Boka kotorska

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Бока Которска)
Jump to navigation Jump to search
Snimak Boke kotorske iz satelita

Boka kotorska, ili skraćeno Boka, istorijska je geografska oblast koja se nalazi u Crnoj Gori. U oblasti se nalazi zaliv Jadranskog mora. Zaliv je duboko zašao pod litice Lovćena (1.654 m) i Orjena (1.894 m). Počinje Hercegnovskim zalivom, koji se sužava u Kumborski tesnac, njime prelazi u Tivatski zaliv, pa kroz prolaz Verige ulazi u Risanski i Kotorski zaliv.

Veća naselja u Boki su: Njivice, Igalo, Herceg Novi, Savina, Meljine, Zelenika, Kumbor, Đenovići, Baošići, Bijela, Kamenari, Kostanjica, Morinj, Risan, Perast, Ljuta, Dobrota, Kotor, Škaljari, Muo, Prčanj, Donji Stoliv, Gornji Stoliv, Lepetane, Donja Lastva, Gornja Lastva, Tivat, Krtoli, Luštica, Rose, a između njih je još desetak malih naselja.

U Boki kotorskoj postoji i devet ostrva: Prevlaka, Mamula i Ostrvo Vavedenje na samom ulazu u Bokokotorski zaliv, Gospa od Milosti, Sveti Marko i Ostrvo Cvijeća, Zanovetni Školjic u Tivatskom zalivu, te Krtoljska uvala, a Gospa od Škrpjela i Sveti Đorđe u Risanskom zalivu.

Osnovni morfometrijski podaci Bokokotorskog zaliva: Ukupna površina je 87,33 km². Ukupna zapremina je 2.412.306.000 km³. Maksimalna dubina je 60 m. Srednja dubina je 27,3 m. Dužina zaliva je 28,13 km. Dužina obale je 105,7 km. Razuđenost obale (K) iznosi 3,07. Širina ulaza je 2,95 km.[traži se izvor] Pretpostavlja se da je na nastanak Bokokotorskog zaliva uticala fluvijalna erozija u pliocenu. Ovaj region je poznat po najvećoj prosečnoj količini padavina u Evropi — region Crkvice.[1]

Boku kotorsku su proslavili hrabri pomorci, vešti majstori, graditelji, mnogi istaknuti umni ljudi. Ima slavnu istoriju — od grčkih kolonija, preko Ilira, Rima, Vizantije, srpskih srednjovekovnih država (Duklja, Srbija i Bosna) do Turaka, Mlečana (v. Mletačka republika), Rusa, Napoleona i Austrije. Svi su imali ambicije da njome gospodare. Pomorstvo je bila osnova života i dalo je pečat velikom kulturnom nasleđu. U 17. i 18. veku Boka je imala preko 300 brodova duge plovidbe i do 300 manjih, koji su godišnje zarađivali 200.000 mletačkih zlatnika. Peraštani su u 16. veku imali pomorsku školu (Nautika) na glasu, a u njoj su školovali mornare i za ruskog cara Petra Velikog.

Priroda[uredi]

Idući od pučinskog mora prema planinskom zaleđu nalaze se prodor Oštro, između rta Oštro i poluostrva Luštice, zatim Hercegnovski ili Toplanski zaliv, koji se preko Kumborskog tesnaca vezuje za Tivatski zaliv. Iz Tivatskog zaliva prolazi se kroz tesnac Verige prema Risanskom zalivu na zapadu i Kotorskom zalivu prema istoku. Od ulaza u Boku do Kotora prostire se plovna linija dugačka 33 kilometra. Ulaz u zaliv širok je 3 kilometra, dok širina Veriga nije veća od 300 metara. Spoljašnji prodor Boke je usečen u Vitaljinsko-luštički greben, a unutrašnji u Devesiljsko-vrmački greben. U reljefu zaliva Boke ističu se dve udoline, koje se pružaju od severozapada ka jugoistoku. Spoljašnja udolina je Sutorinsko-grbaljska i u njoj se nalazi Toplansko-tivatski zaliv, a unutrašnja udolina je Morinjsko-kotorska i u njoj se nalazi Risansko-kotorski zaliv. Po istom pravcu pružaju se i oba grebena. Udoline se sastoje od mlađih, paleogenskih stena, dok su oba grebena izgrađena od mezozoičkih krečnjaka.[2]

Reljef[uredi]

Nasuprot izdašnim padavinama, krečnjačko zaleđe Boke je bezvodno. Kišnica se brzo upija, voda ponire i izbija u snažnim vrelima, najčešće gde je krečnjak u kontaktu sa nepropustljivim flišem. U Boki se nalazi više snažnih vrela slatke vode odnosno izvora podzemnih tokova kraškog kraja. Među njima se ističu: jako periodsko vrelo Sopot kod Risna, vrelo Spila kod istog mesta, vrelo Dobrota ili Ljuta u Dobroti, vrelo Škurde i jaka vrulja Gurdić kod Kotora, vrelo Grbalj itd. Kod vrela Sopot javlja se na površini mora od 20 m² jako ključanje vode. Maksimalna izmerena izdašnost vrela Ljute iznosi 170 m³, dok minimum izdašnosti iznosi samo 0,10 m³ u sekundi.

Plodno zemljište, pogodna klima i male nadmorske visine utiču da udoline budu pokrivene raznim prirodnim i kulturnim dobrima. Devesiljsko-vrmački greben se sastoji od glinovitih krečnjaka koji usled raspadanja daju obilje gline. Njegovi najviši delovi su pod listopadnom vegetacijom, a spoljašnji i niži delovi pod zimzelenim žbunjem. U dolinama i uvalama ima crvenice na kojoj rastu mediteranske kulture.

Privreda[uredi]

Za privredu Boke razvijenija industrija ima veći značaj od rudarstva. Oko Herceg Novog ima boksita, a kod Kotora mangana. U Boki se eksploatiše mermer. Krečnjak Veriga je žilav, ali podesan za obradu. Predstavlja odličan građevinski materijal, koji je pored ostalog poslužio i u izradi Markovog trga u Veneciji.[traži se izvor]

Istorija[uredi]

Antik[uredi]

Preromanske crkvene građevine u Boki kotorskoj: iz 9. veka (1) i iz 10/11. veka (2)

Boka je odavno nastanjena. U njoj se nalaze arheološki spomenici iz predrimskog i rimskog vremena. U 1. veku Boka je pripadala provinciji Dalmaciji. Istorija Boke u stvari počinje oko 288. godine nove ere, osnivanjem ilirskog naselja Rhiziniuma (Risna). U Boki su se do dolaska Slovena smenjivali Rimljani, Vizantijci i Goti.[traži se izvor]

Srednji vek[uredi]

U srednjem veku Bokom su vladali Nemanjići i bosanski kralj Tvrtko I. Boka je tridesetak godina bila i samostalna, a Kotor je bio republika.[traži se izvor]

Vlast Mletačke republike[uredi]

Mletačka republika je suvereno vladala Bokom preko 350 godina.[3]

Pad Mletačke republike i smene vlasti[uredi]

Padom Mletačke republike 1797. u veoma kratkom periodu do Bečkog kongresa 1814/15 g. Boka je promjenila 5 okupacionih političkih uprava. Kampoformiskim mirom 1797. godine Boka je dodijeljena Austriji i to je prva okupacija Boke od Austrije. Poslije poraza Napoleona i protjerivanja Francuza iz Boke, ukazala se prilika da se dvije tadašnje pokrajine Boka i Crna Gora ujedine na osnovu prethodno održanih skupština i obrazuju zajedničku vladu od 9 Bokelja i 9 Crnogoraca i proglase ujedinjenje Boke i Crne Gore 29. 10. 1813. godine. Na čelu vlade ili Centralne komisije (kako se zvala) bio je Petar I Petrović Njegoš, dok je Pokrajinski savjet imao 30 Bokelja i 9 predstavnika Crne Gore. Cetinjski Vladika bio je duhovni starješina svih pravoslavnih Bokelja za čitavo vrijeme Mletačke i Turske uprave. On je rukopolagao bokeljske svještenike i kaluđere i vršio je duhovnu jurisdikciju u Boki.[3]

Austrijska vlast[uredi]

Boka kotorska i Knjaževina Crna Gora do početka 20. vijeka

Zbog velikog uticaja cetinjskih vladika na duhovni i kulturni život Bokelja, Austrija je 1820 godine ukinula njegovu duhovnu vlast u Boki i prenjela duhovnu jurisdikciju na pravoslavno-dalmatinskog Episkopa u Dalmaciji sa sjedištem u Zadru.[3]

Tršćanski veletrgovac i brodovlasnik Spiro Gopčević je 1852. godine izmolio od austrijskog cara da se Boka demilitarizuje.[4]

U doba Austrougarske dvojne monarhije, Boka kotorska je bila dvojezička teritorija, na kojoj su od 1867. do 1918. godine službeni jezici bili italijanski (dominantan jezik u čisleitalijanskoj Dalmaciji) i srpski.[5]

U Jugoslaviji[uredi]

Posle 1918. Boka je postala deo Jugoslavije, a posle 1945. deo tadašnje Socijalističke Republike Crne Gore u okviru socijalističke Jugoslavije.

Stanovništvo[uredi]

Opština Stanovništvo po popisu 2011.
Ukupno
Crnogorci
Srbi
Hrvati
Ostali
Neizjašnjeni
Budva 19,218 9,262 48,19% 7,247 37,71% 167 0,87% 1,392 7,24% 1,150 5,98%
Herceg Novi 30,864 10,395 33,68% 15,090 48,89% 662 2,14% 1,809 5,86% 2,908 9,42%
Tivat 14,031 4,666 33,25% 4,435 31,61% 2,304 16,42% 1,351 9,63% 1,275 9,09%
Kotor 22,601 11,047 48,88% 6,910 30,57% 1,553 6,87% 1,145 5,07% 1,946 8,61%
Četiri opštine 86,714 35,370 33,682 4,686 5,697 7,279

Apsolutna većina stanovništva pripada Srpskoj pravoslavnoj crkvi.

Galerija slika[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ H. Forrester, Frank (1981). 1001 Questions Answered about the Weather (ilustrovano, ponovo odštampano izdanje izd.). New York: Courier Corporation. str. 234. ISBN 9780486242187. Pristupljeno 19. 1. 2018. 
  2. ^ Marković, Jovan. Geografske oblasti SFRJ.
  3. 3,0 3,1 3,2 Lična karta Matice Boke[mrtva veza]
  4. ^ "Srbski dnevnik", Novi Sad 1854. godine
  5. ^ Dračevica. br. 3. Pristupljeno 17. 1. 2013.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]