Bombardovanje Beograda (1944)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Bombardovanje Beograda (1944)
Deo Drugog svetskog rata u Jugoslaviji
Allied bombardement of Belgrade Apr 17 1944.tif
Savezničko bombardovanje Beograda 17. aprila 1944.
Vreme: 16. april6. septembar 1944.
Mesto: Beograd, Flag of the Government of National Salvation (occupied Yugoslavia).svg Srbija pod nemačkom okupacijom
Sukobljene strane
Saveznici Sile Osovine
Jačina
600 aviona—bombardera
Žrtve i gubici
nema 343 poginulih nemačkih i 96 italijanskih vojnika
2.271—4.000 poginulih i 5.000 povređenih civila

Beograd su anglo-američke vazdušne snage tokom Drugog svetskog rata bombardovale 11 puta. Infrastruktura u Beogradu je bombardovana tri puta u aprilu, dva puta u maju, po jednom u junu i julu i četiri puta u septembru 1944.[1][2][3] Najteže žrtve zabeležene su tokom aprilskog bombardovanja 16. i 17. aprila 1944. godine, što se poklopilo sa prvim i drugim danom pravoslavnog Vaskrsa te godine. Glavna jedinica u ovoj akciji bila je američka 15. vazduhoplovna jedinica, sa bazom u Fođi na jugu Italije. Učestvovalo je 600 bombardera, koji su sa 3.000—5.000 metara ispuštali „tepih bombe“. Protivavionska odbrana nije postojala.

Bombardovanje je nastavljeno većim intenzitetom 17. aprila, kada je pogođen koncentracioni logor Sajmište. U logoru je poginulo 60 logoraša, a oko 150 je ranjeno.

Više poginulih je bilo tokom 16. aprila. Stanovništvo Beograda je u to vreme verovalo da je bombardovanje uvod u vojnu invaziju saveznika.

Beograd je od strane saveznika ponovo bombardovan 21. aprila, 24. aprila, 18. maja, 6. juna, 8. jula, i 6. septembra 1944.

Posledice[uredi]

Po nemačkim izvorima poginulo je 1.160 Beograđana, 343 nemačkih i 96 italijanskih vojnika, od toga 250 nemačkih vojnika na glavnoj železničkoj stanici, a u skladištu Banovo Brdo 46 Nemaca i 96 Italijana. Povređeno je preko 5.000 civila. Preliminarni podaci do kojih je došla Jugoslovenska vlada u izbeglištvu govorili su o oko 3.000 žrtava u Beogradu i 1.200 u Zemunu. Arhivska građa u Zemunu govori o 154 poginula i sahranjena čoveka. Po podacima beogradskih groblja, sahranjeno je 453 identifikovana leša, 104 neidentifikovanih muških, 93 ženskih i 28 dece (ukupno 668).

Zvanično objavljeni ciljevi bombardovanja bili su: koloseci Beograd-Sava, Zemunski aerodrom i fabrike aviona Rogožarski i Ikarus. Uništene su u Zemunu fabrike Ikarus, Danubijus, Zmaj, Teleoptik, zemunska železnička stanica i aerodrom. U Beogradu je oštećena fabrika Rogožarski i stambeni blokovi oko nje, brodogradilište, rafinerija na Čukarici i deo beogradske železničke stanice. Oštećeni su i mostovi na Savi i Dunavu.

Prilikom uskršnjeg bombardovanja 1944. godine pogođeno je tadašnje porodilište u Krunskoj ulici (danas Zavod za zaštitu zdravlja studenata). Razaranja su bila najveća u oblasti Bajlonove pijace gde je poginulo 200 ljudi od zalutale bombe. Pogođena je Palata Albanija (pogođeno je sklonište u kome su svi izginuli), Terazije, Tehnički i Pravni fakultet, više bolnica, humanitarnih institucija i crkava. U nekim publicističkim radovima se tvrdilo da je na jednoj od neeksplodiranih bombi je bio natpis: „Srećan Uskrs!“. Međutim, kolaboracionistički list Srpski narod iz aprila 1944. ne pominje čestitku ispisanu na bombi, već da je čestitku za Uskrs uputio šef jugoslovenske sekcije Bi-Bi-Si-ja H. D. Harison.[traži se izvor]

Prema nemačkim procenama stradalo je oko 4.000 ljudi a prema procenama ambasade SAD 2.271.[4]

Posledice bombardovanja su bile vidljive na pojedinim zgradama u Beogradu i posle sedam decenija.[5]

Materijalna šteta[uredi]

Nakon oslobađanja Beograda, ambasada SAD je obavila je procenu štete nastale savezničkim i nemačkim bombardovanjem. Ukupna šteta nastala bombardovanjem iznosila je 220.150.000 dinara (3.992.000 američkih dolara po kursu iz 1939. godine). Od ovog iznosa udeo američkog bombardovanja u stambenoj šteti iznosi 1.222.000, a na stvarima 1.270.000 dolara. Šteta nastala nemačkim bombardovanjem 1941. godine procenjena je na 1.100.000 dolara, pri čemu kod nemačkog dela, najviše štete nad imovinom građana pripisano je direktnoj pljačci.[6]

Kontroverze[uredi]

Uputstvo
Uputstvo Vrhovnog štaba NOV i PO Jugoslavije.

Američki glavni štab je početkom 1944. odlučio da uništi što veći broj fabrika, komunikacija i naftonosnih polja u Rumuniji, a posebno one instalacije koje su radile za glavnu fabriku Meseršmita u Viner Nojštatu kod Beča. Tokom marta i aprila 1944. bombardovani su ciljevi u Mađarskoj i Rumuniji. Beograd je bio rezervni cilj napada. Loše vremenske prilike nad Rumunijom su doprinele tome da ovaj rezervni cilj bude izabran.

Postoje svedočanstva[traži se izvor] iz kojih se vidi da je Vrhovni štab partizanskog pokreta, konkretno Josip Broz Tito i Koča Popović, tražili od saveznika da bombarduju nemačke ciljeve u Srbiji. Britanska sredstva izveštavanja su izvestila[traži se izvor] da je bombarovanje Beograda izvršeno na Titov nalog.

Bombardovanje važnih vojnih ciljeva u Srbiji su tražili Jugoslovenska vlada u izbeglištvu i vojska Draže Mihailovića još 1942. i 1943. aprila 1944. tvrdili su da su saveznicima sugerisali spisak ciljeva za bombardovanje u Beogradu uz pristanak Slobodana Jovanovića.[7][8]

Spomen - groblje žrtava bombardovanja[uredi]

U okviru kompleksa beogradskog Novog groblja, 1966. godine formirano je Spomen-groblje stradalih u savezničkom bombardovanju Beograda na Uskrs, 16. aprila 1944. Autorka Spomen-groblja bila je arhitekta Milica Momčilović. Petnaest mermernih ploča nalaze se na jedanaest ozidanih betonskih humki koje podsećaju na rovove u kojima su primarno sahranjivani postradali. Na posebnim pločama ispisana su imena 313 identifikavanih žrtava i podaci o 78 neidentifikovanih žrtava muškaraca, 71 žene i 16 dece.[traži se izvor]

Filmski žurnal[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. dr Momčilo Pavlović: „Istina o savezničkom bombardovanju srpskih gradova 1944. godine - Srbi nisu bili posebno izabrana meta“ (dnevni list Danas, 17-18.04.2004.)
  2. Davis (2010)
  3. MEDITERRANEAN THEATER OF OPERATIONS (MTO), COMBAT CHRONOLOGY OF THE US ARMY AIR FORCES
  4. Bjelajac (2005). str. 218.
  5. I gradske fasade pamte kuršume iz Drugog svetskog rata („Večernje novosti“, 28. novembar 2013)
  6. Bjelajac (2005). str. 217-218.
  7. Prof. dr Đorđe Stanković: „REVIZIONISTI“ I SAVEZNIČKO BOMBARDOVANjE BEOGRADA 1944. GODINE, Vojnoistorijski glasnik 1-2/2006.
  8. Dr Milan Terzić: JUGOSLOVENSKA KRALjEVSKA VLADA, GENERAL DRAGOLjUB MIHAILOVIĆ I SAVEZNIČKO BOMBARDOVANJE CILjEVA U JUGOSLAVIJI 1942-1944. GODINE, TOKOVI ISTORIJE 1-2/2005, Pristupljeno 9. 4. 2013.

Literatura[uredi]

Članci[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]