Zadužbina

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu

Zadužbina u pravom smislu, tj. prema Zakonu o zadužbinama, fondacijama i fondovima [1] jeste pravno lice bez članova kojem je osnivač namenio određenu imovinu (osnovna imovina) radi dobročinog ostvarivanja opštekorisnog cilja ili privatnog interesa, odnosno cilja koji nije zabranjen Ustavom ili zakonom.

U svakodnevnom govoru pod zadužbinom se obično smatra zdanje ili ustanova izgrađena dobrovoljnim prilogom jedne ili više uticajnih osoba. Svaka zadužbina ima svoju posebnu namenu i ciljeve što je određeno voljom zadužbinara. Zadužbine se osnivaju najčešće za zaštitu ugroženih osoba, kao i za razvoj kulture i prosvete.

I pored toga, naziv se očuvao i u slučaju nekih zadužbina, koje nisu sinonim za neko zdanje (npr. Zadužbina Andrejević - izdavanje stručnih knjiga).

Etimologija[uredi]

Nekada se govorilo i pisalo zadušbina, a to je zgrada za nečiji spomen, za-dušu. Serbski ljetopis iz 1823. [2] donosi tu reč:

„...gradi zadušbine...”

Zadužbinarstvo u Srbiji[uredi]

U srednjovekovnoj Srbiji vladari i plemići uobičajeno su podizali crkve i manastire kao zadužbine. Npr., najvažnija zadužbina Stefana Nemanje je Manastir Studenica, Cara Dušana Manastir Svetih arhangela kod Prizrena, dok je Kralj Milutin imao više desetina zadužbina.

Zadužbinarstvo u Srbiji se naročito razvilo posle Prvog svetskog rata. Motivi za to su uglavnom bili plemeniti ".. da bude na polzu srpskoga naroda...", naročito u slučajevima kada Zadužbinar nije imao potomke. No, nažalost, bilo je i slučajeva da su zadužbinari bili ratni profiteri i da su postali zadužbinari na pritisak javnog mnjenja.

Posle Drugog svetskog rata vrlo često se nije poštovala volja zadužbinara i zadužbinama se menjala namena.

Poslednjih godina pitanje zadužbinarstva ponovo dobija na značaju.[3][4]

Galerija beogradskih zadužbina[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. http://www.kultura.sr.gov.yu/download/ZAKON_O_ZADUZBINAMA_FONDACIJAMA_I_FONDOVIMA.doc
  2. CRNOGORSKE I PRIMORSKE TEME U PRVIH STO BROJEVA LETOPISA MATICE SRPSKE, SERBSKI LjETOPIS ZA GOD 1838., god. 12, knjiga 43. ČASTICA ČETVRTA, str 63. Novi Sad: Matica srpska, Bačko vladičanstvo i Mitropolija crnogorsko-primorska. 2003. 
  3. Nikola Spasić bio jači čak i od Nobela („Večernje novosti“, 17. septembar 2013)
  4. Zadužbinari davali prema dubini džepa („Večernje novosti“, 19. septembar 2013)

Literatura i izvori[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]