Vjekoslav Luburić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Maks Luburić

Vjekoslav Luburić.jpg

Datum rođenja: 6. mart 1914.
Mesto rođenja: Humac (Austrougarska)
Datum smrti: 20. april 1969.
Mesto smrti: Karkahente (Španija)

Vjekoslav „Maks“ Luburić (Humac kraj Ljubuškog, 6. mart 1914Karkahente, 20. april 1969) je bio ustaški oficir i gotovo ceo rat zapovednik sistema koncentracionih logora među kojima je najveći koncentracioni logor Jasenovac.[1] Zbog svoje umešanosti u brojne ratne zločine stekao je reputaciju najbrutalnijeg među ustaškim zapovednicima.[2]

Posle rata komandovao je križarima koji su vodili gerilski rat protiv nove jugoslovenske države, pre nego što je emigrirao u Frankovu Španiju. Luburić je 1957. godine osnovao emigrantsku terorističku organizaciju Hrvatski narodni odpor.

Biografija[uredi]

O Luburićevom detinjstvu i mladosti nema puno podataka. Zna se da mu je otac umro neposredno posle Prvog svetskog rata i da je Vjekoslav odrastao u siromaštvu.[3]

Prije rata Luburić je bio poznat kao obični kriminalac i kažnjavan radi raznih krivičnih djela. Iz originalnog temeljnog policijskog lista, a koji je pronađen kod zagrebačke policije, vidi se, da je Luburić presudom od 7. septembra 1929. bio kažnjen sa 2 dana zatvora radi skitnje, a presudom Okružnog suda u Mostaru od 5. decembra 1931. sa 5 mjeseci strogog zatvora radi pronevjerenja svote od 8.305. dinara na štetu Javne berze rada u Mostaru, pa još jednom hapšen radi ponovnog djela pronevjere[4]. Luburić je bio obična skitnica i zazirao od svakog poštenog rada, pa kad je Ante Pavelić pobjegao u emigraciju, pošao je on za njim i prošao obuku u raznim ustaškim logorima u Mađarskoj.[5]

Ime „Maks“ Vjekoslav Luburić dobio je od svog dugogodišnjeg prijatelja Jure Francetića prilikom boravka u ustaškom kampu Janka Pusta.

Drugi svetski rat[uredi]

Nakon invazije sila Osovine na Kraljevinu Jugoslaviju u aprilu, Luburić je na svoju inicijativu doputovao u novoproglašenu Nezavisnu Državu Hrvatsku, da bi se pridružio ustaškom režim i postao je deo Pavelićevog užeg kruga.[6] Iako nije posedovao nikakvo vojničko obrazovanje, kao član užeg Pavelićevog kruga postavljen je za pukovnika Ustaške vojnice. Predvodio je ustaške napade na srpska sela u Slavoniji i Krajini u aprilu i maju 1941. i prouzrokovao krvoproliće ogromnih razmera koje je dovelo do toga da čak Nemci i Italijani intervenišu povodom „ponašanja prema civilima“. Grupe Ustaške vojnice pod njegovim zapovedništvom su bile odgovorne za prva masovna ubistva počinjena nad Srbima, u Gudovcu, Veljunu i Glini.[7]

Luburić je bio osnivač, a posle pogibije Mije Babića, i komandant koncentracionih logora u NDH, a od kraja 1941. je zapovedao Ustaškom odbranom, koji je bio III odsek Ustaške nadzorne službe. Ustaška odbrama, kasnije preimenovana u Ustaški obrambeni strug je učestvovao u operacija protiv četnika i partizana, i takođe je upravljao koncentracionim logorima i sprovodio masovan teror. Projektovao je sistem koncentracionih logora Jasenovac, sopstvenom inicijativom dok je bio u egzilu, onda je objavio svoj plan u septembru 1941. Bio je njegov prvi komandant. Nada Tanić Luburić, njegova polusestra, je bila zadužena za ženski logor Nova Gradiška. Kasnije se udala za Luburićevog štićenika Dinka Šakića. Zbog te uloge Luburić je stekao reputaciju najkrvoločnijeg i najbrutalnijeg od svih ustaških zapovednika.[2][8]

Vrhovni je nadzor nad svim logorima Jasenovca Ante Pavelić je povjerio Vjekoslavu Luburiću. Za sav svoj rad Luburić je bio samo njemu odgovoran. Pavelić je visoko cijenio njegove ustaške sposobnosti, da ga je konačno imenovao ustaškim generalom. Luburić je dolazio u Jasenovac 2-3 puta na mjesec i zadržao se tamo samo nekoliko dana, no i u to kratko vrijeme počinjao je toliko zločina, da su zatočenici strepili, kad su čuli da je „navratio“ u Jasenovac. On je znao kada će stići novi transporti zatočenika, pa je htio da sazna zašto pojedini zatočenik dolazi u Jasenovac.

Strašni su bili njegovi prvi „raporti“, kad je preuzimao zatočenike u logor, njegovo urlikanje i kletve, koje je popraćivao šamarima, kundačenjem, mecima iz revolvera ili rezanjem grkljana. Obilazeći logorom vrebao je, ne bi li otkrio kakav prekršaj „logorske discipline"; ne bi li opazio da koji zatočenik kunja od slabosti, starosti ili bolesti, te radi toga na čas zastaje na radu; ne bi li opazio da koji gladan zatočenik traži kakav otpadak hrane ili ne vrši prema njemu propisani ustaški pozdrav. Odmah bi se na tom licu zacaklile razbojničke oči, a revolver ili nož stupili u akciju.

Po nalogu Pavelića početkom 1942. otišao je u Hercegovinu. 9. oktobra 1942. priredio je Luburić u Jasenovcu svečanost, te je ustašama podijelio zlatne i srebrne medalje, koje im je Pavelić namijenio kao nagradu „za zasluge“. Na tom je banketu Luburić, pijan kao i ostali njegovi „dužnosnici“, održao govor i prema iskazu jednoga svjedoka rekao doslovno ovo:

Vikicitati.. i tako smo vam mi u ovoj godini ovdje u Jasenovcu poklali i više ljudi nego osmanlisko carstvo za cijelo vreme boravka Turaka u Evropi.

—Maks Luburić

[9]

Maks Luburić u logoru Stara Gradiška

Nemački posmatrači su ga okarakterisali kao „velikog sadistu“ i „živčanog bolesnika“.[10][11] Nemci su se žalili da Luburuć ometa u Hercegovini aktivnosti njihovih jedinica i zatražili od Pavelića Luburićevo izručenje. Zbog toga je Luburić u leto 1943. na sopstveni zahtev upućen u internaciju u Šumce kod Lepoglave.

Ponovo se pojavio u javnosti u avgustu 1944. kada je učestvovao u zaustavljanju zavere Vokić-Lorković. Nakon objedinjavanja Ustaške vojnice i Hrvatskog domobranstva u Hrvatske oružane snage, Luburić je sredinom decembra unapređen u čin generala.[12] Polovinom februara 1945. Pavelić je poslao Luburića u Sarajevo sa nalogom da uguši pokret otpora. Posleratna komisija za ratne zličine je identifikovala 323 žrtvava Luburićevog terora u Sarajevu.[13] U martu 1945. Luburić je postao zapovednik 2. ustaškog zboga (korpusa).[14]

7. maja, dan pred ulazak jedinica Jugoslovenske armije u Zagreb, postavljen za zapovednika oružanih snaga NDH i vodio je vodio vojsku NDH i civile do austrijske granice u nadi da će uspeti se predaju Britancima. Nakon neuspjelih pregovora, Luburić je napustio vojsku i narod u Blajburgu i otišao u Vatikan[traži se izvor od 08. 2014.] zajedno s ostalim čelnicima NDH. Nije se predao zapadnim savezniima, već se vratio u Hrvatsku bio je zadužen za pozadinske akcije križara protiv nove jugoslavovenske države u Bilogori i Slavoniji. Pobegao je iz Hrvatske preko Austrije završišvi u Španiji.

Nakon rata[uredi]

U maju 1945. zajedno sa Antom Pavelićem, U avgustu 1950. Luburić je objavio proklamaciju u nekim hrvatskim emigrantskim novinama u Čikagu u kojoj zahtijeva da ni jedan Hrvat ne smije da bude vojnik tuđe, ne-hrvatske armije. Nakon toga je otputovao u Hamburg da bi osnovao regrutni centar Pavelićevih ustaša.[traži se izvor od 08. 2014.] Luburić je bio aktivan na zapadu u raznim emigrantskim organizacijama u Španiji, Švedskoj, Njemačkoj, Kanadi kao i u mnogim drugim zemljama. U borbi za prevlast u emigraciji razišao se sa Pavelićem 1955. i isključen je iz ustaškog pokreta. Prema izvorima CIA iz Buenos Ajresa, Luburićev posao u Njemačkoj je dobio blagoslov britanskih vlasti.[15] Bio je veza između ustaša u NDH i preporoda ustaškog pokreta kao terorističke organizacije u posleratnom dobu, stvarajući 1957. godine organizaciju Hrvatski narodni odpor ili HNO. Odpor je kasnije prerastao u „Hrvatski državotvorni pokret“, kome je između ostalih pripadao Miro Barešić.

U Španiji se krio pod imenom Visente Peres Garsija.[16] Bio je koordinator terorističkih napada širom Evrope, sa ćelijama u Švajcarskoj, Austriji, Švedskoj, Nemačkoj, Španiji i nekoliko misterioznih ulazaka u samu Jugoslaviju. Zbog svoje aktivnosti, Luburić je na sebe privukao pažnju i jugoslovenske tajne službe koja je nastojala da ga ubije. Maksa Luburića ubio je agent Udbe Ilija Stanić, nakon što se uspješno infiltrirao u HNO. Ubijen je u svojoj vili u Španiji 20. aprila 1969, ubodom nožem u srce.[traži se izvor od 08. 2014.]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. Tomasevich (2002), str. 399.
  2. 2,0 2,1 Tomasevich (2002), str. 422.
  3. Totalitarian Movements and Political Religions Volume 7, Issue 4, 2006 Special Issue: The Independent State of Croatia (NDH), 1941–45, publisher Francis & Taylor, 2006
  4. Zločini u logoru Jasenovac. Zemaljska komisija za utvrđivanje zločina okupatora i njihovih pomagača Besjeda, Banja Luka pp. 2000 59
  5. Basta (1986), str. 27.
  6. Tomasevich (2002), str. 336.
  7. Goldstein (2007), str. 22–24.
  8. Basta (1986), str. 125.
  9. Levene (2013), str. 278.
  10. Kostić (1981), str. 145.
  11. Basta (1986), str. 273.
  12. Tomasevich (2002), str. 426.
  13. Donia (2006), str. 197.
  14. Tomasevich (2002), str. 466.
  15. Walters (2010), str. 257.
  16. Ličina, Vavić & Pavlovski (1985), str. 103.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]