KPGT
 | |
 Enterijer pozorišta KPGT u Staroj šećerani | |
| Puni naziv | Kazalište, Pozorište, Gledališče, Teatar |
|---|---|
| Lokacija | Radnička 3 (u okviru Stare šećerane) Beograd (Čukarica)  |
| Koordinate | 44° 47′ 32″ S; 20° 25′ 43″ I / 44.7923° S; 20.4286° I |
| Tip | Pozorište, umetnički centar |
| Otvoreno | 1977. |
| Period aktivnosti | 1977—danas |
| Vlasnik | Grad Beograd (od 2020)[1] |
| Direktor | Ljubiša Ristić (osnivač i umetnički rukovodilac) |
| Veb-sajt | |
| kpgtyu | |
KPGT je skraćenica za Kazalište, Pozorište, Gledališče, Teatar, jugoslovenski i srpski pozorišni projekat koji su osnovali pozorišni reditelj Ljubiša Ristić i Danka Lenđel 1977. godine.[2] Nastao kao avangardni i eksperimentalni pokret, KPGT je predstavljao jedan od najznačajnijih i najinovativnijih pozorišnih poduhvata u drugoj polovini XX veka u Jugoslaviji. Projekat je bio poznat po svom multikulturalnom pristupu, rušenju tradicionalnih pozorišnih konvencija i izvođenju predstava u nekonvencionalnim, industrijskim prostorima.[3]
Ime i koncept
[uredi | uredi izvor]Ime projekta – Kazalište, Pozorište, Gledališče, Teatar – sastavljeno je od naziva za pozorište na hrvatskom, srpskom, slovenačkom i grčkom jeziku (kao međunarodnom terminu). Ovim nazivom je jasno istaknuta osnovna ideja projekta: stvaranje jedinstvenog jugoslovenskog kulturnog prostora i prevazilaženje republičkih i jezičkih barijera. U skladu sa tim, predstave KPGT-a su izvođene na srpskohrvatskom, makedonskom, slovenačkom, mađarskom, albanskom, romskom i italijanskom jeziku.[2]
KPGT je funkcionisao kao otvoreni, "nomadski" projekat, bez stalne zgrade ili stalnog ansambla u klasičnom smislu. Njegova filozofija je bila zasnovana na jugoslovenstvu, eksperimentu i političkoj angažovanosti.
Istorijat
[uredi | uredi izvor]Osnivanje i jugoslovenski period (1977–1991)
[uredi | uredi izvor]KPGT je osnovan 1977. godine pod umetničkim vođstvom Ljubiše Ristića. U osnivanju i radu su, pored Ristića i Danke Lenđel, učestvovali i drugi značajni umetnici iz cele Jugoslavije, kao što su Rade Šerbedžija, Dušan Jovanović i Nada Kokotović.[2] Glumačku ekipu činila su neka od najvećih imena jugoslovenskog glumišta, kao što su Rade Šerbedžija, Mira Furlan, Inge Apelt, Miodrag Krivokapić i mnogi drugi.[4] Predstave su izvođene u svim većim gradovima bivše Jugoslavije, kao i u Australiji, Severnoj i Južnoj Americi i većini evropskih država.[2]
Značajne predstave
[uredi | uredi izvor]Tokom svog "zlatnog doba", KPGT je producirao niz predstava koje su obeležile jugoslovensku pozorišnu scenu, kao što su:
- "Oslobođenje Skoplja" (Dušana Jovanovića)
- "Misa u A-molu" (Danilo Kiš)
- "Karamazovi" (po Dostojevskom)
- "Ričard III" (Vilijam Šekspir)
Delovanje nakon raspada Jugoslavije
[uredi | uredi izvor]Raspadom Jugoslavije, KPGT gubi svoj osnovni, jugoslovenski koncept. Ljubiša Ristić je sa delom ekipe nastavio rad u Beogradu i Subotici, ali sa znatno manjim uticajem i produkcijom. Pozorište je često radilo u teškim finansijskim uslovima. Krajem 2020. godine najavljeno je da će osnivačka prava na pozorište preuzeti Grad Beograd, koji će pokrivati troškove rada i projektno finansirati predstave, čime bi se obezbedio dalji opstanak pozorišta.[5]
Prostor delovanja (Šećerana)
[uredi | uredi izvor]Najpoznatiji prostor u kojem je KPGT delovao je kompleks Stare šećerane na Čukarici. Ovaj napušteni industrijski kompleks, koji je i sam spomenik kulture, postao je simbol KPGT-ove "off" pozorišne estetike. Ristić je taj prostor pretvorio u jedinstvenu scenu koja je omogućavala potpunu slobodu u kreiranju ambijenta i odnosa sa publikom, daleko od ukočenih rampi tradicionalnih pozorišta.[3]
Umetnički doprinos i nasleđe
[uredi | uredi izvor]KPGT je ostavio dubok i trajan trag u pozorišnoj umetnosti na ovim prostorima. Njegov doprinos se ogleda u probijanju granica, uvođenju nekonvencionalnih prostora, novih rediteljskih pristupa i okupljanju najtalentovanijih umetnika iz cele Jugoslavije na jednom mestu. Iako je njegov uticaj danas manji, KPGT ostaje važan simbol jednog vremena i jedne smele umetničke vizije koja je težila da prevaziđe nacionalne podele kroz kulturu.
Vidi još
[uredi | uredi izvor]Reference
[uredi | uredi izvor]- ^ „KPGT Ljubiše Ristića postaje gradsko pozorište - Kultura - Dnevni list Danas” (na jeziku: srpski). Pristupljeno 20. oktobar 2025.
- ^ a b v g „O nama”. KPGT (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2021-11-17.
- ^ a b „KPGT - SEEcult.org”. seecult.org. Pristupljeno 21. jul 2025.
- ^ „Rade Šerbedžija: Ljubiša Ristić je obeležio moj život i karijeru - Kultura - Dnevni list Danas”. danas.rs. 24. maj 2023. Pristupljeno 21. jul 2025.
- ^ „KPGT Ljubiše Ristića postaje gradsko pozorište - Kultura - Dnevni list Danas” (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2021-11-17.
