklom iz Indije migrirali su iz svoje pradomovine pred najezdom Mongola, pa su postepenim seljakanjem preko Avganistana, Irana i Turske došli na Balkan. Turci su ovu skupinu Roma nazivali (tur. „gurbeti“ - skitnica. U okolini Bijeljine (selo Ravno polje) naseljeni su pocetkom XIX veka. U toku II svetskog rata četnici su ih proterali iz sela u Bijeljinu. Posle II svetskog rata komunistička vlast u naslje Fincijev Salas sagradila 100 kuca. Odatle su postepeno migrirali u grad. Danas žive na periferiji Bijeljine. Od 60-ih godina veliki broj Roma je na radu u zapadnoj Evopi. Podigli su moderne savremene, opremljene kuće, a smatrase da ovih Roma ima približno 1500.[25]

Slovaci[uredi]

Doseljavanje Slovaka u Bijeljinu počelo je 1885. godine kada 12 porodica iz mjesta Pivnica, Kovačica, Ljuba, Bingula i Bački Petrovac naseljavaju u Ljeljenči. Slovaci su počeli da se naseljavaju u Bijeljini u potrazi za boljim životnim uslovima. Svi Slovaci koji su se tada doselili u Bijeljinu bili su poljoprivrednici. Pored poljoprivede, neki od Slovaka su su bili i zanatlije, kolarski i kovački zanati su bili među najzastupljenijim. Jedini poznati izuzetak, je Jozef Senohradski, industijalac koji je 1902. g. kupio zemlju i izgradio jednu od najmodernijih ciglana u tadašnjoj Bijeljini. Za razliku od prve, treća generacija Slovaka u Bijeljini se nakon 1945. godine okreće ka školovanju i daje veći broj intelektualaca. Slovaci u Bijeljini, posebno oni koji su bili ekonomski moćniji, su značajno dopinosili i razvoju ovog kraja. Kao ilustracija ove tvrdnje su priznanja porodici Šimon, tačnije Mihajlu Šimon i njegovoj supruzi Julijani. Oni su darovali 4,5 dunuma zemlje u Ljeljenči za izgradnju osnovne škole kao i veliki novčani prilog. Pored ovoga, Mihajlo je odlikovan i ukazom kralja Petra II od 30. decembra. 1937. g jer je kao volonter u dva mandata bio član Izvršnog odbora opštine Bijeljina. U to vrijeme, Julijana je bila jedan od osnivača Prostornog društva za obrazovanje ženske djece "Knjeginja Zorka".[28]

Od 2006. godine u Biljeljini postoji Udruženje Slovaka Semberije “Juraj Janošik”. 2009. godine je otvorena Slovačka evangelistička crkva, a reč je o prvom verskom objektu te vrste u BiH. Crkva je izgrađena donacijom Slovaka koji žive u Semberiji, uz pomoć Opšine Bijeljina i Slovačke ambasade u BiH. U Bijeljini dans živi između 20-30 slovačkih prodica.[29]

Pobratimljeni gradovi i međunarodna saradnja[uredi]

Bijeljina je pobratimljen sa sledećim gradovima:[30]

Takođe, grad Bijeljina, u okviru prekogranične saradnje, razvija intenzivne ekonomske i kulturne odnose sa susednim gradovima i opštinama u zemljama okruženja.

Poznate ličnosti[uredi]

Sljedeće poznate ličnosti su rođene u Bijeljini:

Galerija[uredi]

Napomene[uredi]

  1. Za sadašnji status Muslimana vidi članak Muslimani.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 Popis stanovništva u BiH 2013.
  2. Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 na teritoriji Republike Srpske — Preliminarni rezultati, Republički zavod za statistiku, Banja Luka, 2013.[mrtva veza od March 2015]
  3. „Gradovi u Bosni i Hercegovini“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  4. http://virtual-srpska.com/geografija-bijeljina/
  5. „Bijeljina: Perle iz bronzanog doba“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 „Istorija :: ZVANIČNA PREZENTACIJA GRADA BIJELjINA ::“ Приступљено 26. 9. 2014.. [mrtva veza od March 2015]
  7. „Музеј Семберије - Раносредњовијековни локалитет Јазбине у Батковићу“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  8. 8,0 8,1 8,2 „Историја :: ЗВАНИЧНА ПРЕЗЕНТАЦИЈА ГРАДА БИЈЕЉИНА ::“ Приступљено 26. 9. 2014.. [mrtva veza od March 2015]
  9. „Stećci u Bijeljini“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  10. zzzeee40. „Bijeljina“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  11. „Junaci Prvog srpskog ustanka“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  12. Najveći zločini sadašnjice : (patnje i stradanje srpskog naroda u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj od 1941-1945), Dr. Dragoslav Stranjaković, Gornji Milanovac Dečje novine 1991. pp. 200, 201
  13. Šta se krilo ispod Atik džamije? (5. januar 2009)
  14. SKUD Semberija Bijeljina, Pristupljeno 5. 5. 2013.
  15. „Muzej Semberija“. Bijeljina Danas. 25. 9. 2014. Приступљено 26. 9. 2014.. 
  16. 16,0 16,1 16,2 „Спорт :: ЗВАНИЧНА ПРЕЗЕНТАЦИЈА ГРАДА БИЈЕЉИНА ::“ Приступљено 26. 9. 2014.. [mrtva veza od March 2015]
  17. „Бијељински Радник шампион Републике Српске“. Фронтал. СРБ - frontal.RS Приступљено 26. 9. 2014.. 
  18. „Куп ФС РС - Фудбалски Савез Републике Српске“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  19. „Upoznajte prvaka RS-a, Mladost iz Velike Obarske“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  20. 20,0 20,1 Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine.
  21. 21,0 21,1 „Jewish Community of Bosnia and Herzegovina - Jevreji Bijeljine od doseljenja do 1914. - Jevreja, Bijeljina, Bijeljini, Bijeljine, Bilo“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  22. „Jevreji Bijeljine - EL MUNDO SEFARAD“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  23. „Crni čovjek – priča o Karavlasima u BiH - hodoljub“. hodoljub Приступљено 26. 9. 2014.. 
  24. „Karavlasi u semberskoj ravnici“. Nezavisne novine Приступљено 26. 9. 2014.. 
  25. 25,0 25,1 „BIJELJINA“ Приступљено 26. 9. 2014.. 
  26. „Nijemci u potrazi za korijenima“. DW.DE Приступљено 26. 9. 2014.. 
  27. „Nijemci u Bijeljini - AUDIO » BHRT“. BHRT Приступљено 26. 9. 2014.. 
  28. Izvor: Bijeljina Danas (12. 9. 2011.). „Udruženje Slovaka Semberije Juraj Jánošík - Bijeljina Danas“. Bijeljina Danas Приступљено 26. 9. 2014.. 
  29. „U Bijeljini otvorena slovačka evangelistička crkva“. Klix.ba Приступљено 26. 9. 2014.. 
  30. „Gradovi pobratimi :: ZVANIČNA PREZENTACIJA GRADA BIJELjINA ::“ Приступљено 26. 9. 2014.. [mrtva veza od March 2015]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :