Vegetaciona kupa

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga

Vegetaciona kupa je naziv za vršne delove (apex) stabla i korena kopnenih biljaka, u kojima se nalaze apikalna meristemska tkiva (apikalni meristem). Apikalni meristem je izgrađen iz totipotentnih inicijalnih ćelija. Deobama ovih ćelija nastaju prekursori svih budućih ćelija izdanka i korena.

Vegetaciona kupa stabla[uredi]

Kod većine mahovinastih biljaka i papratnjača u apikalnom meristemu stabla postoji samo jedna inicijalna ćelija, ili njihov relativno mali broj. Deobama ove ćelije (ovih ćelija) u nekoliko pravaca na vrhu preostaje totipotentna (buduća inicijalna) ćelija, a dole se odvajaju ćelije prekursori tkiva. Njihovim deobama, izduživanjem i diferencijacijom nastaju stablo, listovi i reproduktivne strukture.

Kod biljaka sa semenom, apikalni meristem je izgrađen od velikog broja inicijalnih ćelija i njihovih kćerki-ćelija. One su raspoređene po površini vegetacione kupe (tzv. tunika), ali i u dubljim slojevima tkiva (tzv. korpus). Kod većine biljaka sa semenom apikalni meristem ima tunika-korpus građu.

Derivati tunike i korpusa[uredi]

tunika-korpus model

Tunika je izgrađena iz jednog (npr. kod pšenice) ili više slojeva ćelija (L1 i L2 na slici, npr. iz dva sloja kod jorgovana, iz četiri sloja kod badema). Ćelije tunike se dele upravno na površinu tela i time povećavaju površinu vegetacione kupe. Tunika, ili njen površinski sloj ako je višeslojna, deobama daje meristemsko tkivo protoderma, koje se diferencira u epidermis. Unutrašnji slojevi tunike nakon nekoliko deoba formiraju inicijalni meristemski prsten.

Iz inicijalnog prstena nastaće pericikl i prokambijum ka unutrašnjosti (korpusu) i osnovni meristem ka periferiji. Pericikl deobama daje primarna mehanička tkiva (sklerenhim i kolenhim), prokambijum daje provodna tkiva i sržne zrake, a osnovni meristem gradi tkiva primarne kore.

Korpus je izgrađen iz središnje grupe ćelija, okruženih tunikom, koje se dele u svim pravcima. Donji deo korpusa daje parenhimske ćelije srži, dok ćelije iznad njega zajedno sa ćelijama tunike formiraju rezervni meristem (iz njega se razvijaju reproduktivne strukture - cvetovi).

Na uzastopnim poprečnim presecima stabla u nivou vegetacione kupe, od spoljašnjosti ka unutrašnjosti mogu se razlikovati:

  1. tunika - korpus
  2. protoderm - unutrašnji slojevi tunike - rezervni meristem
  3. protoderm - inicijalni prsten - donji delovi korpusa
  4. protoderm - osnovni meristem - prokambijum - pericikl - srž