Gospić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Gospić
Gospic panorama s novog mosta.JPG
Panorama Gospića sa novog mosta
Zastava
Zastava
Grb
Grb
Administrativni podaci
Država Hrvatska
ŽupanijaLičko-senjska
Stanovništvo
Stanovništvo
 — 2011.Rast 6.575
Aglomeracija (2011.)Pad 12.745
Geografske karakteristike
Koordinate44°32′49″ SGŠ; 15°22′22″ IGD / 44.54693° SGŠ; 15.37283° IGD / 44.54693; 15.37283Koordinate: 44°32′49″ SGŠ; 15°22′22″ IGD / 44.54693° SGŠ; 15.37283° IGD / 44.54693; 15.37283
Vremenska zonaUTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Površina967 km2
Gospić na mapi Hrvatske
Gospić
Gospić
Gospić na mapi Hrvatske
Ostali podaci
GradonačelnikMilan Kolić
Poštanski broj53000

Gospić je grad u Hrvatskoj i administrativno središte Ličko-senjske županije. Prema prvim rezultatima popisa iz 2011. u gradu je živelo 12.745 stanovnika, a u samom naselju je živelo 6.575 stanovnika.[1]

Gospić je sedište Gospićko-senjske biskupije.

Geografija[uredi]

Gospić je smešten u središnjem delu Like, na važnoj raskrsnici puteva. Prostire se na površini od 967 km², dimenzija oko 42 km u smeru jugoistok-severozapad i ca 33 km u pravcu severoistok-jugozapad. Kroz Gospić protiče reka Novčica, pritoka Like.

Istorija[uredi]

Područje Gospića i njegove okoline naseljeno je od praistorije, u starije kameno doba i u bronzano i gvozdeno doba. Dokaz tome su brojni arheološki nalazi, što se posebno odnosi na pleme Japoda.

U antičko doba, ovaj prostor je obeležen jednom od najznačajnijih saobraćajnih komunikacija što je iz unutrašnjosti /Siscia/, kontinentalnim pravcem vodila prema jugu i morskoj obali /Salona/.

Od 11. veka jačaju plemićke porodice, koje uz ekonomski razvitak, grade svoje dobro utvrđene gradove — burgove, i u njima razvijaju kulturne i duhovne tekovine ondašnjeg doba. Te porodice su Tolimirovića, Mogorovića, Tugomerića, Disislavića i druge.

Začeci naselja današnjeg grada nalaze se u dokumentu iz 1263. godine, u kom kralj ugovara zamenu poseda s ličkim županom Petrom Tolimirovićem, u kojoj se između ostalih, spominje i naselje Kaseg, a kasnije Kasezi, na levoj obali reke Like, pored potoka Novčice..

U vreme turskih prodora Kasezi se raseljavaju, te ponovo naseljavaju.

Brojne su legende o nastanku naziva Gospić. Jedna je priča o dve kneginje od kojih je jedna Gospava osnovala ovdje grad.

U prvom popisu na području današnjeg grada ili sasvim blizu njega, nalazi se selo Gospojina u nahij Novi, a 1604. godine kao naselje Gospić.

Nakon isterivanja Turaka iz Like, od kraja 17. i tokom 18. posebno u 19. veku, Gospić dobija prepoznatljive urbanističke odrednice kao upravno, administrativno, političko, vojno i kulturno središte ličkog prostora.

To je vreme izgradnje današnje katedralne crkve (1781—1783), gradske kapelice Sv. Ivana Nepomuka, premda je ona već postojala i pre 1756. godine. Popisan je 1847. godine u Gospiću samo 251 pravoslavni Srbin. Dve decenije kasnije 1867. godine zbrajaju se stanovnici Gospića i Smiljana pa ih ukupno ima 1871 duša.[2]

Širenjem gradskog jezgra i populacije, osjeća se potreba za novim prostorom gradskog groblja, te se ono premješta na današnju lokaciju i gradi kapelica posvećena Sv. Mariji Magdaleni 1856. godine, ujedno zaštitnici Grada.

Od 1729. godine Gospić je sedište Ličke i Otočke pukovnije, ali i Štapsko mesto.

Godine 1729. se osniva i prva pučka škola, 1766. godine nemačka škola, 1799. godine „normalka“, a 1823. godine matematička škola.

U 19. veku grade se i novi gradski mostovi — preko Novčice 1804. godine i preko Bogdanice 1845. godine.

Železnička pruga prolazi 1920. godine, a prvi voz 1921. godine.

Od kraja 19. veka, pa do 1940. godine, Gospić živi intenzivnim životom manje metropole.

Godine 1900. u gospićkoj park šumi Jasikovac bilo je tenisko igralište, prvo u ovom delu Evrope.

Jedinice 4. jugoslovenske armije su oslobodile Gospić 4. aprila 1945. tokom Ličko-primorske operacije.

Stanovništvo[uredi]

Prema popisu stanovništva iz 2001. godine, naselje Gospić je imalo 6.088 stanovnika, a kao Grad Gospić je imao 12.980 stanovnika.[3]

Popis 1991.[uredi]

Na popisu stanovništva 1991. godine, naseljeno mesto Gospić je imalo 9.025 stanovnika, sledećeg nacionalnog sastava:

Popis 1991.‍
Hrvati
  
5.015 55,56 %
Srbi
  
3.243 35,93 %
Jugosloveni
  
282 3,12 %
Albanci
  
53 0,58 %
Muslimani
  
48 0,53 %
Crnogorci
  
23 0,25 %
Makedonci
  
17 0,18 %
Slovenci
  
16 0,17 %
Romi
  
4 0,04 %
Mađari
  
2 0,02 %
Nemci
  
2 0,02 %
Česi
  
2 0,02 %
Italijani
  
1 0,01 %
Rusi
  
1 0,01 %
ostali
  
4 0,04 %
neopredeljeni
  
230 2,54 %
region. opr.
  
13 0,14 %
nepoznato
  
69 0,76 %
ukupno: 9.025

Popis 2011.[uredi]

Na popisu stanovništva 2011. godine, opština Gospić je imala 12.745 stanovnika, sledećeg nacionalnog sastava:

Popis 2011.‍
Hrvati
  
11.860 93,60 %
Srbi
  
609 4,78 %
ostali
  
276 0,16 %
ukupno: 12.745

Naselja[uredi]

Zakonom o područjima županija, gradova i opština u Republici Hrvatskoj utvrđen je naziv, područje i sedište Grada Gospića, kao i druga pitanja od važnosti za teritorijalno uređenje jedinice lokalne samouprave. Granice područja Grada idu katastarskim granicama rubnih naselja koja ulaze u njegovo područje. U sastav Grada uključena su i prigradska naselja koja s gradskim naseljima čine ekonomsku celinu te su s njima povezana dnevnim migracijskim kretanjima i svakodnevnim potrebama stanovništva od lokalnog značaja. Grad Gospić čini 50 naselje i to: Aleksinica, Barlete, Bilaj, Brezik, Brušane, Budak, Bužim, Vaganac, Velika Plana, Veliki Žitnik, Vranovine, Vrebac, Gospić, Debelo Brdo I, Debelo Brdo II, Divoselo, Donje Pazarište, Drenovac Radučki, Žabica, Zavođe, Kalinovača, Kaniža Gospićka, Klanac, Kruščica, Kruškovac, Kukljić, Lički Čitluk, Lički Ribnik, Lički Osik, Lički Novi, Mala Plana, Medak, Mogorić, Mušaluk, Novoselo Bilajsko, Novoselo Trnovačko, Ornice, Ostrvica, Oteš, Pavlovac Vrebački, Počitelj, Podastrana, Podoštra, Popovača Pazariška, Rastoka, Rizvanuša, Smiljan, Smiljansko Polje, Trnovac, Široka Kula.

Dan Grada Gospića[uredi]

Dan Grada Gospića je 22. jula — praznik Svete Marije Magdalene i obeležava se svečano.

Grb i zastava Grada Gospića[uredi]

Grb Grada Gospića ima oblik polukružnog štita. U polukružnom štitu, na crvenom polju, nalazi se srebrni vuk u borbenom položaju. Vuk u desnoj šapi drži mač srebrne oštrice i zlatne drške.

Zastava Grada Gospića je pravougaonog oblika.

Odnos dužine i širine je 2:1.

U sredini zastave, na preseku dijagonala nalazi se obostrano grb Grada Gospića. Visina grba je 2/3 širine zastave.

Kultura[uredi]

Spomenici[uredi]

Spomenik generalu Budi Budisavljeviću bio je postavljen 1870. u Gospiću na centralnom trgu, a uklonjen je poslije Drugog svjetskog rata, jer njegov lik i djelo nisu odgovarali novoj vlasti. [4] Spomenik Nikoli Tesli u Gospiću je miniran (16. februara 1992. godine), jer je kao pripadnik srpskog naroda smetao hrvatskim nacionalistima. [5]

Parohija[uredi]

U Gospiću je sjedište istoimene parohije Srpske pravoslavne crkve. Parohija Gospić pripada Arhijerejskom namjesništvu ličkom u sastavu Eparhije Gornjokarlovačke a čine je Gospić, Jasikovac, Lipe, Vedro Polje, Gljivari, Klisa, Kamenuša i Počuče.[6] U Gospiću je postojao hram Srpske pravoslavne crkve posvećen Svetom Velikomučeniku Georgiju izgrađen 1785. godine, obnavljan 1843-1844. (od Bude Budisavevića) [7], 1903. i 1964. godine, a do temelja srušen 1992. godine. Danas se na mjestu hrama nalazi parkiralište. Osnova crkve i zidovi su bili u baroknom stilu, a toranj je bio u srpsko-vizantijskom stilu.[6] U gospićkoj parohiji službovao je 1827. godine samo kapelan, pop Stefan Došen.[8]

Crkve Gospićkog dekanata na području grada Gospića[uredi]

Gospić — Župna crkva Navještenja Blažene Device Marije, iz 1780. godine.

U gradskom groblju Sv. Marije Magdalene je istoimena kapelica sagrađena 1856. godine.

U Kaniškoj ulici u Gospiću je kapela Sv. Ivana Nepomuka izgrađena pre 1756. godine.

Aleksinca — Župna crkva Sv. Ivana Krstitelja, izgradio ju je 1695. godine. pop Marko Mesić.

Bilaj — Župna crkva Sv. Jakova apostola, sagrađena 1848. godine.

Brušane — Župna crkva Sv. Martina, sagrađena 1834. godine.

Bužim — Crkva Sv. Tereze Avilske

Donje Pazarište — Župna crkva Sv. Jakova apostola sagrađena 1700. godine.

Klanac — Župna crkva Vaznesenja Blažene Device Marije, sagrađena 1837. godine.

Lički Novi — Župna crkva Sv. Antuna Padovanskog, sagrađena 1690. godine.

Lički Osik — Župna crkva Sv. Josifa, sagrađena 1842. godine.

Ribnik — Župna crkva sv. Apostola Petra i Pavla, sagrađena 1878. godine.

Smiljan — Župna crkva Blažene Djevice Marije Karmelske, sagrađena 1860. godine.

Široka Kula — Župna crkva Sv. Mateje, sagrađena 1734. godine.

Trnovac — Župna crkva Sv. Nikole Blaženoga, sagrađena 1880. godine.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ „Popis stanovništva 2011.”. Državni zavod za statistiku RH. Pristupljeno 17. 4. 2013. 
  2. ^ "Glasnik društva srpske slovesnosti", Beograd 1872. godine
  3. ^ Popis stanovništva 2001., Pristupljeno 17. 4. 2013.
  4. ^ Budisavljević, Borislav (2018). Atlas 37 grana rodoslova Budisavljevića , pp. 55. Prometej. 
  5. ^ FOTO: OTKRIVAMO Ovo je srušeni spomenik Nikoli Tesli koji se vraća u Gospić nakon 22 godine. 
  6. 6,0 6,1 „Arhijerejsko namjesništvo ličko: Parohija Gospić”. Srpska pravoslavna crkva: Eparhija gornjokarlovačka. Pristupljeno 27. 8. 2012. 
  7. ^ Budisavljević, Borislav (2018). Atlas 37 grana rodoslova Budisavljevića , pp. 53. Prometej. 
  8. ^ "Serbski letopis", Budim 1828. godine

Literatura[uredi]

Literatura[uredi]

  • Gelo, Jakov (1998). Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima. Zagreb: Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske. ISBN 978-953-6667-07-9. 

Spoljašnje veze[uredi]