Doklea

Koordinate: 42° 28′ 05″ SGŠ; 19° 15′ 56″ IGD / 42.468108° SGŠ; 19.265639° IGD / 42.468108; 19.265639
S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Ostaci Dokleje
Položaj antičkog grada i rimski putevi

Doklea (lat. DocleaDokleja, kasnije nazvanog Duklja), ili Dioklea (lat. DiocleaDiokleja), je antički rimski grad koji se nalazio u blizini današnje Podgorice, na ušću Zete u Moraču. Nekada je bio glavni grad provincije Prevalis. Najjužniji dio ove provincije se po tom gradu nazivao Dioklicija (Dioclitia). Kao Doklea (Doclea) prvi se put pominje kod Ptolemeja, a kasnije i u „Epitomi“ Aurelija Viktora, u IV vijeku. Imenom Dioklea (Dioklea) pominje se kod vizantijskih pisaca. Ne zna se kako je i kada Duklja opustjela. Konstantin Porfirogenit je spominje kao napuštene ruševine. Kad su Osmanlije počele 1474. širiti Podgoricu, srednjovjekovnu Ribnicu, upotrijebili su za gradske bedeme i kuće kamenje sa ruševina Duklje. O nekadašnjem njenom sjaju svjedoče ostaci masivnih zidova u obliku paralelograma, tragovi mosta preko Morače, mnogi stubovi, ruševine jedne palate ili hrama, koji okolni stanovnici zovu „carski dvor“, mnogi sarkofazi sa basreljefom i mnoge nadgrobne ploče s latinskim natpisima. U njoj je nađeno mnogo novca, poneki zlatni, većinom iz 2. i 3. vijeka. U nekim spisima iz kasnijeg srednjeg vijeka spominje se da je car Dioklecijan, koji je u stvari bio iz Solina, bio rodom iz ovog grada, da ga je on prvi osnovao i da se po njemu i prozvao.

Pogled na grad iz ptičije perspektive

Geografski položaj[uredi | uredi izvor]

Grad je sa tri strane ograničen rijekama. Leži na sastavu Morače i Zete, kao i iznad ušća Širalije u Zetu. U blizini Dokleje prolazila je značajna rimska komunikacija: put od Skadra, preko Bersumnuma, odnosno Berziminiuma (stara srednjovjekovna Ribnica, kasnije Podgorica) do Nerone.

Izgled grada[uredi | uredi izvor]

Mada je svojim prirodnim položajem zaštićena rijekama sa tri strane, Dokleja je bila opasana bedemima, debljine od 2–2,30 metara, prilagođenim konfiguraciji terena. Osnova mu je izduženi nepravilni mogougaonik. Najjači bedem je bio na istočnoj strani. Na sjevernoj strani su još uvijek vidljivo više ostataka kula, a iznad ušća Širalije nalazio se bastion. Široka gradska ulica "via principalis", na kojoj se nalazio svečani slavoluk, išla je pravcem sjeverozapad-jugoistok. Na sredini grada sjekla se sa drugom glavnom ulicom. Prema Širaliji se nalazila zapadna kapija. Na drugom kraju, prema Morači, nalazila se južna kapija i most preko rijeke. Oko zapadne kapije, pregrađene u III vijeku, pronađeni su svi ostaci carskih natpisa. U gradu su se, između ostalog, pored foruma nalazile tipično rimske zgrade — palate, kupatilo (terme), prostorija za gimnastičke igre (palastra) kao i dva hrama. U bazilici su nađeni tragovi mozaičkog poda.

Vodovod[uredi | uredi izvor]

Grad se vodom snadbijevao sa izvora Cijevne, preko vodovoda, koji je iznad rijeke Ribnice prolazio akvaduktom. Djelimično se drugim sistemom vodovoda snadbijevao vodom i sa brada Lise.

Centar provincije Prevalis[uredi | uredi izvor]

U rimskom periodu Dokleja je bila najznačajniji urbani centar na teritoriji današnje Crne Gore. U prvom vremenu rimske vladavine (provincija Ilirik, kasnije provincija Dalmacija) prije osnivanja provincije Prevalis, u ovaj grad su u manjem broju doseljavani isluženi veterani iz rimskih legija, rjeđe Italici koji su naseljavali primorska mjesta (Risan, Bigova, Budvu i Ulcinj), pa isti nije imao status kolonije. Naime, imao je određenu samostalnost, kao centar ilirskog plemena Dokleata. Sa karakteristikom municipija se pominje od vremena Flavijevaca (vladavine Vespazijana). Stoga je u Dokleji često gentilno ime bilo — Flaviji (Flavii), a kao ženski konomen često je ime Tertula (Tertulla), koje je nosila žena imperatora Tita i baba imperatora Vespazijana.

Sa osnivanjem provincije Prevalis, grad je postao njen centar, mada je na seoskom području oko grada romanizacija bila veoma slaba.

Uređenje[uredi | uredi izvor]

Duumviri (glavni činovnici)[uredi | uredi izvor]

Vršili su upravno-pravne, finansijske, pa i djelimično sudske poslove. Posebni duumviri su obavljali poslove revizije spiskova građana municipija, svake pete godine.

Beneficijariji[uredi | uredi izvor]

U Dokleji je postojao mali broj vojnih službenika, a sačuvan je natpis o dvojici ovih oficira iz legije II Adriutix.

Natpisi u Duklji[uredi | uredi izvor]

Pomeni o uglednim porodicama[uredi | uredi izvor]

Iz rimskog perioda, u Dokleji su ostale zabelježene pojedine ugledne porodice Flavija, Epideja i Kasija: Tita Flavija Verkunda, duumvira, Marka Flavija Frontona, duumvira (kojem je podignuta i jedna statua od bronze, a koje su bile redovno podizane u čast pojedinih zaslužnih građana), Flavije Epidijan, Tit Kasije Valerije Epidijan, a pominju se i porodice Juliji, Klaudiji, Korneliji, Aureliji, Silviji, Veriji, Novoji, Eliji, Bebiji i Liciniji.

Ostali natpisi[uredi | uredi izvor]

Domaća ilirska imena su prilično rijetka na natpisima, a grčka su posvjedočena na nekoliko natpisa (Eutices, Irena, Olimpija...) Postojanje robova i oslobođenika potvrđuje nekoliko natpisa.

Natpisima su potvrđeni kultovi: Jupitera (Iupiter Optimus i Iuppiter Cohortalis), Libera, Venere, Domna i Domne, mjesnog genija (Genius loci) i svih bogova i boginja (dei deaque omnes).

Zanimljivosti[uredi | uredi izvor]

Za nadbiskupa barskog i primasa Srbije iz 18. vijeka, Vicka Zmajevića, Doklea je u srpskoj niziji (zetska ravnica) [1].

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ Dabović, Đoko (2006). Pleme Šestani, str. 131. Bar: Udruženje građana Šestani. 

Literatura[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]