Geografija naselja

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Petra (Sirija), jedan od prvih osnovanih gradova na svetu

Geografija naselja je geografska disciplina, deo društvene geografije. Bavi se proučavanjem naseljenih mesta i njihove teritorijalne mreže i sistema. Istražuje tipologiju naselja, geografske pretpostavke njihovog postanka i razvoja, grupne oblike naseljavanja, ukupan boroj nekih naselja u nekoj oblasti ili državi itd.

Istorijat[uredi]

Ruralno naselje

Sela se proučavaju 10.000 godina, a gradovi oko 6.000 godina. Prve naučne osnove geografiji naselja dali su Aleksandar fon Humbolt, Fridrih Racel i Karl Riter. Kod nas je osnivač Jovan Cvijić, a nagli razvoj doživljava tokom 1950-ih godina.

Pojava i razvoj[uredi]

Geografija naselja je prošla kroz nekoliko faza razvoja. Od pojave prvi geografskih znanja do naučnog utemeljenja. Tom prilikom nauka je prošla kroz brojne teorijsko-filozofske pravce (determinizam, posibilizam, pragmatizam itd).

Faze razvoja nauke[uredi]

Geografija naselja je prošla kroz tri faze razvoja:

  • deskriptivna (opisna) — od pojave prvih poimanja do naučnog utemeljenja,
  • naučna (ekstrikativna) — od kraja XVIII veka do kraja Prvog svetskog rata i
  • primenjena (aplikativna) - od sredine 1930-ih do danas.

Predmet proučavanja[uredi]

Urbano naselje

Uopšteno rečeno predmet proučavanja geografije naselja je naselje, kao osnovna naseobinska jedinica. Postoje dva shvatanja o predmetu proučavanja:

  • proučavanje postanka, položaja, tipa i istorijaistorijskog i geografskog razvoja (gradska i seoska naselja)
  • proučavanje bitnih fizičkih, sruštvenih i regionalnih karakteristika i zakonitosti (svi tipovi naselja)

Podela geografije naselja[uredi]

Geografija naselja se može podeliti na sledeći način:

  • Teorijska (opšta) — bavi se opštim pitanjima, formulisanjem teorije i metodologije, kao i objašnjenjem cele nauke,
  • Ruralna geografija — bavi se proučavanjem seoskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
  • Urbana geografija — bavi se proučavanjem gradskih naselja i njegovih bitnih karakteristika,
  • Geografija privremenih naselja — bavi se proučavanjem privremenih naselja (kampovi, katuni itd.) i
  • Aplikativna geografija — bavi se primenom rezultata i prakse u planiranju i uređenju naselja (prostorno planiranje).

Vrste naselja[uredi]

Kamp
Ribarsko naselje

Naselja se mogu podeliti na stalna i privremena:

Veza sa drugim naukama[uredi]

Geografija naselja je samostalna disciplina, koja je tesno povezana sa nekoliko nauka. Na prvom mestu, sa geografijom, kao osnovnom naukom o prostoru. Veza sa sociologijom ogleda se u proučavanju osnovnih odlika stanovništva, gde se jednim delom primenjuju i psihološka znanja. Ekonomska geografija obezbeđuje znanja o poljoprivrednim i industrijskim karakteristikama naselja i na kraju bliska veza ostvaruje se i sa ostalim društvenim i fizičkim naukama u okviru geografije, na prvom mestu geografija stanovništva, geomorfologija, pedologija, i dr.


Vidi još[uredi]

Literatura[uredi]

  • Matilo, Natalija (2005): Rečnik savremene srpske geografske terminologije, Geografski fakultet, Beograd
  • Stamenković, Srboljub i Bačević, Milan (1992): Geografija naselja, Geografski fakultet, Beograd