Tvrđava Kastel

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu


Koordinate: 44° 45‘ S. 17° 11‘ I.

Za ostale upotrebe, pogledajte Kastel (višeznačna odrednica).
Tvrđava Kastel
Tvrđava Kastel, pogled sa jugozapadne strane
Tvrđava Kastel, pogled sa jugozapadne strane
Opšte informacije
Mesto Banja Luka
Opština Grad Banja Luka
Vrsta spomenika tvrđava
Vreme nastanka XVI vijek
Tip spomenika nacionalni spomenik

Tvrđava Kastel se nalazi u Banjoj Luci i predstavlja najstariji istorijski spomenik u ovom gradu. Sagrađena je na lijevoj obali Vrbasa, između današnjeg Gradskog mosta i ušća rijeke Crkvene. U prošlosti Kastel je bio jako vojničko utvrđenje i štitio je kotlinu Vrbasa od neprijateljskih naleta, prije svega sa sjevera. Tvrđava je sa svih strana opasana debelim kamenim zidovima, na kojima su podignute puškarnice i osmatračnice. U njenoj unutrašnjosti, pored ljetne pozornice, igrališta za djecu i nacionalnog restorana danas se nalaze prostorije Zavoda za zaštitu kulturno istorijskog i prirodnog nasljeđa Republike Srpske koji radi od 1976. godine.

Početkom 2012. godine najavljen je početak radova na rekonstrukciji tvrđave Kastel[1][2]. Istraživanjem bedema tvrđave tokom 2013. godine pronađeni su brojni predmeti iz 17. i 18. veka, među njima i jedno poptuno očuvano jaje.[3]

Istorija[uredi]

Tvrđava Kastel, južna strana

Na mjestu tvrđave Kastel su pronađeni brojni ostaci i predmeti iz vremena Rimskog carstva. Najvjerovatnije su prvo utvrđenje (Kastra) sagradili Rimljani u 2. vijeku. Kastra se nalazila u graničnom pojasu između dvije nemirne ilirske provincije Dalmacije i Panonije. Pripadala je tadašnjoj Dalmaciji, kao njen najsjeverniji dio. Ovo utvrđenje se moglo nalaziti u jugoistočnom dijelu današnje tvrđave Kastel, gdje su se svakako nalazile i upravne zgrade, dok su civilni sadržaji vjerovatno bili raspoređeni sjeverozapadno od vojnog logora.

Po doseljavanju Slovena, tvrđava je razorena i na njenom mjestu je nastalo slovensko naselje gradinskog tipa. U srednjem vijeku nema pouzdanih podataka o ovoj lokaciji, a ulogu Kastre tada preuzima utvrđeni grad koji se nalazio u južnom dijelu današnje Banje Luke.

Nakon turskog osvajanja u 16. vijeku, Banja Luka je postala sjedište bosanskog sandžaka, a tvrđava na ušću Crkvene važan vojni i administrativni centar. Kastel se razvijao i tokom 17. vijeka, a svoje konačne gabarite je dobio 1714. godine za vrijeme Numan-paše Ćuprilića. Tada je proširen po ugledu na ravničarske tvrđave u Slavoniji. Tvrđava je dobila formu izduženog trapeza omeđenog bedemima, bastionima sa kulama i podzemnim prolazima, dok je vodenim šancem okružena sa zapadne strane.

Godine 1737. desila se najpoznatija bitka kod tvrđave Kastel. Snažne austrijske jedinice pod komandom generala Hildenburghauzena su prodrle u dolinu Vrbasa i u julu mjesecu počele opsjedati Kastel. Međutim, dok je austrijska vojska udarala na tvrđavu, iznenada joj je udario s leđa bosanski valija Ali-paša Hekimoglu i do nogu potukao austrijsku vojsku, koja je imala ogromne gubitke.

U 19. vijeku Kastel je, kao i druge tvrđave, izgubio vojni značaj koji je ranije imao.

Rekonstrukcija tvrđave[uredi]

Rekonstruisani dio

Odlukom Evropske unije da pomogne iz predpristupnih fondova u rekonstrukciji tvrđave, konačno je zaustavljeno višedecenijsko propadanje Kastela. Obnova Cjeline 9 - prva faza, je u velikoj mjeri završena u 2013. godini a za čitavu Cjelinu 9 odobreno je 2,5 miliona evra. Za Cjelinu 2, čija je obnova planirana u 2014. iz predpristupnih fondova Evropske unije odobreno je 1.13 miliona evra. [4]

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. Јелена, Бјелица (1. 2. 2012.). „Стиже 2,5 милиона евра за обнову Кастела”. Глас Српске. Приступљено 28. 2. 2012. 
  2. К, М (2. 2. 2012.). „Ускоро реконструкција тврђаве „Кастел“”. РТРС. Приступљено 28. 2. 2012. 
  3. „Бањалука: Нађено јаје из 17. века (Б92, 18. мај 2013)”. B92.net. 18. 5. 2013.. Приступљено 3. 1. 2014.. 
  4. EU spašava Kastel, Klik

Spoljašnje veze[uredi]