Gnjilane

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Gnjilane

Zgrada u centru Gnjilana
Zgrada u centru Gnjilana

Osnovni podaci
Država Zastava Srbije Srbija
Pokrajina Zastava Kosova i Metohije Kosovo i Metohija
Upravni okrug Kosovskopomoravski
Opština Gnjilane
UNMIK Gnjilane
Stanovništvo
Položaj
Koordinate 42°27′32″N 21°28′07″E / 42.4588333333, 21.4686666667
Vremenska zona srednjoevropska:
UTC+1
Gnjilane na mapi Srbije
{{{alt}}}
Gnjilane
Gnjilane na mapi Srbije
Ostali podaci
Pozivni broj 0280


Koordinate: 42° 27′ 32" SGŠ, 21° 28′ 07" IGD


Gnjilane (alb. Gjilani / Gjilan) je grad na Kosovu i Metohiji, Republika Srbija sa 88.286 stanovnika 2005. godine. Atar naselja se nalazi na teritoriji katastarske opštine Gnjilane površine 1.701 ha.

Ime i istorija[uredi]

Crkva u Gnjilanu
Džamija u Gnjilanu

U srednjem veku grad se zvao Morava i bio je veliki trgovački i zanatski centar. U Gnjilanu su često boravili srpski vladari, pa je i prvi pisani pomen o njemu, iz 1342. godine, neposredno vezan za boravak kralja Stefana Dušana. Pod današnjim imenom grad se prvi put pominje krajem 14. veka u povelji srpske kneginje Milice, žene kneza Lazara.

U turskom katastarskom popisu- defteru iz 1455. godine navodi se da u Gnjilanu ima 41 srpsko domaćinstvo, na čelu sa popom. Od srednjeg veka u Gnjilanu je postojalo nekoliko crkava. Jedna crkva je verovatno bila posvećena Sv. Petki, pošto se mesto gde se nalazila još dugo po njenom rušenju zvalo Petkovce. Manastir Sv. Jovana imao je brojno bratstvo, što potvrđuju ostaci veoma velikog kaluđerskog groblja. Sredinom 18. veka Turci su razorili manastir i na tom mestu osnovali sadašnju varoš.

Godine 1861. na temeljima starije, omanje crkve u centru Gnjilana, sagrađena je velika crkva Sv. Nikole. Ona je više puta stradala u požarima, a jednom je izgorela do temelja. Poslednji put je obnovljena 1983. godine. Danas se u njoj čuva lepa zbirka ikona, knjiga i crkvenih sasuda.

Poreklo imena je sporno, srpski izvori tvrde da ime potiče od reči gnjidav, a albanski da je grad osnovala porodica Gnjinaj 1772. pošto se doselila na mesto gde je bio srednjovekovni grad Novo Brdo. Međutim, prvi podaci koji se odnose na postojanje naseljenog mesta na tom području se pojavljuju već u prvoj polovini XIV veka i to u doba vladavine cara Stefana Dušana, koji je i posetio Ružicu (kako se u to vreme zvalo Gnjilane) negde oko 1351. godine i prešao preko čuvenog Masketarovog mosta na reci Dobruši, u centru grada, i tako zanavek obeležio istoriju ovog srpskog mesta. U to vreme (XIV vek), u blizini Gnjilana, u utvrđenju Prilepac, rođen je knez Lazar Hrebeljanović, koji se 1389. godine, u boju na Kosovu, suprotstavio islamskom nadiranju. Mnogo kasnije, nakon srpsko-turskog rata u 19. veku, Gilane (kako su ga tada zvali) je pripalo Turskoj. U to vreme nastala je i čuvena pesma koja najbolje odslikava raspoloženje srpskog naroda u to vreme i koja glasi: "Oj Gilane pusta varoš, zar za tebe nema radost, dođe Srbin pa se vrati, a Gilane još da pati." Gnjilanci su, najzad, 1912. godine dočekali dugo željenu slobodu, kada su se i poslednje turske trupe povukle iz ovog grada.


Gnjilane je jedan od gradova na Kosovu i centar je Kosovskog pomoravlja. Većinsko stanovništvo posle rata 1999. godine je albansko. U samom gradu Gnjilanu do 1999. godine živelo je oko 15.000 Srba, a od celokupnog broja stanovnika danas svega 50 ljudi je srpske nacionalnosti. 17. marta 2004. u velikom nasilju nad Srbima spaljene su preostale srpske kuće. Jedino mesto gde se Srbi danas okupljaju u ovom gradu je dvorište crkve Sv. Nikola u Gnjilanu.

U centru grada ispred gradskog pozorišta do 1999. godine nalazio se spomenik Knezu Lazaru koji je sa dolaskom Kfora porušen.[1] Spomenik je pri tome značajno oštećen, ali je sačuvan u američkoj bazi Montid u Gnjilanu. Na inicijativu meštana sela Šilovo spomenik je juna 2007. postavljen i osveštan u njihovom selu.[1]

Demografija[uredi]

Naselje ima albansku etničku većinu. Broj stanovnika na popisima:

Reference[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :