Bosna

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Bosna
Bih regions02.png
Geografska granica regija Bosne i Hercegovine u Bosni i Hercegovini, prema 2. izdanju enciklopedije Jugoslavije.[1]
Najveći gradovi Sarajevo
Banja Luka
Tuzla
Zenica
Država Bosna i Hercegovina
Region Federacija Bosne i Hercegovine
Republika Srpska
Administrativna jedinica Brčko Distrikt
Unsko-sanski kanton
Posavski kanton
Tuzlanski kanton
Zeničko-dobojski kanton
Srednjobosanski kanton
Kanton Sarajevo
Bosansko-podrinjski kanton
Kanton 10

Bosna je istorijsko-geografska oblast na Balkanskom poluostrvu oko istoimene reke i severni deo Bosne i Hercegovine. U ranom srednjem veku su je naselili Sloveni, pa se kasnije javlja i pod imenom Vrhbosna i bila je pod vlašću porodica srpskih plemića[2], da bi zatim kao samostalna oblast svoj vrhunac dostigla pod najvećim srpskim vladarom iz Bosne Tvrtkom I koji se proglašava kraljem Srba, Bosne, Dalmacije te zapadnih strana. Prvobitno je obuhvatala samo oblast oko gornjeg toka istoimene reke i sliv Lašve do Krivaje, dok se danas pod terminom Bosna podrazumeva mnogo šira oblast koja obuhvata severni deo Bosne i Hercegovine sa vododelnicom Crnog i Jadranskog mora kao njenom grubo povučenom južnom granicom.

Prošlost Bosne[uredi]

Bosna od XII do XIV veka

Tokom XI i XII veka, za prevlast u Bosni otimale su se Vizantija i Ugarska. Ugarski kraljevi našli su pogodan izgovor da šalju vojsku na Bosnu, jer se u toj državi ukorenila jeres. Ugarski kraljevi, uz odobrenja pape, organizovali su krstaške pohode na Bosnu. Ti pohodi su se završavali pustošenjem i spaljivanjem jeretika.

Ban Kulin (1180-1204) započeo je svoju vladavinu pod okriljem Vizantije. Pošto je ugarski uticaj u Bosni jačao, ban Kulin je priznao vrhovnu vlast ugarskog kralja. Ban Kulin je održavao dobre odnose sa Srbijom i Dubrovnikom. Dubrovčanima je izdao povelju o slobodi trgovine. Dubrovačkim trgovcima nije naplaćivao carinu na prodatu robu. Zaštitu Kulina bana, uživali su i jeretici.

Bosna ostaje pod osmanlijskom okupacijom tokom više od četiri veka i u tom periodu je lokalno stanovništvo izloženo jakom procesu islamizacije i ugnjetavanju. Posle Berlinskog kongresa jula 1878. godine, Bosna i Hercegovina biva dodeljena Austrougarskoj na trideset godina uprave. Po isteku tog roka Austrougarska 1908. godine izvršava aneksiju Bosne i Hercegovine, što zaoštrava odnose kako lokalnog srpskog življa, tako i kraljevine Srbije sa okupatorom. Pripadnici organizacije Mlade Bosne organizuju 1914. godine atentat na austrougarskog prestolonaslednika Franca Ferdinanda. Tom prilikom Gavrilo Princip je ubio njega i njegovu suprugu, što je Austrougarska iskoristila kao povod za objavu rata Kraljevini Srbiji i početak Prvog svetskog rata.

Po okončanju rata, Bosna ulazi u sastav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Tokom Drugog svetskog rata biva okupirana od strane NDH i na njenom prostoru ustaše sprovode stravičan teror i svirepe zločine nad srpskim narodom. Posle rata, SR Bosna i Hercegovina je činila jednu od šest republika SFRJ.

Kao reakcija srpskog naroda na referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine od SFRJ, kojeg su tražili Muslimani i Hrvati, Srpska Republika Bosna i Hercegovina je 9. januara 1992. proglašena za federalnu jedinicu SR Jugoslavije. Ubrzo se rasplamsao i rat. Ratna dejstva u koja su se uključivali direktno ili indirektno Hrvatska i NATO sa jedne, odnosno Savezna Republika Jugoslavija sa druge strane, okončana su tek 1995. godine Dejtonskim mirovnim sporazumom. Njime je stvorena i ustanovljena današnja Bosna i Hercegovina, kao jedini pravni naslednik Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine, koja se politički sastoji od dva ravnopravna i multietnička entiteta:

Geografski posmatrano, sastoji se od:

  • Bosne (oko 42.000 km2) odnosno oko 82% teritorije
  • Hercegovine (oko 9.100 km2) odnosno oko 18% teritorije

Geografija Bosne[uredi]

Bosna i Hercegovina je smeštena na jugoistoku Evrope, u zapadnom delu Balkana. Ukupna površina zemlje je 51.129 km2. Graniči 932 km s Hrvatskom na severu, severozapadu i jugu, 312 km sa Srbijom na istoku i severoistoku, i 215 km sa Crnom Gorom na istoku i jugoistoku. Na jugu Bosne i Hercegovine, opština Neum izlazi na Jadransko more u dužini od 20 km. Granice Bosne i Hercegovine u glavnom čine reke Drina, Sava, i Una. Bosna i Hercegovina se sastoji od dve geografske i istorijske celine: većeg bosanskog dela na severu (oko 42.000 km2) i manjeg hecegovačkog na jugu. Bosna je mahom planinska zemlja, a isto se odnosi i na Hercegovinu, sa tom razlikom da je reč o različitim karakterima tla. Na severu se planinsko područje spušta u lagano-brežuljkasto područje Posavine, odnosne dalje pretvara u Panonsku niziju. Dinarski delovi Bosne prostiru se od zapada ka istoku. Hercegovinu čine planinska (visoka) i jadranska (niska) Hercegovina, koja užim pojasom između Neuma i poluostrva Klek izbija i na Jadransko more. Značajna su i polja, odnosno zaravni, koje se pružaju duž najvećih bosanskih reka (Una, Vrbas (reka), Bosna, Drina), od juga ka severu, odnosno u slučaju Neretve od severa ka jugu. 13,60 % površine Bosne i Hercegovine je plodna zemlja a 2,96 % zemlje se upotrebljava za poljoprivredu, dok 83,44 % zemlje je za ostalo. Neki prirodni resursi Bosne i Hercegovine su ugalj, železo, boksit, mangan, drvo, bakar, hrom, cink, i hidropotencijal. Najviši vrh Bosne i Hercegovine je planina Maglić (2.386 m), dok najniži deo zemlje je pored mora. Retki zemljotresi su jedina ozbiljna prirodna opasnost u Bosni i Hercegovini. Među najvažnijih problema sa prirodom su zagađenost vazduha iz fabrika i krčenje šuma. Klima Bosne i Hercegovine je umereno kontinentalna sa toplim letima i hladnim zimama. Područja sa velikom nadmorskom visinom imaju kratka hladna leta i duge žestoke zime. Primorje zemlje ima blage kišovite zime. Glavni grad zemlje je Sarajevo (pola miliona stanovnika), a od većih gradova se mogu izdvojiti: Banja Luka, Tuzla, Mostar, Zenica, Bijeljina, Istočno Sarajevo, Bihać, Prijedor, Brčko, Trebinje i Doboj.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]