Bolest

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Болесна девојка, насликао Микаел Анкер

Болест (лат. morbus) se može definisati na razne načine. Prema jednom mišljenju, to je svako odstupanje od stanja zdravlja i ima svoje karakteristične simptome i zahvata ceo organizam ili je ograničen na pojedine organe. Postoji i definicija da je bolest poremećaj normalnih, fizioloških zbivanja u organizmu pod uticajem različitih štetnih činilaca ili pak, da je bolest poremećaj građe i funkcije ćelija raznih tkiva, organa i organskih sistema. Najjednostavnije i možda najprihvatljivije je gledište po kojem je bolest termin koji označava sva zbivanja u organizmu koja odstupaju od prirodnog toka života.

Bolesti se mogu podeliti na nasledne, urođene i stečene. Nasledne su one bolesti koje se nasleđuju od roditelja ili ranijih predaka, a prenose se putem hromozoma. Primeri ovih bolesti su hemofilija (koja se od majke prenosi na mušku decu), hiperholesterolemija, hromozomopatija i sl. Urođene bolesti nastaju za vreme trudnoće pod uticajem različitih štetnih faktora. Ovde se ubrajaju urođene srčane mane, urođene anomalije i malforacije, urođene anemije itd. Stečene bolesti se razvijaju tokom života pojedinca, od rođenja do smrti. Uzroci njihovog nastanka su mnogobrojni i raznoliki, a mnogi od njih ni do danas nisu otkriveni. U poznate uzročnike se ubrajaju fizički agensi (toplota, hladnoća, jonizujuće i magnetno zračenje, mehaničke sile, elektricitet), hemijski faktori (kiseline, baze, otrovi, teški metali, insekticidi, deterdženti, lekovi), biološki uzročnici (bakterije, virusi, paraziti, gljivice), nepravilna ishrana, stres i psihički doživljaji i mnogi drugi. Bolesti koje nastaju kao posledica nepravilnog uzimanja lekova ili njihovih propratnih i neželjenih dejstava nazivaju se jatrogene bolesti (grč. iatros = lekar).

Činioci koji su povezani sa nastankom nekog oboljenja, odnosno koji nisu neposredni uzročnici bolesti ali su u pozitivnoj korelaciji sa njenim nastankom, razvojem i pojavom komplikacija, nazivaju se faktori rizika. Na primer, faktori rizika za srčana oboljenja su gojaznost, povišen krvni pritisak, pušenje, stres, šećerna bolest i dr.

Medicinska disciplina koja proučava uzroke bolesti naziva se etiologija (lat. etiologia), a mehanizmom nastanka i razvojem bolesti se bavi patogeneza (lat. pathogenesis).

Početak bolesti može biti iznenadan (moždani udar, akutni infarkt miokarda) ili postepen (maligni tumori, karijes, tuberkuloza). Postoji podela bolesti na akutne i hronične. Akutne bolesti nastaju naglo i traju određeni vremenski period, dok je nastanak hroničnih bolesti obično postepen i one mogu da traju dugo (ponekad i ceo život). Prelaz između ova dva oblika čine subakutne bolesti.

Bolest je praćena subjektivnim smetnjama ili simptomima (lat. symptoma morbi) i znacima (lat. signum morbi). Uobičajena je podela simptoma na nespecifične (opšte) i specifične. Prvi su zajednički za široku lepezu oboljenja (umor, povišena temperatura, glavobolja), dok se drugi javljaju samo kod jedne ili pak manjeg broja bolesti. Patognomonični simptomi su izrazito specifični za pojedine bolesti i njihovo prisustvo omogućava lako postavljanje dijagnoze. U znakove bolesti se ubrajaju osipi, crvenila, otoci, žutica, uvećanje krajnika itd. Sindrom (lat. syndroma) predstavlja skup različitih simptoma i znakova, koji se pojavljuju kao jedna klinička slika.

Ishod bolesti može biti trojak: izlečenje bez posledica (lat. sanatio ad integrum), izlečenje sa izvesnim promenama i posledicama (lat. residua morbi) i smrt (lat. exitus letalis). Kao rezultat osnovne bolesti se mogu javiti i druga, još teža oboljenja koja se nazivaju komplikacija (lat. complicatio). Ponovno javljanje iste bolesti se naziva recidiv ili relaps (lat. recidivum, relapsus). Termin remisija (lat. remissio) označava prividno izlečenje bolesti, a nepotpuno izlečenje i period oporavka se zove rekonvalescencija (lat. reconvalescentio). Rehabilitacija (lat. rehabilitatio) predstavlja otklanjanje ili ublažavanje izvesnih poremećaja, koji nastaju kao rezultat bolesti.

Postupak prepoznavanja i utvrđivanja bolesti se naziva dijagnoza (lat. diagnosis), a ista se postavlja na osnovu simptoma i znakova, odnosno pomoću anamneze, fizičkog pregleda i dopunskih dijagnostičkih postupaka.

Bolesti biljaka[uredi]

Bolesti biljaka su predmet izučavanja fitopatologije. Izazivaju ih bakterije (bakterioze), gljive (mikoze) i virusi (viroze). Većina biljnih bolesti može prouzrokovati i veliku materijalnu štetu, pa se intenzivno proučavaju u cilju zaštite biljaka i životne sredine.

Bolesti životinja[uredi]

Bolesti domaćih životinja ne razlikuju se puno od bolesti ljudi. Mnoge su zajedničke i često se prenose od životinja na ljude (tzv. zoonoze). Naročitu važnost imaju zarazne i parazitne bolesti. Njihovo suzbijanje regulisano je zakonom, zbog šteta koje nanose privredi i zbog opasnosti po zdravlje ljudi. Od bolesti koje napadaju konje važna je sakagija, a veoma su česti razni poremećaji organa za varenje (kolike). Kod krava su česte tuberkuloza, bruceloza, prostretl, šuštavac i piroplazmoza, a dosta štete nanose oboljenja organa za varenje (naročito naduv). Koze prvenstveno obolevaju od bruceloze, a ovce od boginja, piroplazmoze, šuge i parazitskih bolesti nekih unutrašnjih organa (metiljavost). Svinje obolevaju od kuge, crvenog vetra i bruceloze. Kod pasa i mačaka u našim krajevima najvažnije je besnilo, a kod pernate živine kuga, kolera i tifus. Divlje životinje mogu takođe stradati od raznih bolesti: npr. zečevi od tularemije, pčele od pčelinjeg legla, itd.

Literatura[uredi]

Ivković-Lazar T, Kovač T, Lepšanović L, Pejin D, Popović K, Tabori Đ, Tepavčević P, Trifunović S, Živanović M: Praktikum fizičke dijagnostike sa osnovama interne propedevtike, Novi Sad 2001. ISBN 978-86-7197-173-7.

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Bolest