Zvečan

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Zvečan
Zvecan2.jpg
Zvečan
Grb
Grb
Administrativni podaci
Država  Srbija
Autonomna pokrajina  Kosovo i Metohija
Upravni okrug Kosovskomitrovački
Opština Zvečan
UNMIK Zvečan
Stanovništvo
Stanovništvo
 — (2011) 7.341(2014)
Geografske karakteristike
Koordinate 42°54′27″ SGŠ; 20°50′25″ IGD / 42.9075° SGŠ; 20.8403° IGD / 42.9075; 20.8403Koordinate: 42°54′27″ SGŠ; 20°50′25″ IGD / 42.9075° SGŠ; 20.8403° IGD / 42.9075; 20.8403
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Nadm. visina 545 m
Zvečan na mapi Srbije
Zvečan
Zvečan
Ostali podaci
Poštanski broj 38227
Pozivni broj +381 (0)28
Registarska oznaka KM

Zvečan (alb. Zveçan) je naselje i sedište opštine Zvečan na Kosovu i Metohiji. Atar naselja se nalazi na teritoriji katastarske opštine Zvečan površine 186 ha, po opštinskim podacima 112 ha. Naziv je dobio po staroj utvrdi čiji se ostaci danas uzdižu nedaleko od grada, a za koju se smatra da je jedna od najstarijih tvrđava na ovim prostorima.

Istorija[uredi]

Prva fotografija Zvečana koja je nastala posle Prvog svetskog rata 1920. godine

Zvečan je bio srednjovekovni grad, sada u ruševinama, na ušću reke Sitnice u Ibar, ali se pretpostavlja da se na tom mestu nalazilo naselje još u praistoriji. Sazidan je na istoimenom kupastom brdu na ulazu u Ibarsku klisuru i dominira dolinom u kojoj su se ukrštali važni karavanski putevi. Sedište nekadašnje Zvečanske župe bila je drevna tvrđava Zvečan. Naselje Zvečan je još u toku XII veka imalo karakter gradskog naselja poznatog na Balkanu.

Ruševine grada Zvečana

Prvi put se pominje u vezi s pograničnim borbama između Srbije, kojom je vladao župan Vukan, i Vizantije na Kosovom polju između 1091. i 1094. Postoje zapisi da je Stefan Nemanja, posle pobede nad Vizantinicima 1170. kod Pantine, naredio da se molitva za uspešni ishod bitke održi u crkvi Svetog Đorđa u Zvečanu. Tokom vladavine Nemanjića u Zvečanu se nalazio jedan od kraljevskih dvorova. U njemu je 1323. godine sahranjen Konstantin Nemanjić, 1331. godine je u njegovim tamnicama preminuo i njegov brat umro Stefan Dečanski. Stefan Dušan je 1337. godine upravu poverio mlađem sinu vlastelinke Danice, dok je njegov sin Uroš grad dodelio čelniku Musi, zetu kneza Lazara. Knez Vojislav Vojinović (oko 1355—1363) je 1363. godine zamenio Brvenik na Ibru sa čelnikom Musom i grad se od tog doba nalazi u njegovom posedu odnosno njegovog naslednika velikog župana Nikole Altomanovića (1366—1373). Posle Nikolinog sloma 1373. godine, grad ulazi u sastav države Vuka Brankovića.

Turci osvajaju Zvečan krajem XIV veka i njemu sa prekidom drže jake vojne postave sve do XVIII veka, kada definitivno napuštaju tvrđavu i ona je od tada prepuštena zubu vremena.

Topionica olova u Zvečanu sa 306 metara visokim dimnjakom

Razvoj naselja Zvečan na mestu na kom se danas nalazi počinje sa razvojem RMHK „Trepča“. U prostornom smislu, današnje naselje Zvečan se širi u skoro svim pravcima spajajući se sa Mitrovicom i obližnjim naseljima Donje Korilje i Veliko Rudare.

U periodu od 1926. do 1941. godine uporedo sa razvojem RMHK „Trepča“ počelo se sa izgradnjom naselja Zvečan izgradnjom engleske kolonije, teniskog igrališta i objekata za stanovanje stručnjaka koji su došli da rade u Kombinatu. Povećanjem broj stanovnika izgrađena je 1933. godine školska zgrada. Izgrađeni su posle Drugog svetskog rata 1953. godine Radnički dom sa plesnom, bioskopskom salom i kuglanom. Kasnije su izgraćeni su: hotel, ambulanta sa stacionarom, zgrada pošte, zgrada osnovne škole 1961. godine, zgrada škole učenika u privredi, olimpijski bazen 1968. godine. Posle 1970. godine kada je naselje bilo u sastavu opštine Kosovska Mitrovica malo je izgrađenih objekata. U novije vreme izgraćena je nova zgrada Doma zdravlja, nova stambena zgrada sa 24 stana, Crkva Svetog Đorđa, zgrada novog dečjeg obdaništa, zgrada Centra za Socijalni rada, rekonstruisana je zgrada stare škole za Višu tehničku školu i započeta izgradnja više stambenih zgrada. U samom naselju Zvečan je: Predškolska ustanova „Lane“, Osnovna škola „Vuk Karadžić“, Srednja škola, Viša tehnička škola Zvečan, izmeštena Viša tehnička škola iz Uroševca, Fakultet umetnosti.

Demografija[uredi]

Naselje ima srpsku etničku većinu.

Nacionalnost[1] 1991. 1981. 1971. 1961. 1953.
Srbi 7.591 (75,7%) 2.196 (78,85%) 2.052 (78,08%) 1.807 (76,80%) 4.728 (68,09%)
Albanci 1.934 (19,3%) 105 (3,77%) 110 (4,19%) 99 (4,21%) 1.741 (25,07%)
Crnogorci - 283 (10,16%) 315 (11,99%) 304 (12,92%) 238 (3,43%)
Slovenci - 19 (0,68%) 21 (0,80%) 30 (0,43%) 30 (0,58%)
Ukupno 10.030 2.785 2.628 2.353 6.944


Tvrđava Zvečan[uredi]

Ruševine Zvečanskog Grada
Prodor Turaka kroz Rašku prema Bosni sredinom 15. veka

Osnova tvrđave prilagođena je konfiguraciji terena i ima nepravilan, izduženi oblik. Sastojala se iz tri dela. Gornji grad se nalazio na samom vrhu brda. Niži pojas se sastojao od bedema ojačanih kulama, a obimni zid je obuhvatao južne padine i podnožje brda. Gornji grad, okružen sa pet kula, čuva ostatke glavne — donžon kule osmougaone osnove, crkve Sv. Đorđa(koju je podigao Stevan Nemanja) i cisterni. Crkva je imala osnovu u obliku sažetog upisanog krsta, manju oltarsku apsidu, kube nad središnjim delom i bila je živopisana. Unutar Donjeg grada postoji nekoliko građevina čija namena nije precizno utvrđena, a na zapadnom kraju nalazio se glavni ulaz u grad.

Osnovna namena grada bila je kontrola:

  • Bosanskog
  • Ibarskog
  • Metohijskog

puta koji su se tu ukrštali, dok je kasnije služio i kao zaštita za rudnik u Trepči.

Putopisac Ami Bue, koji je posetio Zvečan 1840. godine našao je ostatke crkve, dok je Giljferding 1859. godine u gradu video:

„... ostatke dvorca na dva sprata ozidanog opekom...”

Pored toga u severnom delu gradu je pronađen podzemni lagum koji se spuštao do izvora u podnožiju brda na kome je Zvečan podignut, a pronađeni su ostaci još jednog potencijalnog izlaza iz podzemnih laguma.

Kultura i nauka[uredi]

U Zvečanu se nalazi Visoka tehnička škola strukovnih studija, a od 2001. godine i Fakultet umetnosti Univerziteta u Prištini. Često se održavaju koncerti i izložbe profesora i studenata Fakulteta umetnosti i predstave Narodnog pozorišta izmeštenog iz Prištine, kao i gostovanja uglednih umetnika iz zemlje i inostranstva. U Zvečanu postoji muzej.

U Zvečanu se održava godišnji međunarodni festival „Nort Siti džez i bluz festival“ (North City Jazz & Blues Festival), na kome su gostovali mnogi eminentni muzičari iz Srbije i sveta[2][3][4][5][6][7][8], kao i međunarodna likovna kolonija "Sokolica"[9][10], međunarodni rok festival „Overdrajv“ (Overdrive)[traži se izvor] i festival dečje pesme „Cvrkuti sa Ibra“.[traži se izvor] Godine 2007. Nevena Božović, pobednica festivala „Cvrkuti sa Ibra“ predstavljala je Srbiju na Izboru za dečju pesmu Evrovizije, održanom u Holandiji, gde je zauzela treće mesto. [11]

Saobraćaj[uredi]

Železnička stanica u Zvečanu

Ulice u samom naselju Zvečan nisu u najboljem stanju, jer je njihovo održavanje minimalno. Utvrđeno je da oko 30% ulica u gradu nije asfaltirano.[12]

Galerija[uredi]

Reference[uredi]

  1. Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ: Popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine.
  2. Vreme br. 853
  3. Kosovska Mitrovica Live
  4. Glas javnosti, 13. jun 2005.
  5. Asocijacija medija, maj 2007.
  6. Telekom. 16. 5. 2007. 
  7. Trident
  8. Glas javnosti, 5 jun 2003.
  9. „Vesti.rs, 23. avgust 2008”. Vesti.rs. Pristupljeno 19. 9. 2011. 
  10. „Krstarica”. Pristupljeno 29. 8. 2009. 
  11. Sajt RTS-a, petak, 18. jul 2008
  12. Opština Zvečan: Opšti podaci, Pristupljeno 25. 1. 2013.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]