Domentijan

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Domentijan (oko 1210 — posle 1264), poznat u nauci i kao Domentijan Hilandarac, monah i jedan od najznačajnijih srpskih pisaca u srednjem veku, a Srpska akademija nauka i umetnosti ga je uvrstila među 100 najznamenitijih Srba svih vremena.

Biografija[uredi | uredi izvor]

Ovaj pisac je sebe smatrao produžetkom svetosavskog prosvetiteljstva i poslednjim učenikom Svetog Save. Zbog uloge svetlosnih simbola u stvaranju književne simbolike Domentijana su nazivali pesnikom svetlosti.

Rođen je oko 1210. godine, a preminuo je posle 1264. godine. Veći deo života je proveo kao monah u svetogorskom manastiru Hilandaru, u kome je napisao svoja najznačajnija dela. Prvo je oko 1250. godine, na zahtev kralja Uroša I (1242—1276) napisao obimno žitije svetog Save, a 1263/1264. godine i žitije svetog Simeona (Stefana Nemanje).

Njegovo žitije svetog Save je između 1290. i 1292. godine preradio monah Teodosije, koji je naveo da to radi prema Domentijanovim usmenim uputstvima.

Dela[uredi | uredi izvor]

Kao izvore za svoja dela, Domentijan je koristio Žitije svetog Simeona, koje je napisao Stefan Prvovenčani (1242—1276), naročito u svom Žitiju svetog Simeona, u kome je pojedine delove prenosio od reči do reči[1]. Još jedan od spisa koji su imali uticaj na njegova dela je i panegerik svetom Vladimiru (980—1015), koji je, sredinom XI veka, napisao kijevski mitropolit Ilarion (1051—oko 1054)[1]. Oba njegova dela predstavljaju impresivan prikaz biblijskog i teološkog obrazovanja[1] koje je imao, a značajna su i kao istorijski izvori, iako im se, kao izvedenim delima, prilazi sa rezervom[1].

Žitije Svetog Save odlikuje težnja ka jasnom i preglednom iznošenju činjenica, a i izostaje težnja za narativnom razradom pojedinosti. Događaj je za Domentijana tek povod za otkrivanje bitnije božanske svrhe delanja glavnog junaka. Ovaj postupak ima kao posledicu pretvaranje narativne strukture u simboličku. Tome su zaslužne i biblijske paralele, citati i svetlosni simboli.

Još jedna karakteristika ovog dela je u tome što pisac nastoji da u svakom trenutku dela vidi junakov prošli i budući život — odnosno poseduje perspektivu celine. Domentijanovo „Žitije svetog Save“ je specicifična mešavina biblisko hrišćanske perspektive i nadistorijskih i natprirodnih pogleda. Tako je Savin životni put simbolički prikazan kao kruženje Sunca sa istoka na zapad — od Svete gore, do otadžbine.

Prevod na savremeni srpski jezik[uredi | uredi izvor]

  • Život svetoga Save i svetoga Simeona. Preveo dr Lazar Mirković. Sa predgovorom dr Vladimira Ćorovića. Beograd, SKZ, 1938.
  • Dela. Priredio Đorđe Trifunović. Beograd, Nolit, 1963.
  • Život svetoga Save i Život svetoga Simeona. Prevod Lazar Mirković, priredila Radmila Marinković, Beograd, Prosveta i SKZ, 1988, Stara srpska književnost u 24 knjige, knj. 4.
  • Žitije svetoga Save, predgovor, prevod dela i komentari Ljiljana Juhas–Georgievska, izd. na srpskoslovenskom Tomislav Jovanović, SKZ, Beograd 2001, Kolo HSIII, knj. 614–615.

Reference[uredi | uredi izvor]

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Kazhdan, Alexander P., ur. (1991). The Oxford dictionary of Byzantium. New York [u.a.]: Oxford Univ. Press. ISBN 978-0-19-504652-6. 
  • Dimitrije Bogdanović: Istorija stare srpske književnosti, Beograd, SKZ, 1980.
  • Đorđe Trifunović: Kratak pregled jugoslovenskih književnosti srednjega veka, Beograd, Filološki fakultet Beogradskog univerziteta, 1976.
  • Dejan Mihailović: Vizantijski krug (Mali rečnik ranohrišćanske književnosti na grčkom, vizantijske i stare srpske književnosti), Beograd, „Zavod za udžbenike“, (2009). str. 60–61.
  • Milojević, Snežana J. (2015). "Jevanđelje u Domentijanovom Životu Svetoga Save". Zbornik radova Filozofskog fakulteta u Prištini. 45 (2): 63–90. doi:10.5937/zrffp45-8564.

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]