Župa (administrativna oblast)

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Župa je slovenska reč koja označava neku administrativna oblast, obično neku skupinu sela, "vezanu nekom dolinom, predelom, ograničenim brdima".[1]. Kao i selo i župa je reč starijeg slovenskog porekla. U Srbiji, primer ovakvih administrativnih oblasti su župe u okolini Prizrena: Sredačka Župa, Sirinićka Župa, Gora, Opolje i Prizrenski Podgor. U srednjem veku su Župan i Veliki župan bile vladarske titule u rangu kneza. Mađarska, Hrvatska i mnoge druge države su podeljena na županije.

U Srbiji bi taj termin, danas, najviše odgovarao reči Srez.

Župe u srednjovekovnoj Srbiji[uredi]

Župa je osnovna upravno-teritorijalna jedinica u srpskim srednjovekovnim zemljama. Župu čini skup više seoskih naselja i bar jedna tvrđava ili grad. U razvijenom srednjem veku župe imaju svoje međe i svoje ime. Veliki broj župa naziv je dobio po rekama u čijim dolinama se prostiru (Lab, Toplica, Lepenica, Ibar, Sitnica, Bitva, Lugomir, Morava, Usora, Pliva, Bosna, Breznica, Belica i dr.), a kada dođe do podele takve župe, onda se one dele prema toku reke u čijoj dolini su formirane. Tako postoji primer Gornjeg i Donjeg Ibra, Gornje i Donje Lepenice i sl. U primorskim zemljama župe su formirane u dolini Neretve (Luka, Večerić, Neretva) i u kraškim poljima, prema kojima i nose imena (Imota, Popovo, Trebinje, Dabar). Većina župa u Duklji formira se oko Skadarskog jezera (Luška, Podlužje, Kupelnik, Oblik). Jedan broj župa nosio je imena po gradovima koji su upravno sedište župe. Primeri tih tzv. gradskih župa su: Prizren, Brvenik, Borač, Budimlja, Brskovo... Župu su činila sela koja su takođe imala svoje međe. Sve obradive i neobradive površine pažljivo su omeđene i time izdvojene kao celina i u odnosu na susedna naselja i u odnosu na župu kojoj pripadaju. Prostor župe obuhvata celokupno zajedničko neobrađeno zemljište (šume, paše, vode) i obradivo tlo, podeljeno između naselja u župi. Zajedničke površine koristilo je celo selo ili župa. Vremenom se rađa feudalna klasa jer rodovska aristokratija pribavlja sve veća prava nad zajedničkim zemljištem. Taj proces se u Srbiji odvija tokom 14. i 15. veka[2].

Seoska naselja po župama mogla su biti u posedu crkve, vladara ili feudalca. Raspolažemo sa najviše podataka o seoskim naseljima u primorskim oblastima, a u unutrašnjosti se većina podataka odnosi na sela koja su pripadala manastirskim vlastelinstvima. Podatke nam pružaju Dečanske hrisovulje i turski defteri. Većina naselja na Kosovu imala je od 40 do 60 kuća, a velikim selima smatrala su se ona sa preko 80 kuća[2].

Župe Konstantina Porfirogenita i Popa Dukljanina[uredi]

Prema "Spisu o narodima" Konstantina Porfirogenita, Neretljani su bili organizovani u tri župe: Rastocu (današnji Rastok na istoimenom jezeru kod Vrgorca), Mokro (od Vrulje do Vrgorca) i Dalenu (župa koja se nalazila u zaleđu za razliku od prve dve koje su bile u primorju). Spisak župa Zahumlja sačuvan je u "Letopisu popa Dukljanina", izvoru koji je nastao dva veka nakon "Spisa o narodima". To su: Ston, Popovo (Žabsko ili Zažablje, oko planine Žabe), Luka (u gornjem toku Neretve), Dubrava (između Stona i Mostara, u dolini Bregave), Dabar (Dabarsko polje), Velika (kraj oko Ljubuškog), Gorimota (tj. Imota, Imotsko polje), Večenike (Večerić, od ušća Trebižata do Mostarskog blata). Ovih devet župa postojale su i pre 12. veka kada je Letopis napisan. Iz spiska župa se vidi da je u periodu između pisanja ova dva dela Zahumlje prošireno na račun Hrvatske (Imota) i na račun Paganije (dolina Trebižata). Travunija i Konavli su se, prema Letopisu, sastojali od deset župa: Trebinje, Ljubomir, Fatnica, Rudine, Kruševica, Vrm, Risan, Dračevica (zaleđe Herceg Novog), Konavli i Žrnovnica (Župa dubrovačka). Po Letopisu popa Dukljanina je u Duklji postojalo više župa od kojih je većina bila raspoređena oko Skadarskog jezera, a ostale u primorju. To su: Luška župa (Lješkopolje), Podlužje (južno od Lješkopolja, pa do Skadarskog jezera), Kupelnik (istočno od Podlužja, do Skadarskog jezera), Oblik (Taraboš, južno od Skadarskog jezera i desna obala Bojane), Prapratna (između Bara i Ulcinja), Kučeva (u zaleđu Budve), Crmnica (zapadne obale Skadarskog jezera), Grbalj (u zaleđu Kotora), Gorska župa (istočno od Podgorice, severnije od desne obale Cijevne). Centar ove poslednje župe trebalo bi da bude Medun mada ga Porfirogenit ne pominje[3].

Reference[uredi]

  1. ^ Stojan Novaković: Vizantijski činovi i titule
  2. 2,0 2,1 Mišić (2014), str. 87
  3. ^ Mišić (2014). str. 21.-22

Izvori[uredi]

Literatura[uredi]