Ibar

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu

Koordinate: 43°43′39″N 20°44′58″E / 43.72750° SGŠ; 20.74944° IGD / 43.72750; 20.74944

Ibar
View from the Ibar bridge in Kraljevo.jpg
Pogled sa ibarskog mosta u Kraljevu
Opšte informacije
Dužina276 km
Basen7.925[1] km2
Pr. protok110 ​m3s
SlivCrnomorski
Plovnostne
Vodotok
Izvorplanina Hajla, 10 km od Rožaja
UšćeZapadna Morava kod Kraljeva
Geografske karakteristike
Država/e Srbija
 Crna Gora
NaseljaRožaje, Ribariće, Zubin Potok, Kosovska Mitrovica, Zvečan, Sočanica, Leposavić, Lešak, Raška, Kraljevo
PritokeRaška, Studenica, Jošanica, Sitnica

Ibar je reka u istočnom delu Crne Gore i jugozapadnom delu Srbije, ukupne dužine 272 km. Ibar je desna pritoka Zapadne Morave. Izvire na severnoj strani planine Hajla, a u Zapadnu Moravu se uliva kod Kraljeva. Površina sliva iznosi 13.059 km². Pripada Crnomorskom slivu. Prosečan protok na ušću iznosi 110 m³/s što pokazuje da reka nije plovna. Važnije pritoke Ibra su: Raška i Studenica sa leve, a Gokčanica, Sitnica, Jošanica i Ribnica sa desne strane. Veća naselja kroz koja Ibar protiče su: Rožaje, Ribariće, Zubin Potok, Kosovska Mitrovica, Zvečan, Leposavić, Lešak, Raška, Baljevac, Ušće, Bogutovac, Mataruška Banja i Kraljevo.

Na reci Ibar nalazi se 10 hidroelektrana. Pregrađivanjem reke nastalo je jezero Gazivode. Ibar je poznat po mnogim brzacima i bukovima. Ibarsku dolinu odlikuju i druga prirodna bogatstva, kao što su rudnici kamenog uglja (rudnici Ušće i Jarando), magnezita (rudnik Bela Stena), kopaonički rudnici olova, cinka i srebra.

Etimologija[uredi]

Postoji više tumačenja o tome kako je reka dobila ime. Profesor Niko Zupančić smatra da je reka dobila ime od baskijske reči za reku (bask. i-ba/r/i), slično kao i reka Ebro u Španiji.[2] Sa druge strane, reč „Ibar” podseća na antički grčki naziv za reku Maricu (HßcoqHiberus, Iberus),[3] dok Ejup Mušović tvrdi da ime potiče od albanske reči shkumbon, što znači „beo”.[3][4]

Gornji tok[uredi]

Izvire jakim vrelom ispod planine Hajla u istočnoj Crnoj Gori, 10 km uzvodno od Rožaja. Teče istočno kroz Ibarac, Rožaje, Radetinu i Bać. Kod sela Vitkovići ulazi u Srbiju.

Srednji tok[uredi]

U pravcu juga prolazi kroz Gazivode, Zubin Potok, Ugljare, Zupče i Šipolje do Kosovske Mitrovice. Na 24 km uzvodno od Kosovske Mitrovice na Ibru je izgrađena brana visine 110 m, koja je napravila veštačko jezero Gazivode. U Kosovskoj Mitrovici se u Ibar uliva reka Sitnica, i odatle se Ibar okreće na sever. Odatle Ibar ide uglavnom uskim klisurama sa izuzetkom nešto širih kotlina u okolini Zvečana, Leposavića, Raške i Baljevca. Poseban doživljaj predstavlja splavarenje Ibrom od Leposavića iz sela Gornje Jarinje do Raške pod nazivom Spust Bez Granica koji okuplja mlade i ljubitelje Ibra i Ibarske doline. Srednji tok Ibra može se posmatrati kao podkopaoničko područje jer Ibar upravo prolazi u podnožju turističkog centra Kopaonik, koji je od Ibra udaljen 20 minuta vožnje. Tu je Ibar iskopao prirodni put između Kosovske nizije i ostatka Srbije. Ibarskom dolinom prolazi železnička pruga kao i magistrala, koja je po ovoj reci i dobila ime.

Donji tok[uredi]

Ka severu prolazi pored Raške, Brvenika, Bele Stene, Baljevca, Ušća, Bogutovca, Mataruške Banje, Žiče i Kraljeva, i tu se uliva u Zapadnu Moravu.

Galerija[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

  • Karadžić, V. (1970). Savremena ilustrovana enciklopedija geografije, Beograd.
  • Grčić, M. (2007). Geografija za 3. razred gimnazije, I izdanje, Beograd.
  • Leksikografskog zavoda (1979). Opšta enciklopedija hrvatskog, Zagreb.
  • Monde Neuf (2007), Atlas sveta, 1. izdanje, Beograd.
  • Macura, L. i S. (2005). Britannica concise encyclopedia, Beograd
  • Izdavačka kuća „Prosveta” (1986). Mala enciklopedija Prosveta, IV izdanje, Beograd
  • Mala enciklopedija Prosveta (3 izd.). Beograd: Prosveta. 1985. ISBN 978-86-07-00001-2. 
  • Marković, Jovan Đ. (1990). Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije. Sarajevo: Svjetlost. ISBN 978-86-01-02651-3. 

Spoljašnje veze[uredi]