Erik Erikson

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Erik Erikson
Erik Erikson.png
Erik Erikson
Datum rođenja(1902-06-15)15. jun 1902.
Mesto rođenjaFrankfurt
 Nemačko carstvo
Datum smrti12. maj 1994.(1994-05-12) (91 god.)
Mesto smrtiHarvič
 SAD

Erik Erikson (dan. Erik Homburger Erikson; Frankfurt, 15. jun 1902Harvič, 12. maj 1994) bio je američko-danski psihoanalitičar jevrejskog porekla. Tokom svog višedecenijskog rada bavio se dečjom psihoanalizom, odnosom društva i ličnosti i analizom istorijskih ličnosti. Poznat je po teoriji psihosocijalnog razvoja čoveka i uvođenju termina kriza identiteta.

Biografija[uredi]

Erik Erikson je rođen u Frankfurtu u Nemačkoj. Eriksonov pravi otac, poreklom Danac, napustio je njegovu majku Karlu pre njegovog rođenja. Majka Karla, poreklom Jevrejka, samostalno ga je podizala prve tri godine. Zatim se udala za dr Teodora Hombergera i preselila u Karlsrue u južnoj Nemačkoj. Njegova majka i očuh su dugo godina čuvali detalje njegovog rođenja u tajnosti. U osnovnoj školi su ga ismevali zbog nordijskog izgleda, a u gimnaziji zbog jevrejskog porekla. Njegovi biografi smatraju da je upravo to razlog njegove zainteresovanosti za krizu identiteta.

Nakon završetka gimnazije, nastavio je školovanje u Beču kod Ane Frojd. Po završetku psihoanalitičke obuke dobio je sertifikat Bečkog psihoanalitičkog društva. U to vreme upoznao je Džoan Serson sa kojom je imao troje dece.

Nakon dolaska nacista na vlast, napustio je Beč i otišao u Kopenhagen, a zatim u Boston. U SAD, gde mu je ponuđeno mesto na Harvardskom medicinskom fakultetu, započeo je privatnu psihoanalitičku praksu.

Kasnije je predavao na Jejlu i Univerzitetu Kalifornije. Nakon što je dobio američko državljanstvo, zvanično je promenio ime u Erik Erikson. U svojim knjigama je pisao o uticaju kulture na ličnost i analizirao istorijske ličnosti, među kojima Maksima Gorkog, Adolfa Hitlera i dr. Za knjigu Gandijeva istina dobio je Pulicerovu nagradu. Godine 1950. napustio je Kalifornijski univerzitet. Narednih dvadeset godina proveo je na klinici u Masačusetsu i na Harvardu. Nakon povlačenja posvetio se pisanju. Umro je u snu u 92. godini života.

Teorija[uredi]

Erik Erikson je ego-psiholog frojdovske orijentacije. To znači da prihvata osnovne Frojdove ideje, ali takođe prihvata i ideje o egu koje su dodali pristalice Sigmunda Frojda. On je više pisao i govorio o društvenom i kulturnom uticaju na čoveka, a manje o biološkom uticaju.

Epigenetski princip razvoja[uredi]

Erik Erikson je najpoznatiji po svojoj razradi Frojdove teorije stadijuma razvoja. Prema Eriksonu, razvoj čoveka se odvija po epigenetskom principu. Prema tom principu, ličnost se razvija kroz osam stadijuma. Napredovanje razvoja kroz stadijume zavisi od uspeha u prethodnim stadijumima.

Svaki stadijum sadrži određene razvojne zadatke koje treba ispuniti pre njegovog okončanja. Prelaz iz jednog u drugi stadijum praćen je psihosocijalnim krizama, koje se sastoje iz dva dela. Npr, infantilnu psihosocijalnu krizu čini „poverenje-nepoverenje“. Erikson kaže da mora da se uspostavi ravnoteža između dva dela (u navedenom slučaju između poverenja i nepoverenja).

Trajanje stadijuma ima optimalno vreme, tj. do prelaza iz jednog u drugi stadijum ne dolazi naglo. Takođe nije moguće usporiti tempo niti zaštititi decu od zahteva koje postavlja život. Za svaki zadatak postoji određeno vreme.

Ukoliko uspešno prođemo određeni stadijum, mi sa sobom nosimo psihosocijalnu vrlinu ili snagu koja nam pomaže u prolasku kroz druge stadijume. Sa druge strane, ukoliko neuspešno prođemo kroz određeni stadijum, možemo razviti maladaptacije i malignitete koji mogu ugroziti budući razvoj. Malignitet je najnepovoljniji jer uključuje previše negativnog i premalo pozitivnog (npr. previše nepoverenja). Malignacija nije toliko nepovoljna. Ona uključuje previše pozitivnog, a premalo negativnog (npr. previše poverenja).

Stadijumi psihosocijalnog razvoja[uredi]

Erikson je proširio broj stadijuma sa pet, koliko je opisao Frojd, na osam. On je Frojdov genitalni stadijum stavio u period adolescencije i dodao još tri stadijuma odraslog doba, jer se, prema Eriksonu, razvoj ličnosti nastavlja i nakon adolescencije.

Erikson je dosta pisao i govorio o odnosu generacija ili uzajamnosti (njegov termin). Frojd je govorio da roditelji dramatično utiču na decu, a prema Eriksonu, i deca utiču na svoje roditelje. Pogodan primer za tu tezu je majka koja je još uvek u adolescenciji.

Prvi stadijum (poverenje --- nepoverenje)[uredi]

  • Naziv stadijuma: oralno-motorni
  • Trajanje stadijuma: od rođenja do 1. godine
  • Psihosocijalna kriza: poverenje --- nepoverenje
  • Glavno pitanje: Da li je društvo pouzdano ili nije?
  • Razvojni zadatak: društveno vezivanje; razvitak senzornih, perceptivnih i motornih funkcija
  • Psihosocijalne vrline: nada, vera
  • Maladaptacije i maligniteti: senzorna poremećenost (previše poverenja) --- povučenost (previše nepoverenja)
  • Značajne veze: sa majkom

Drugi stadijum (autonomija --- stid i sumnja)[uredi]

  • Naziv stadijuma: analno-muskularni
  • Trajanje stadijuma: od 1. do 3. godine
  • Psihosocijalna kriza: autonomija --- stid i sumnja
  • Glavno pitanje: Da li mi treba pomoć drugih ili ne?
  • Razvojni zadatak: kretanje; razvoj mašte; razvoj govora; samokontrola
  • Psihosocijalne vrline: snaga volje, odlučnost
  • Maladaptacije i maligniteti: impulsivnost (previše autonomije) --- kompulsivnost (previše stida i sumnje)
  • Značajne veze: sa oba roditelja

Treći stadijum (inicijativa --- krivica)[uredi]

  • Naziv stadijuma: genitalno-lokomotorni
  • Trajanje stadijuma: od 3. do 6. godine
  • Psihosocijalna kriza: inicijativa --- krivica
  • Glavno pitanje: Koliko sam moralan?
  • Razvojni zadatak: razrešenje Edipovog kompleksa; rani razvoj moralnosti; razvoj samopoštovanja
  • Psihosocijalne vrline: usmerenost ka izvršenju ciljeva, hrabrost
  • Maladaptacije i maligniteti: bezobzirnost (previše inicijative) --- inhibiranost (previše krivice)
  • Značajne veze: sa užom porodicom

Četvrti stadijum (marljivost --- inferiornost)[uredi]

  • Naziv stadijuma: latencija
  • Trajanje stadijuma: od 6. do 12. godine
  • Psihosocijalna kriza: marljivost --- inferiornost
  • Glavno pitanje: Da li sam dobar u onom što radim?
  • Razvojni zadatak: priajteljstvo; učenje veština; timska igra; samoprocenjivanje
  • Psihosocijalne vrline: kompetentnost
  • Maladaptacije i maligniteti: jednostrana virtuoznost (previše marljivosti) --- inertnost (previše inferiornosti)
  • Značajne veze: sa susedstvom i školom

Peti stadijum (identitet --- konfuzija identiteta)[uredi]

  • Naziv stadijuma: adolescencija
  • Trajanje stadijuma: od 12. do 18. godine
  • Psihosocijalna kriza: identitet --- konfuzija identiteta
  • Glavno pitanje: Šta je moj cilj u životu?
  • Razvojni zadatak: telesno sazrevanje; emocionalni razvoj; pripadnost vršnjačkim grupam; polni odnosi
  • Psihosocijalne vrline: vernost, lojalnost
  • Maladaptacije i maligniteti: fanatizam --- neprihvatanje (prevelika konfuzija identiteta)
  • Značajne veze: sa vršnjacima

Šesti stadijum (bliskost --- izolacija)[uredi]

  • Naziv stadijuma: mlado odraslo doba
  • Trajanje stadijuma: od 18. do 40. godine
  • Psihosocijalna kriza: bliskost --- izolacija
  • Razvojni zadatak: stabilne veze; rađanje dece; rad
  • Psihosocijalne vrline: ljubav
  • Maladaptacije i maligniteti: promiskuitetnost (previše bliskosti) --- okretanje sebi (previše izolacije)
  • Značajne veze: sa bračnim drugom i prijateljima

Sedmi stadijum (plodotvornost --- stagnacija)[uredi]

  • Naziv stadijuma: srednje odraslo doba
  • Trajanje stadijuma: od 40. do 65. godine
  • Psihosocijalna kriza: plodotvornost --- stagnacija
  • Glavno pitanje: Da li ću ikad uraditi nešto korisno?
  • Razvojni zadatak: negovanje emotivne veze ili braka; upravljanje karijerom i domaćinstvom; roditeljstvo
  • Psihosocijalne vrline: briga
  • Maladaptacije i maligniteti: hiperekstenzija (previše plodotvornosti) --- odbacivanje
  • Značajne veze: sa ukućanima i saradnicima

Osmi stadijum (integritet --- beznadežnost)[uredi]

  • Naziv stadijuma: zrelo doba
  • Trajanje stadijuma: od 65. godine do smrti
  • Psihosocijalna kriza: integritet --- beznadežnost
  • Razvojni zadatak: unapređenje intelektualne snage; usmeravanje energije na nove stvari i radnje; promena ugla gledanja na smrt
  • Psihosocijalne vrline: mudrost, razboritost
  • Maladaptacije i maligniteti: sujeta (previše mudrosti) --- duboki očaj (previše beznadežnosti)
  • Značajne veze: sa čovečanstvom (eng. mankind) ili „svojom vrstom“ (eng. "my kind")

Najznačajnija dela[uredi]

  • Dete i društvo (Childhood and Society) 1950, 1963.
  • Mladi čovek Luter (Young Man Luther) 1958.
  • Uvid i odgovornost (Insight and Responsibility) 1964.
  • Omladina, kriza, identifikacija (Identity: Youth and Crisis) 1968.
  • Gandijeva istina (Gandhi's Truth) 1969.
  • Dimenzije novog identiteta (Dimensions of a New Identity) 1974.
  • Životna istorija i istorijski trenutak (Life History and the Historical Moment) 1975.
  • Identitet i životni ciklus (Identity and the Life Cycle) 1959, 1980.
  • Završeni životni cilkus (The Life Cycle Completed) 1982.

Spoljašnje veze[uredi]