Tvrđava Kastel

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu


Koordinate: 44° 45‘ S. 17° 11‘ I.

Za ostale upotrebe, pogledajte Kastel (višeznačna odrednica).
Tvrđava Kastel
Kastel.jpg
Tvrđava Kastel, pogled sa jugozapadne strane
Opšte informacije
Mesto Banja Luka
Opština Grad Banja Luka
Država Zastava Bosne i Hercegovine Bosna i Hercegovina
Entitet Zastava Republike Srpske Republika Srpska
Vrsta spomenika tvrđava
Vreme nastanka XVI vijek
Tip spomenika nacionalni spomenik

Tvrđava Kastel se nalazi u Banjoj Luci i predstavlja najstariji istorijski spomenik u ovom gradu. Sagrađena je na lijevoj obali Vrbasa, između današnjeg Gradskog mosta i ušća rijeke Crkvene. U prošlosti Kastel je bio jako vojničko utvrđenje i štitio je kotlinu Vrbasa od neprijateljskih naleta, prije svega sa sjevera. Tvrđava je sa svih strana opasana debelim kamenim zidovima, na kojima su podignute puškarnice i osmatračnice. U njenoj unutrašnjosti, pored ljetne pozornice, igrališta za djecu i nacionalnog restorana danas se nalaze prostorije Zavoda za zaštitu kulturno istorijskog i prirodnog nasljeđa Republike Srpske koji radi od 1976. godine.

Početkom 2012. godine najavljen je početak radova na rekonstrukciji tvrđave Kastel[1][2]. Istraživanjem bedema tvrđave tokom 2013. godine pronađeni su brojni predmeti iz 17. i 18. veka, među njima i jedno poptuno očuvano jaje.[3]

Istorija[uredi]

Tvrđava Kastel, južna strana

Na mjestu tvrđave Kastel su pronađeni brojni ostaci i predmeti iz vremena Rimskog carstva. Najvjerovatnije su prvo utvrđenje (Kastra) sagradili Rimljani u 2. vijeku. Kastra se nalazila u graničnom pojasu između dvije nemirne ilirske provincije Dalmacije i Panonije. Pripadala je tadašnjoj Dalmaciji, kao njen najsjeverniji dio. Ovo utvrđenje se moglo nalaziti u jugoistočnom dijelu današnje tvrđave Kastel, gdje su se svakako nalazile i upravne zgrade, dok su civilni sadržaji vjerovatno bili raspoređeni sjeverozapadno od vojnog logora.

Po doseljavanju Slovena, tvrđava je razorena i na njenom mjestu je nastalo slovensko naselje gradinskog tipa. U srednjem vijeku nema pouzdanih podataka o ovoj lokaciji, a ulogu Kastre tada preuzima utvrđeni grad koji se nalazio u južnom dijelu današnje Banje Luke.

Nakon turskog osvajanja u 16. vijeku, Banja Luka je postala sjedište bosanskog sandžaka, a tvrđava na ušću Crkvene važan vojni i administrativni centar. Kastel se razvijao i tokom 17. vijeka, a svoje konačne gabarite je dobio 1714. godine za vrijeme Numan-paše Ćuprilića. Tada je proširen po ugledu na ravničarske tvrđave u Slavoniji. Tvrđava je dobila formu izduženog trapeza omeđenog bedemima, bastionima sa kulama i podzemnim prolazima, dok je vodenim šancem okružena sa zapadne strane.

Godine 1737. desila se najpoznatija bitka kod tvrđave Kastel. Snažne austrijske jedinice pod komandom generala Hildenburghauzena su prodrle u dolinu Vrbasa i u julu mjesecu počele opsjedati Kastel. Međutim, dok je austrijska vojska udarala na tvrđavu, iznenada joj je udario s leđa bosanski valija Ali-paša Hekimoglu i do nogu potukao austrijsku vojsku, koja je imala ogromne gubitke.

U 19. vijeku Kastel je, kao i druge tvrđave, izgubio vojni značaj koji je ranije imao.

Rekonstrukcija tvrđave[uredi]

Rekonstruisani dio

Odlukom Evropske unije da pomogne iz predpristupnih fondova u rekonstrukciji tvrđave, konačno je zaustavljeno višedecenijsko propadanje Kastela. Obnova Cjeline 9 - prva faza, je u velikoj mjeri završena u 2013. godini a za čitavu Cjelinu 9 odobreno je 2,5 miliona evra. Za Cjelinu 2, čija je obnova planirana u 2014. iz predpristupnih fondova Evropske unije odobreno je 1.13 miliona evra. [4]

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. Јелена, Бјелица (1. 2. 2012.). „Стиже 2,5 милиона евра за обнову Кастела”. Глас Српске. Приступљено 28. 2. 2012. 
  2. К, М (2. 2. 2012.). „Ускоро реконструкција тврђаве „Кастел“”. РТРС. Приступљено 28. 2. 2012. 
  3. „Бањалука: Нађено јаје из 17. века (Б92, 18. мај 2013)”. B92.net. 18. 5. 2013.. Приступљено 3. 1. 2014.. 
  4. EU spašava Kastel, Klik

Spoljašnje veze[uredi]