Vaso Pelagić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Васа Пелагић)
Idi na: navigaciju, pretragu
Vasa Pelagić
Vasa Pelagic.jpg
Vasa Pelagić
Datum rođenja 1833.
Mesto rođenja Gornji Žabar
 Osmansko carstvo
Datum smrti 25. januar 1899.
Mesto smrti Požarevac
 Kraljevina Srbija

Vasa Pelagić (Gornji Žabar 1833Požarevac 1899) je bio predstavnik utopijskog socijalizma kod Srba u drugoj polovini XIX veka,[1] prosvetni radnik i narodni lekar.

Biografija[uredi]

Spomenik Vasi Pelagiću u Karađorđevom parku, Beograd

Pohađao je nižu gimnaziju. Đak Bogoslovije u Beogradu postao je 1857. Godine 1860. postao je učitelj srpske osnovne škole u Brčkom, gde je osnovao srpsku čitaonicu, jednu od prvih u Bosni. Odatle preko Beograda je krenuo u Rusiju. Na Moskovskom univerzitetu je slušao predavanja iz političke medicine i istorije medicine.

Posle 2 godine boravka u Rusiji, vratio se u Banjaluku i postao je upravnik Srpsko pravoslavne bogoslovije, koja je bila i prva srednja škola u Bosni. Za školske potrebe i radi širenja prosvete u narodu štampao je 1867. godine u Beogradu „Rukovođu za srpsko-bosanske, hercegovačke, starosrbijanske i makedonske učitelje“. Primio je čin arhimandrita da bi zaštitio Bogosloviju u Banjoj Luci od reakcionarnih elemenata sve tri vere, kojima se nije dopadao njegov slobodouman školski program.

Godine 1869. biva prognan u Malu Aziju (tačnije u Kjutjaju), pod optužbom da kritikuje turski režim u Bosni. Iz progonstva se spasao 1871. godine uz pomoć Rusije i preko Carigrada je došao u Srbiju. Učestvuje u radu Ujedinjene omladine srpske i predsedava njenoj skupštini u Vršcu. Odatle odlazi na Cetinje i učestvuje u pokretu Družine za oslobođenje srpstva. Dolazi u sukob sa knjazom Nikolom i 1872. godine odlazi u Novi Sad. Godine 1873. boravi u Gracu, Pragu, Trstu i Cirihu; tada se odriče verske službe.

Učestvuje u bosanskom ustanku 1875. godine i piše Program ustaških prava i druge memorandume za bosanske ustanike. Tokom osamdesetih godina je boravio u Srbiji, ali zbog širenja socijalističkih ideja biva proteran nekoliko puta u Rumuniju i Bugarsku. Godine 1888. sarađuje u socijalističkom listu Srpski zanatlija. Učestvuje na skupštini Zanatlijskog udruženja u Vranju 1892. i nastoji da se osnuje Socijalistička partija Srbije. Izdaje niz brošura i knjiga o socijalizmu i sarađuje u listovima Zanatlijski savez i Socijal-demokrat kojima je bio i jedan od osnivača. Članke objavljuje i u bugarskoj socijalističkoj štampi, a radovi se prevode i na bugarski. Zbog svog slobodnog stava bio je trn u oku režimu u Srbiji. Javno je raščinjen, zatvaran u ludnicu i posle osuđivan na zatvor. Svoj život je okončao u požarevačkom kaznenom zatvoru 25. januara 1899. godine.

Svojim idejama koje je objavio u svojim knjigama, brošurama i novinskim člancima, je puno uticao na radničke i seljačke mase na prostorima Srbije, Hrvatske, BiH, Crne Gore i Bugarske.

Dela i radovi[uredi]

Sem

  • Istorije Bosansko-hercegovačke bune, i
  • Stvarnog narodnog učitelja (djela koja su doživjela mnoga izdanja),

napisao je dela iz domena socijalizma:

  • Odgovor na četiri društvena pitanja,
  • Socijalizam i osnovni preporođaj društva,
  • Spas Srbije i srpstva,
  • Blagodatnik,
  • Nauka i radni narod...

Zalagao se za reformu školstva i te ideje je izlagao u delima:

  • Nova nauka o javnoj nastavi,
  • Rukovođa za srpsko-bosanske, hercegovačke, starosrbijanske i makedonske učitelje,
  • Preobražaj škole i nastave...

Anitireligiozne teze je izložio u delima:

  • Umovanje zdravog razuma,
  • Poslanica Bogu,
  • Koliko nas košta Bog i gospodar?...

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]