Eparhija sremska

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Skoči na: navigacija, pretraga
Eparhija sremska
Srpska pravoslavna crkva
Sremski Karlovci Cathedral.jpg

Saborna crkva eparhije

Osnovne informacije
Država Srbija, Hrvatska
Sjedište Sremski Karlovci
Broj namjesništava 8
Broj manastira 17
Arhijerej
Eparhijski arhijerej Vasilije
Čin arhijereja Episkop
Titula arhijereja Episkop sremski
Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svg
Eparhije i manastiri Srpske pravoslavne crkve u Vojvodini
Manastir Krušedol, najčuveniji od Fruškogorskih manastira

Eparhija sremska je eparhija Srpske pravoslavne crkve, sa sedištem u Sremskim Karlovcima, gde se nalaze i Saborna crkva, vladičanski dvor i bogoslovija.

Nadležni arhijerej je gospodin Vasilije, na prestolu od 1986. godine.

Eparhija sremska pokriva veći deo istorijske oblasti Srem i to njegov najveći deo u Srbiji (izuzev dela gradskog područja Beograda) i veoma mali deo u Hrvatskoj (tri parohije: Ilok, Šidski Banovci i Tovarnik).

Istorijat[uredi]

Osnivanje — Mitropolija beogradska i sremska[uredi]

Sremska eparhija, prvo sa sedištem u manastiru Krušedolu, kasnije u manastiru Hopovu, osnovana je 1500. godine, kada je sofijski mitropolit Kalevit zamonašio Đorđa Brankovića, davši mu monaško ime Maksim. Tada je Eparhija sremska spojena sa Mitropolijom beogradskom pod nazivom Mitropolija beogradska i sremska. Shodno tome, prvi arhijereji nose zvanje mitropolita beogradskog i sremskog.

Uzdizanje značaja eparhije vezano je za burno razdoblje izgradnje fruškogorskih manastira. Ono se može ograničiti na vreme boravka članova porodice Branković u Sremu, koji tu dolaze 1465. godine (te godine Vuk Grgurević je dobio na upravu posede Kupinik i Berkasovo). Čudno je da je ovo razdoblje, od smrti patrijarha Arsenija II (1463) do obnavljanja Pećke patrijaršije (1557), za pravoslavnu crkvu u Sremu toliko plodonosno, istovremeno i najteže doba u istoriji Srpske pravoslavne crkve.

Nakon pada Srpske despotovine 1459. godine najveći deo područja Srpske patrijaršije je dospeo pod neposrednu upravu Ohridske arhiepiskopije. To je omogućilo da Srem, sa svojim brojnim pravoslavnim stanovništvom, preuzme versku, a u mnogo čemu i nacionalnu) misiju u srpskom narodu. To nije iznenađujuće, budući da je srpska prisutnost u panonskim oblastima bila veoma žilava i zadržaće se u svim razdobljima strane vlasti — ugarske, turske i austrijske, koje su se naizmenično smenjivale.

Karlovačka mitropolija[uredi]

Podrobnije: Karlovačka mitropolija.

Jačanjem značaja Srema za srpstvo severno od Save i Dunava i premeštanjem sedišta mitropolita iz Sentandreje početkom 18. veka prvo u manastir Krušedol 1708., a potom i u Sremske Karlovce 1713. godine, Sremska eparhija se utapa u Karlovačku mitropoliju, kasnije i patrijaršiju (18481920). Tokom patrijaršijskog razdoblja, Srem je bio pod neposrednom upravom podbeležnika patrijarha kao Arhidijeceza sremsko-karlovačka. Ona je tada obuhvata mnogo šire područje od današnjeg Srema, pokrivajući na zapadu značajan deo Slavonije, sve do Đakova (približno područje današnje Eparhije osječkopoljske i baranjske).

Eparhija sremska[uredi]

Sremski Karlovci su zvanično do 1920. godine bili sedište Karlovačke mitropolije odnosno patrijaršije (suštinski srpski patrijarh je ovde boravio do 1936. godine). Posle smrti patrijarha Lukijana 1913. godine, prestolom su administrirali episkopi Miron Nikolić, Mihailo Grujić i Georgije Letić.

Od 1920. do 1928. godine titularni episkop Sremske Mitrovice bio je Maksimilijan Hajdin. Posle toga kao vikarni episkop sremski služio je Irinej Đorđević (19281931). Donošenjem Ustava SPC 1931. godine područje ove eparhije ulazi u Arhiepiskopiju beogradsko-karlovačku. Srpski patrijarsi su potom imali vikarne sremske episkope za ovo područje. Ovo zvanje nosili su: Tihon Radovanović (19321934), Sava Trlajić (19341938) i Valerijan Pribićević (19401941). Tokom ovog razdoblja značaj i bogatstvo srpske crkve u Sremu doseže vrhunac. Srem i Fruškogorski manastiri postaju središta obnove monaštva i jačanja bogomoljačkog pokreta. Koliki je bio značaj Fruškogorskih manastira vidi se i iz toga što su mnogi poslužili za smeštaj ruskih monaha i monahinja, izbeglih iz Ruske Imperije posle Oktobarske revolucije, od kojih su mnogi bili plemenitog roda.

Tokom Drugog svetskog rata Srem je pripojen zloglasnoj NDH, pa su srpski živalj i srpska crkva teško stradali. Većina Fruškogorskih manastira i drugih svetinja je namerno uništavana, a crkvena imovina raznašana. Manastir Bešenovo je čak bombardovan od strane Nemaca.

Sveti arhijerejski sabor Srpske pravoslavne crkve na svom prvom redovnom zasedanju posle Drugog svetskog rata 1947. godine doneo je odluku o osnivanju samostalne Eparhije sremske. Za njenog administratora postavljen je episkop zletovsko-strumički Vikentije Prodanov, koji je bio proteran sa svoje eparhije u Makedoniji. Od 1951. godine eparhija ima svoje episkope. Ređaju se: Nikanor Iličić (1951—55), Makarije Đorđević (1955—78), Andrej Frušić (1980—86) i Vasilije Vadić (1986-). U vreme SFRJ uticaj crkve bio je ograničen, što se posebno osetilo u eparhijama koje su teško stradale tokom Drugog svetskog rata, poput Sremske. Posle rata čak je nastavljeno rasturanje oštećenih i opustelih manastira. Građa od poluurušenih konaka poslužila je za podizanje domova kulture i zgrada po seoskim zadrugama u obližnjim selima. Obnovi manastira i crkava se pristupilo deceniju-dve kasnije, kada je „stega vlasti“ malo popustila, ali su u takvim okolnostima date delatnosti bile spore i ograničene.

Tek početkom 1990-ih počinje značajnija obnova sremskih svetinja i jačanje duhovnosti. Poslednjih godina mnogo je urađeno na obnovi manastira, ali neki još uvek nisu u celosti obnovljeni (Kuveždin, Đipša). U slučaju Manastira Bešenovo, najteže stradalog tokom Drugog svetskog rata, tačnije zbrisanog, tek je započeta obnova.

Arhijereji[uredi]

Manastir Fenek, smešten u donjem delu Srema
Batajnica, iako deo Beograda, pripada Eparhiji sremskoj

Mitropoliti i arhiepiskopi beogradski i sremski i njima podređeni vikarni episkopi hopovski:

Episkopi sremski:

Manastiri[uredi]

Manastiri Eparhije sremske su:

  1. Beočin,
  2. Bešenovo,
  3. Velika Remeta,
  4. Vrdnik („Sremska Ravanica“),
  5. Grgeteg,
  6. Đipša,
  7. Jazak,
  8. Krušedol,
  9. Kuveždin,
  10. Mala Remeta,
  11. Novo Hopovo,
  12. Petkovica,
  13. Privina Glava,
  14. Rakovac,
  15. Staro Hopovo,
  16. Fenek,
  17. Šišatovac.

Osim manastira Feneka svi ostali manastiri pripadaju skupini Fruškogorskih manastira.

Namesništva[uredi]

Eparhija sremska podeljena je na osam arhijerejskih namesništava:

Izvori[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]