Dinastija Tang

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Teritorije dinastije Tang oko 663. godine
Istorija Kine
Istorija Kine
ANTIKA
Neolit c. 8500 – c. 2070 p. n. e.
Dinastija Sja c. 2070 – c. 1600 p. n. e.
Dinastija Šang c. 1600 – c. 1046 p. n. e.
Dinastija Džou c. 1046 – 256 p. n. e.
 Zapadni Džou
 Istočni Džou
   Proleće i Jesen
   Zaraćene države
CARSTVO
Dinastija Ćin 221–206 p. n. e.
Dinastija Han 206 p. n. e. – 220 n. e.
  Zapadni Han
  Dinastija Sin
  Istočni Han
Tri kraljevstva 220–280
  Vej, Šu i Vu
Dinastija Đin 265–420
  Zapadni Đin
  Istočni Đin Šesnaest
kraljevstava
Južne i Sjeverne dinastije
420–589
Dinastija Suej 581–618
Dinastija Tang 618–907
  (Druga Džou dinastija 690–705)
Pet dinastija i
deset kraljevstava

907–960
Dinastija Ljao
907–1125
Dinastija Sung
960–1279
  Severni Sung Zapadni Sja
  Južni Sung Đin
Dinastija Juan 1271–1368
Dinastija Ming 1368–1644
Dinastija Ćing 1644–1911
SAVREMENO DOBA
Republika Kina 1912–1949
Narodna Republika
Kina

1949–sadašnjost
Republika
Kina (Tajvan)

1949–sadašnjost

Dinastija Tang ili Dinastija Tan (kin. 唐朝, 18. jun 6184. jun 907.) je bila kineska carska dinastija koja je nasledila dinastiju Sui i nakon koje Kina ulazi u razdoblje Pet dinastija i deset kraljevstava. Osnovala ju je porodica Li (李), koja je došla na vlast tokom zenita i raspada Sui Carstva. Dinastija je delimično bila prekinuta za vreme Druge Džou dinastije (16. septembar 6903. mart 705.) kada je carica Vu Cetjen preuzela presto, postavši tako jedina kineska carica koja je samostalno vladala.

Dinastija Tang se smatra vrhuncem kineske civilizacije i zlatnim dobom kosmopolitske kineske kulture. Teritorija Kine je za vreme dinastije Tang, u brojnim vojnim pohodima ranih vladara, narasla više nego za vreme dinastije Han, a populacija je prešla 50 miliona stanovnika.

Dinastija Tang sa svojim glavnim gradom u Čanganu (današnjem Si'anu), najmnogoljudnijem gradu na svetu u to vreme, je općeprihvaćena kao najviša tačka u razvoju kineske civilizacije, jednake (ili čak i veće važnosti) od ranije Dinastije Han — zlatnog doba gradske kulture. Njena teritorija, pribavljena tokom ratova njenih ranih vladara, je bila veći nego teritorija Dinastije Han, a bila je podjednaka s teritorijem kasnijih dinastija Juan i Ćing. U dva popisa stanovništva u 7. i 8. veku Tang zapisi procenjuju broj stanovnika (prema broju zabeleženih domaćinstava) na oko 50 miliona ljudi.[1][2][3]a[›] Čak i kad je središnja vlast postepeno oslabila tokom 9. veka i nije bila u mogućnosti da napravi tačan popis stanovništva, ipak su procenili da je broj stanovnika do tada narastao na otprilike 80 miliona ljudi.[4][5]

Zahvaljujući tako velikom broju stanovnika, dinastija je mogla podizati profesionalne i regrutovane vojske od stotina hiljada vojnika da bi se nadmetala s nomadskim narodima za dominaciju nad središnjom Azijom i unosnim trgovačkim putevima uzduž Puta Svile. Mnoge države i kraljevstva su plaćale danak Tang dvoru, a Tang je ujedno i pokorio nekoliko pokrajina kojima je posredno upravljano kroz sistem protektorata. Izuzev političkog, Dinastija Tang je imala i snažan kulturološki uticaj na susedne države poput onih na područiju današnje Koreje, Japana i Vijetnama.

Dinastija Tang je bila razdoblje napretka i stabilnosti, izuzev tokom pobune Ana Lušana i tokom slabljenja središnje vlasti u kasnijoj polovini dinastijske vlasti. Poput prethodne Dinastije Sui, Dinastija Tang je imala sistem državne službe koji je zapošljavao službenike na osnovu standardiziranih ispita i preporuka za službu. Ovaj društveni poredak je narušen jačanjem pokrajinskih vojnih upravitelja zvanih czeduši tokom 9. veka. Kineska kultura je cvetala i dozrevala tokom vladavine Dinastije Tang, te se to razdoblje smatra najvećim u kineskoj poeziji.[6] Dva najpoznatija kineska pesnika: Du Fu i Li Baj su pripadali ovom razdoblju kao i mnogi poznati slikari poput: Han Gana, Čžan Suana i Čžou Fana. Mnoga književna i naučna dela, enciklopedije i atlasi nastali tokom Dinastije Tang zauzimaju važno mesto u razvoju kineske književnosti.[7]

Mnogi važni izumi su iz razdoblja Dinastije Tang uključujući i razvoj drvenog štampanja. Budizam ima značajan uticaj na kinesku kulturu tog razdoblja i razne kineske sekte dobijaju na važnosti. Budisti će kasnije biti progonjeni od strane države i taj uticaj će biti znatno umanjen. Iako su dinastija i središnja vlast slabili tokom 9. veka, umetnost i kultura su i dalje cvetali. Oslabljena središnja vlast se uglavnom povukla iz upravljanja ekonomijom, ali uprkos tome trgovina i proizvodnja su uglavnom ostali netaknuti i čak napredovali.

Uspon dinastije Tang[uredi]

Dinastiju Tang je osnovala porodica Li, koja je preuzela vlast za vreme raspada dinastije Sui, koja je propala delimično zbog tereta nametnutih javnim radovima, kao što je Veliki kanal, a delimično zbog skupih pokušaja da se osvoji teritorija današnje Severne Koreje.

Dinastija Tang je na početku, u tom vremenu mnogobrojnih pobuna, uspela sa stvori snažno centralizirano carstvo sa delotvornim sistemom upravljanja. Njenu vladavinu podržavao je Carski ispitni sistem, čiji zadatak je bio izbor obrazovanih građana koji će služiti carstvu. Sistem se održao sve do početka 20. veka.

Nakon nekoliko godina unutrašnjeg jačanja, dinastija Tang je započela širenje van svojih granica. Do 660-ih vojska dinastije Tang intervenisala je u Indiji, zauzela Tarim i Džungariju i nakratko uspostavila protektorate u Tuharistanu, Sogdijani i Fergani. Oko 660. godine Kinesko carstvo je imalo najveću površinu sve do 18. veka. Kineska kultura i sistem upravljanja širili su se paralelno sa vojnim osvajanjima pa su uspostavili kinesko kulturno jedinstvo na Dalekom istoku, koje se održalo i dugo nakon propasti dinastije Tang.

Vrhunac Carstva[uredi]

Carstvo je bilo povezano mrežom poštanskih puteva, dok je prevoz između područja u dolini reke Jangce, koja su se brzo razvijala, i severa bio omogućen delotvornim sistemom kanala i plovnih puteva. Putna mreža je bila orijentisana prema prestolnici, Čanganu, koji je ostao političko i strateško središte carstva. Ipak, privredni centri su se nalazili u severnoj ravnici oko donjeg toka Jangcea. Većinu trgovine na Putu svile vodili su Kinezi i nomadski narodi središnje Azije.

U 8. veku, kao posledica privrednog razvoja, došlo je i do znatnog povećanja broja stanovništva.

Verska i filozofska ideologija budizma je postala sastavni deo kineske kulture, ali nikada nije potisnula izvorna kineska verovanja, pa će u 9. veku vlast prognati budizam i njegov uticaj će oslabiti. Uprkos silaznoj putanji dinastije Tang, umetnost i kultura će nastaviti da se razvijaju. Dva najslavnija kineska pesnika potiču iz ovog doba, Du Fu i Li Baj, kao i mnogi drugi umetnici.

Takođe je cvetalo pisanje dela iz istorije, ali nastaju i enciklopedije i knjige o geografiji i medicini. Javili su se i mnogi pronalasci, poput drvoreza, satnih mehanizama, unapređenja kartografije, pa čak i primena hidraulike kod pokretanja ventilatora.

Propast dinastije Tang[uredi]

Graničarski general An Lušan digao je 755. godine bunu koja je znatno oslabila dinastiju Tang. U burnim godinama koje su usledile, Kina se povukla iz središnje Azije i postala zatvorenija, delomično i zbog širenja islama koji je do 8. veka došao do Fergane a potom postao dominantan i u Turkestanu. Na unutrašnjem planu carska je vlast oslabila, moć je prešla na provincije, a mnogi glavni gradovi su prerasli u velike i bogate metropole. Istovremeno dolazi do velikih premeštanja stanovništva prema dolini reke Jangce, gde su se koristile nove poljoprivredne metode. Trgovina je cvetala, a mreža malih trgovačkih gradova je rasla.

Krajem 9. veka veliki seljački ustanak je gotovo uništio središnju vlast dinastije Tang. Kina je podeljena na 10 država sa malim ostatkom carstva kojim je vladalo pet dinastija u nizu (tzv. Period pet dinastija i deset kraljevstava). Tek 960. godine dolazi do ponovnog ujedinjenja zemlje pod dinastijom Sung.

Trgovina i širenje kulture[uredi]

Ukrašena-srebrna tegla iz Tang perioda, oblikovana u stilu severnjačke nomadske kožne torbe[8] ukrašena sa konjima koji se igraju s vinskom čašom u ustima, poput konja cara Suan-czuna koji su bili trenirani da to čine.[8]

Putem kopnene trgovine duž puta svile i pomorske trgovine prekomorskim jedrenjem, Tang dinastija je bila u mogućnosti da stekne mnoštvo novih tehnologija, kulturnih običaja, retkih luksuza, i savremenih predmeta. Od Bliskog Istoka, Indije, Persije, i centralne Azije, dinastija je stekla nove ideje u modi, nove vrste keramike i poboljšano kovanje srebra.[9] Kinezi su takođe postepeno usvojili strani koncept hoklice i stolice za sedenje, dok su ranije uvek sedeli na prostirkama prostrtim po podu.[10] Na Bliskom Istoku, islamski svet je cenio i kupovao znatne količine kineskih dobara kao što je svila, lakirano i porcelansko posuđe.[11] Pesme, igre i muzički instrumenti iz stranih regiona su postali popularni u Kini tokom Tang dinastije.[12][13] Ti instrumenti su obuhvatali oboe, flaute, i male lakirane bubnjeve iz Kuče u Tarimskoj kotlini, i udaraljke iz Indije, kao što su činele.[12] Na dvoru je bilo devet muzičkih ansambala (prošireno sa sedam tokom Sui dinastije) koji su predstavljali muziku iz cele Azije.[14]

Postojao je znatan kontakt i interes u Indiji kao centaru budističkog znanja, sa poznatim putnicima i istraživačima, kao što je Suancan (umro 664.) koji je posetio Južnoazijski potkontinent. Nakon sedamnaestogodišnjeg putovanja, Suancan je uspeo da donese nazad vredne sanskritske tekstove za prevod na Kineski. Isto tako je postojao turkijsko–kineski rečnik za ozbiljne naučnike i studente, dok su turkijske narodne pesme poslužile kao inspiracija za deo kineske poezije.[15][16] U unutarašnjosti Kine, trgovinu je olakšavao Veliki kanal i racionalizacija Tang vlada velikog sistema kanala, čime su se smanjivali troškovi transporta žitarica i druge robe.[17] Država je takođe upravljala sa oko 32.100 km (19.900 mi) dugim rutama poštanske službe konjima ili brodom.[18]

Put svile[uredi]

Mada je put svile od Kine do Zapada inicijalno formulisan tokom vladavine cara Vu (141–87 p. n. e.) tokom dinastije Han, bio je ponovno otvoren u vreme Tang dinastije godine 639. kad je Hou Đunji (umro 643.) osvojio Zapad, i ostavio put otvoren tokom skoro četiri decenije. Put je zatvoren nakon što su Tibetanci zauzeli teritoriju 678, ali je 699, tokom perioda cara Vu, put svile ponovno otvoren kad je Tang dinastija osvojila četiri garnizoan Anksija originalno uspostavljena 640.,[19] jeo jednom povezujući Kinu direktno sa Zapadom putem kopnene trgovine.[20]

Trobojna glazirana figura konja iz doba Tang dinastije

Dinastija Tang je zauzela vitalnu rutu kroz Gilgit dolinu od Tibeta 722. godine. Tibetanci su je povratili 737, a kinezi ponovo preuzeli kontrolu pod komandom Gogurjeo-Korean generala Gao Cjandži.[21] Kad je pobuna Ana Lušana okončana 763, Tang imperija je još jednom izgubila kontrolu nad svojim zapadnim zemljama, popto je Tibetanska imperija u znatnoj meri odsekla kineski direktni pristup putu svile.[22] Jedna unutrašnja pobuna 848. godine je zbacila tibetanskog vladara, i Tang Kina je povratila svoje severozapadne prefekture od Tibeta 851. godine. Te oblasti su sadržale ključne ispašne oblasti i pašnjake za uzgoj konja koji su bili od izuzetne važnosti za Tang dinastiju.[22][23]

Uprkos toga što su mnogi zapadni putnici dolazili u Kinu da žive i trguju, mnogi putnici, koji su uglavnom religiozni monasi, ostavili su zapise o strogim graničnim zakonima koje su kinezi sprovodili.[11] Kao što je monah Sjuencang i mnogi drugi monasi osvedočili, postojalo je mnoštvo kineskih graničnih prelaza duž puta svile na kojima su proveravane putne isprave za ulaz u Tang imperiju.[11] Osim toga, odmetništvo je predstavljalo problem duž prelaza i oaznih naselja, kao što je Sjuencang takođe zabeležio, njegovu su grupu putnika više puta napali banditi.[11]

Put svile je isto tako uticao na umetnost Tang dinastije. Konji su postali značajan simbol prosperiteta i moći kao i instrument vojne i diplomatske politike. Konji su takođe poštovani kao srodnici zmajeva.[24]

Napomene[uredi]

^ a: Tokom vladavine Dinastije Tang broj stanovnika sveta je narastao s otprilike 190 miliona na otprilike 240 miliona, što predstavlja rast od 50 miliona stanovnika. Takođe pogledajte članak srednjovekovna demografija.

Reference[uredi]

  1. ^ Ebrey, Walthall & Palais 2006, str. 91
  2. ^ Ebrey 1999, str. 111
  3. ^ Ebrey 1999, str. 141
  4. ^ Du 1998, str. 37
  5. ^ Fairbank & Goldman 2006, str. 106
  6. ^ Yu 1998, str. 73–87
  7. ^ Skaff, Jonathan Karam (6. 07. 2012). Sui-Tang China and Its Turko-Mongol Neighbors: Culture, Power, and Connections, 580-800. Oxford University Press. str. 127—. ISBN 978-0-19-987590-0. 
  8. 8,0 8,1 Ebrey 1999, str. 127.
  9. ^ Ebrey 1999, str. 118–119.
  10. ^ Ebrey 1999, str. 119.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Ebrey, Walthall & Palais 2006, str. 112.
  12. 12,0 12,1 Ebrey, Walthall & Palais 2006, str. 114.
  13. ^ Whitfield 2004, str. 255.
  14. ^ Benn 2002, str. 134.
  15. ^ Schafer 1985, str. 28.
  16. ^ Eberhard 2005, str. 182.
  17. ^ Benn 2002, str. 7.
  18. ^ Adshead 2004, str. 90.
  19. ^ Twitchett 2000, str. 118.
  20. ^ Eberhard 2005, str. 179.
  21. ^ Sen 2003, str. 30–32.
  22. 22,0 22,1 Benn 2002, str. 11.
  23. ^ Whitfield 2004, str. 57, 228.
  24. ^ Birmingham Museum of Art (2010). Birmingham Museum of Art : guide to the collection. [Birmingham, Ala]: Birmingham Museum of Art. str. 25. ISBN 978-1-904832-77-5. 

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]