Vojska Kraljevine Srbije (1914—1918)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Vardarska divizija na Krfu

U julu 1914. godine Kraljevina Srbija, kojom je vladao kralj Petar prvi Karađorđević, brojala je 4.700.000 stanovnika, obuhvatajući 98.938 km² današnju središnju Srbije, Rašku, Kosovo i Metohiju i veći deo Makedonije, koji su joj pod imenom „Stara Srbija“ pripali 30. maja 1913. godine, nakon Prvog balkanskog rata.

Podela po pozivima[uredi]

Srpska vojska je bila sastavljena od jedinica „prvog poziva“ (muškarci uzrasta od 21. do 31. godine), „drugog poziva“ (muškarci uzrasta od 32. do 37. godine) organizovanih u Narodnu vojsku, potom " trećeg poziva " ( muškarci od 38. do 45. godina ) i Poslednju odbranu[traži se izvor] (muškarci uzrasta od 18 do 20 i 46 do 50 godina) čije su jedinice bile na garnizonskoj i stražarskoj dužnosti. Srbija pre 1913. godine je bila organizovana u pet vojnih oblasti koje su imale status korpusa - Moravska, Drinska, Dunavska, Šumadijska[traži se izvor] i Timočka. Svaka je nazvana po lokalnim rekama i regrutovala je jednu pešadijsku diviziju prvog poziva, jednu pešadijsku diviziju drugog poziva, tri pešadijska puka trećeg poziva; jedan eskadron konjice, koji je imao status čete, trećeg poziva; i određeni broj pozadinskih pešadijskih bataljona i konjičkih eskadrona trećeg poziva. Postojali su i tradicionalni neredovni četnički, gerilski, odredi i čete. Još pet oblasti su u avgustu 1913. godine organizovane u Staroj Srbiji - Ibarska, Kosovska, Vardarska, Bregalnička i Manastirska (Bitoljska). Ali do jula 1914. u ovim oblastima je regrutovana samo jedna kombinovana pešadijska divizija, a 1915. podignuta je Vardarska i započela organizacija Bregalničke divizije. Konjičke divizije su se regrutovale na nacionalnom nivou. Postojao je i Kraljevski gardijski puk (dva konjička eskadrona, tj. 416 ljudi), graničarske jedinice i Armijski vazduhoplovni korpus (osnovan 24. decembra 1912. godine), kao i pet paravojnih žandarmerijskih (policijskih) bataljona.

Organizacija jedinica[uredi]

Pešadijske divizije prvog poziva, sa 430 oficira 19.000 ljudi, sastojale su se od četiri pešadijska puka (u puku od 4.112 ljudi je bilo četiri bataljona, a svaki bataljon od 1.112 ljudi je imao jednu mitraljesku i četiri pešadijske čete); konjičkog puka (četiri eskadrona od 130 ljudi); puka poljske artiljerije koji se sastojao od četiri diviziona, od kojih je svaki imao tri baterije sa četiri topa| divizijskih službi - dve inžinjerijske čete, pontone i vodove veze; snabdevačke i municijske komore, medicinske čete i četiri poljske ambulante, kao i intendantske službe. Divizije drugog poziva su imale 15.000 ljudi u tri pešadijska puka; konjički puk (sa dva eskadrona); divizion poljske artiljerije i redukovane divizijske službe. Konjička divizija sa 60 oficira i 11.900 ljudi je imala: dve brigade, svaka sa dva konjička puka od 850 konjanika (jedan eskadron mitraljezaca i četiri konjanička eskadrona sa 210 ljudi su sačinjavala puk jedan bataljon konjaničke artiljerije (dve baterije i četiri topa); divizijske službe, konjanički vod veze i municijsku komoru.

Komanda[uredi]

Vrhovni komandant je bio prestolonaslednik Aleksandar, načelnik generalštaba je bio vojvoda Radomir Putnik, a njegov zamenik general Živojin Mišić. Do 30. jula 1914. godine, Putnik je mobilisao oko 420.500 ljudi u pet armija, kojima su komandovali Putnikovi učenici iz Srpske vojne akademije.

Srpska vojska je bila organizovana u oblasne armije:

Naoružanje[uredi]

„Mauzer” M-1899, glavno naoružanje srpske vojske

Oružje u Kraljevini Srbiji se proizvodilo u Vojnotehničkom zavodu u Kragujevcu. Postojale su i barutane: barutana Stragari i barutana Obilićevo kod Kruševca. Pred Prvi svetski rat barutana Obilićevo je proizvodila savremen bezdimni barut. [1]

Vojska Kraljevine Srbije je kao osnovno pešadijsko naoružanje koristila puške „Mauzer” M-1899. Srpska vojska je kupila 90.000 ovih pušaka 1899. godine.[1]

Iako se municija kalibra sedam milimetara proizvodila u Kragujevcu, kupovana je i u inostranstvu. Godine 1903. i 1907. kupljena je municija u austrougarskim fabrikama. Godine 1907. kupljeno je još 34.000 pušaka M-1899. Ove puške su bile usavršene u odnosu na one kupljene 1899. Srbija je nabavila i 10.800 karabina M-1908 koji su bili namenjeni za konjanike. Takođe u Vojnotehničkom zavodu je prepravljeno 43.000 starih jednometnih pušaka u brzometne puške kalibra 7 milimetara. Ovo je obavljeno po konstrukciji pukovnika Gojka Đurića. Ovo prepravljeno oružje je bilo namenjeno trupama drugog poziva. Godine 1910. je kupljeno 32.000 pušaka M-1910. Ovom kupovinom je kompletna vojska prvog i drugog poziva naoružana savremenim brzometnim puškama. Stare jednometne puške „Mauzer koka” M-1880 i „Berdan” M-1871 su ostale u naoružanju trećeg poziva.[1]

Mitraljez Maksim MG 10 Srpske Vojske

U naoružanje vojske Kraljevine Srbije je 1909. godine uvedeno 250 mitraljeza tipa „Maksim” M-1909. Svaki pešadijski puk je imao odeljenje sa 4 mitraljeza.[1]

Kraljevina Srbija je jedna od prvih zemalja koja je uvela ručne bombe u modernom obliku u svoje naoružanje. Vojno tehnički zavod je dnevno proizvodio od 800 do 1000 ručnih bombi. Ova vrsta ručne bombe je konstruisana 1898. godine za četničke jedinice u Makedoniji i na Kosovu i Metohiji. Bombu je konstruisao pukovnik Miodrag Vasić. Pošto se bomba pokazala kao efikasna u četničkim akcijama uvedena je u naoružanje vojske Kraljevine Srbije 1912. godine.[1]

Nakon Balkanskih ratova srpska vojska je zaplenila različito oružje. U naoružanju su se našče turske puške „Mauzer” M-1890, M-1893 i M-1903, kalibra 7,65 milimetara, bugarske „Manliherke” M-1888/90 i M-1895, kalibra osam milimetara. Zaplenjenim oružjem su se uglavnom opremljene novoosnovane jedinice u krajevima oslobođenim nakon Balkanskih ratova. Međutim nedostatak municije je ograničavao upotrebu zaplenjenog oružja.[1]

Srpski vojnik sa Mosinkom na Ada Ciganliji

Nakon početka Prvog svetskog rata, manjak brzometnih puški nadoknađen je u avgustu 1914. godine kada je iz Carske Rusije stiglo 120.000 pušaka „Mosin-Nagan” M-1891 i 90 miliona metaka kalibra 7,62. Ove puške je prvo dobila Timočka divizija prvog i drugog poziva, a nakon toga i mnoge druge jedinice drugog poziva.[1]

Tokom 1916. godine na Krfu i na Solunskom frontu srpska vojska dobija francusko oružje. Srbija je od Francuske dobila 106.000 pušaka „Bertje” M-1907/15 i 9.000 artiljerijskih karabina Bertje. Za pozadniske jedinice je dobila 20.000 jednometnih pušaka „Gras” M-1874/14. Srpska vojska je dobila i 300 francuskih mitraljeza „Sent etjen”, kao i 5.000 pištolja „Rybi” M-15.[1]

Početkom 1917. godine je u naoružanje uveden puškomitraljez „Šoša” CSRG M-1915 kalibra osam. Ručne bombe su korišćene u velikim količinama, najčešće kašikare F-1 (odbrambena) i OF-1(napadna). Korišćene su i tromblonske bombe „Viven-besier”, kao i bacači bombi „azen” M-1915.[1]

Prvi svetski rat[uredi]

Srpska vojska prekaljena u dva Balkanska rata je odbila tri austrougarske invazije tokom 1914. godine (Vidi: Prva austrougarska ofanziva na Srbiju, Druga austrougarska ofanziva na Srbiju i Treća austrougarska ofanziva na Srbiju). Međutim novembra 1915, ugrožena Trojnom invazijom od strane Austrougarske, Nemačke i Bugarske i oslabljena slanjem u Albaniju 20.000 ljudi u vidu Albanskog odreda (general Dragutin Milutinović), glavnina snaga koja je brojala oko 400.000 ljudi bila je prinuđena na povlačenje preko Albanije. Srpska vojska je na jadransku obalu stigla sredinom decembra 1915. odakle je prevezena na Krf i u Bizertu do 15. februara 1916.

Od novembra 1915. do septembra 1918. trajala je okupacija Kraljevine Srbije od strane Centralnih sila. Jugoistočnu Srbiju je anektirala Bugarska, a ostatak Srbije (osim Kosova, Metohije i Makedonije) je bio pod austrougarskim vojnim vlastima ili pod zajedničkom vlašću okupacionih Centralnih sila. Oko 3.500 austrougarskih žandarma i vojnih policajaca se suprotstavljalo četničkim gerilcima, dok su bugarske i austrougarske trupe zajedno ugušile Toplički ustanak (februar-mart 1917) u jugoistočnoj Srbiji.

Vakcinisanje srpskih vojnika protiv tifusa i kolere u Solunu 1916. godine

Oko 145.000 srpskih vojnika je evakuisano na Krf gde je, do 15. aprila 1916. godine, obnovljena Srpska vojska pod komandom vojvode Mišića, sa generalom Bojovićem kao načelnikom generalštaba. Oformljene su tri armije, svaka sa po dve obnovljene pešadijske divizije 1. armija (pukovnik Miloš Vasić), 2. armija (vojvoda Stepa Stepanović) i 3. armija (general Pavle Jurišić Šturm); ova poslednja je rasformirana 28. marta 1917. godine. Svaka divizija snage 20.000 ljudi se sastojala od 3 pešadijska puka (po jedan prvog, drugog i trećeg poziva), svaki puk od tri bataljona sa tri čete i jednim mitraljeskim vodom. Postojao je i eskadron od 150 konjanika; puk poljske artiljerije (sa tri diviziona po dve baterije); i divizijske službe, dve inžinjerijske čete i inžinjerijski park; pekarska i zanatlijska četa; dve komore; medicinska četa i tri poljske ambulante.

Vardarska divizija snage 12.000 ljudi je apsorbovala Kombinovanu diviziju, a oformljena je i konjička divizija. Krajem juna 1916. godine u Rusiji je od balkanskih ratnih zarobljenika formirana 1. srpska dobrovoljačka divizija, snage 18.000 ljudi, i borila se u rusko-rumunskoj Dobrudža armiji. U septembru 1916. je formirana i druga divizija i obe su grupisane u Srpski dobrovoljački korpus u Odesi, pod komandom generala Mihaila Živkovića. Tokom 1917. godine ova jedinica od 28.000 ljudi se priključuje srpskoj vojsci na Solunskom frontu pod imenom Jugoslovenska divizija. Srpska vojska je predvodila napad kroz Makedoniju u septembru 1918. godine čime je doprinela izbacivanju bugarskih i austrougarskih armija iz rata. Herojski podvizi srpske vojske tokom Velikog rata su zadobili centralno mesto u istoriji Srbije, kao i divljenje Antante koja je Srbiji garantovala vodeću ulogu u Kraljevstvu Srba, Hrvata i Slovenaca, konstituisanom 1. decembra 1918. godine.

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Aleksandar Apostolovski. „Srpske pobede nemačkim puškama (4.8.2018)”. Politika. Pristupljeno 4. 8. 2018. 

Literatura[uredi]

Spoljašne veze[uredi]