Kineski zid

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Svetska baština Uneska
Kineski zid
Veliki zid
The Great Wall
Naziv na zvaničnom spisku svetske baštine
The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg
Lokacija  Kina
Tip kulturna
Kriterijum i, ii, iii, iv, vi
Referenca 438
Unesko regija Azija
Istorija upisa u svetsku baštinu
Upis 1987. (11. sednica)
Kineski zid
Mapa Kineskog zida
Pogled na zid iz svemira

Kineski zid je najveća građevina na svetu. Proteže se od stepa srednje Azije do Žutog mora, ukupnom dužinom od 8.851 km (glavni deo 2.450 km),[1] visinom od 10 do 16 metara, širinom od 8 metara, predstavlja najduži zid na svetu, i najveći odbrambeni objekat.[2]

Kineski zid je serija fortifikacija napravljenih od kamena, cigle sabijene zemlje, drveta, i drugih materijala, generalno izgrađenih duž linije u pravcu istok-zapad duž istorijskih severnih granica Kine radi zaštite Kineske države i carstva od racija i invazija različitih nomadskih grupa Evroazijskih stepa. Nekoliko zidova je bilo izgrađeno još u 7. veku p. n. e.;[3] oni su kasnije spojeni u jedan veći i jači zid, i sad se kolektivno nazivaju Velikim zidom.[4] Posebno dobro poznat je deo zida koji je izgrađen tokom 220–206 p. n. e. u vreme Ćin Ši Huanga, prvog cara Kine. Malo je ostalo od tog zida. Od tog vremena, Veliki zid je bio ponovno građen, održavan, i poboljšavan. Najveći deo postojećeg zida potiče iz perioda dinastije Ming (1368–1644).

Druge svrhe Velikog zida su obuhvatale graničnu kontrolu, omogućavanje nametanja carina na dobra koja su se transportovala duž puta svile, regulacija ili podsticaj trgovini, i kontrola imigracije i emigracije. Odbrambene karakteristike Velikog zida su bile poboljšane konstruisanjem osmatračkih kula, kasarni za trupe, garnizonskih postaja, signalizacionih mogućnosti putem dima ili vatre, i činjenicom da je put Velikog zida isto tako služio kao transportni koridor.

Velik zid se proteže od Dandonga na istoku do jezera Lop na zapadu, duž luka koji grubo obeležava južnu ivicu unutrašnje Mongolije. Sveobuhvatna arheološka istraživanja, koristeći napredne tehnologije, su proizvela zaključak da su Ming zidovi dugi 8.850 km (5.500 mi).[5] On je sačinjen od 6.259 km (3.889 mi) delova stvarnog zida, 359 km (223 mi) rovova i 2.232 km (1.387 mi) prirodnih odbrambenih barijera, kao što su planine i reke.[5] Jedno drugo arheološko istraživanje je utvrdilo da celokupni zid sa svim njegovm granama ima dužinu od 21,196 km (13,171 mi).[6]

Istorija[uredi]

Po izvorima više manjih zidova je počelo da se gradi u 5. vek p. n. e.,[7] međutim ozbiljnija gradnja i početak gradnje velikog Kineskog zida vezuje se za razdoblje od 220. do 206. godine pre nove ere i Ćin Ši Huanga, koji je započeo njegovu izgradnju da bi zaštitio svoju zemlju od upada varvarskih plemena — nomada. [3]

Građen je od zemlje, kamena i cigle, a njegova gradnja trajala je s prekidima u izgradnji, i rušenjima, sve do XVII veka. Duž celog zida, u pravilnim razmacima, podižu se stražarnice, a po vrhu se pruža staza široka 4,5 m.[4]

Danas je Kineski zid najveća turistička atrakcija Kine. Turisti iz celog sveta rangiraju Kineski zid na sam vrh najinteresantnijih turističkih destinacija. Po osnivanju Narodne Republike Kine preduzete se neophodne mere zaštite Kineskog zida od daljeg propadanja. Zid je stavljen pod zaštitu države 1961. godine. Rekonstrukcija je obavljena najviše u oblasti Ba-da-ling, prolazu Šang-hai i prolazu Đija-ji. 1987. godine Kineski zid je uvršćen u spisak svetske baštine pod pokroviteljstvom UNESKO-a.

Dana 7. jula 2007. godine proglašen je za jedno od novih sedam svetskih čuda.

Izgradnja i oprema[uredi]

Stari tradicionalni način gradnje utvrda u Kini bio je pomoću nabijanja tankih slojeva zemlje u pripremljenim oplatama. Tako je stvoreno vrlo solidno jezgro koje se tada obziđivalo. Građevinski materijal je bio raznovrstan i blizu Pekinga za gradnju Velikog zida koristio se krečnjački kamen na drugim mestima granit ili pečena opeka i u zavisnosti od lokalnh resursa. Veliki zid se obično proteže na terenu preko teško dostupnih grebena po planinama.

Parametri građevina su različiti — utvrda iz perioda dinastije Ming, je u peti po širini od oko 7 do 8 m, u kruni oko 5 m i dostiže visinu od 6 do 10 metara. Unutar zidina su koridori za spajanje prostora i prostori za skladištenja. Svakih nekoliko stotina metara od zida su odbrambeni tornjevi, koji su služili kao signalni i posmatrački prostori, kao i za skladišta oružja a u izuzetnim slučajevima kao odbrambena utočišta branilaca. Ukupan broj kula se procenjuje na 25.000. Na većim rastojanjima su izgrađene kasarne, sedišta snabdevanja za branioce, kao i komande.

Prenos poruke o kretanju neprijateljskih patrola su signalizirana pomoću dimnih signala. Na primer, u mingskom periodu značio je jedan signal 100 neprijatelja, dva signala 500, tri signala preko 1.000 neprijateljskih boraca.

Pravac[uredi]

Glavna sekcija Velikog zida koja još stoji u današnje vreme
Sekcija Velikog zida u Đinšanlingu

Mada formalna definicija toga šta sačinjava Veliki zid još uvek nije bila usaglašena, što stvara poteškoće pri opisivanju celokupnog pravca Velikog zida,[8] moguće je prikazati kurs glavnog dela Velikog zida nakon Ming izgradnje.

Đaju prolaz, lociran u Gansu provinciji, je zapadni kraj Velikog zida iz Ming ere. Mada Han fortifikacije kao što su Jumenski prolaz i Jang prolaz postoje dalje na zapadu, postojeće zidove koji vode do tih prolaza je teško trasirati. Od Đaju prolaza zid diskontinuirano ide duž Hesi koridora i u pustinju Ningsja, gde ulazi u zapadni rub petlje Žute reke kod Jinčuana. Ovde prvi veliki zidovi koji su podignuti tokom dinastije Ming prosecaju kroz Ordosku pustinju do istočne ivice petlje Žute reke. Tamo se kod Pjentou prolaza (t kin. , s kin. , Piāntóuguān) kod grada Sindžou provincije Šansi Veliki zid deli u dva dela, pri čemu se „spoljašnji Veliki zid“ (t {{|長城}}, s kin. 长城, Wài Chǎngchéng) proteže duž granice Unutrašnje Mongolije u Šansi provinciji do Hebej provincije, dok se „unutrašnji Veliki zid“ (t kin. 長城, s kin. 长城, Nèi Chǎngchéng) pruža jugoistočno od Pjentou prolaza u segmentu od 400 km (250 mi), prolazeći kroz važne prolaze, poput Bingsing i Jenmen prolaza, pre nego što se spoji sa Spoljašnjim Velikim zidom kod Sjihaje (kin. 四海冶, Sìhǎiyě), u Pekinškom Jenćing okrugu.

Sekcije Velikog zida oko Pekinških opština su posebno dobro poznate: one su bile frekventno renovirane i regularno ih posećuju turisti. Ba-da-ling Veliki zid u blizini grada Džangđakou je najpoznatiji segment zida, i to je bila prva sekcija koja je bila otvorena za javnost u Narodnoj Republici Kini, kao i eksponatni deo za strane zvaničnike.[9] Južno od Ba-da-linga je Žujungov prolaz. Kad su je Kinezi koristili za zaštitu svoje zemlje, ova sekcija zida je imala mnoštvo stražara radi odbrane kineske prestonice, Pekinga. Napravnjena od kamena i cigle sa okolnih brda, ova porcija Velikog zida je 78 m (255 ft 11 in) visoka i 5 m (16 ft 5 in) široka.

Jedan od najupečatljivijih delova Velikog zida iz Ming razdoblja je ona gde se penje pod ekstremno strmim nagibima u Đinšanlingu. Tamo pokriva rastojanje od 11 km (7 mi), sa opsegom visine zida od 5 to 8 m (16 ft 5 in to 26 ft 3 in), ima širinu od 6 m (19 ft 8 in) na dnu, i sužava se do 5 m (16 ft 5 in) na vrhu. Vangđinglou (t kin. , s kin. , Wàngjīng Lóu) je jedan od Đinšanlingovih 67 stražarskih kula, 980 m (3.220 ft) iznad nivoa mora. Jugoistorčno od Đinšanlingua je Mutjeniu Veliki zid, koji se vijuga duž visokih, litičastih planina od jugoistoka ka severozapadu na rastojanju od 225 km (140 mi). On je povezan sa Đinšanling prolazom na zapadu i Gubejkou na istoku. Ova sekcija je bila jedna od prvih koje su renovirane nakon meteža Kulturne revolucije.[10]

Na rubu Bohaj zaliva je Šanhaj prolaz, koji se smatra tradicionalnim krajom Velikog zida i „prvim prolazom ispod neba“. Deo zida unutar Šanhaj prolaza koji se sastaje s morem je nazvan „Glava starog zmaja“. 3 km (2 mi) severno od Šanhaj prolaza je Đaošanski Veliki zid (焦山長城), mesto prvih planina Velikog zida.[11] 15 km (9 mi) severoistočno od Šanhajguana je Đumenkou (t kin. 門口, s kin. 门口, Jiǔménkǒu), koji je jedina porcija zida koja je izgrađena kao most. Izvan Đumenkou sekcije, jedan ogranak poznat kao Ljaodong zid nastavlja kroz Ljaoning provinciju i završava se sa Hušan Velikim zidom, u gradu Dandung u blizini kineske granice sa Severnom Korejom.[12]

Godine 2009, 180 km ranije nepoznatih sekcija zida skrivenih brdima, rovovima i rekama je otkriveno uz pomoć infracrvenih daljinskih pretraživača i GPS uređaja.[13] U martu i aprilu 2015. devet sekcija sa totalnom dužinom od više od 10 km (6 mi), za koje se smatra da su deo Velikog zida, je otkriveno duž granice Ningsja autonomnog regiona i Gansu provincije.[14]

Simbolički značaj[uredi]

Danas se Veliki zid, shvata kao jedan od simbola Kine. Čak i reči pesme „Marš dobrovoljaca“ iz 1935. koja je sada himna Kine, govore o „novom zidu od mesa i krvi“ koji treba da stvore kineske patriote licem u lice sa neprijateljskom invanzijom.

Legende[uredi]

Zid je zaliven krvlju i znojem nebrojenih vojnika i radnika. Legenda kaže da je za vreme vladavine prvog imperatora iz dinastije Ćin, žena po imenu Meng Đijang-nu bila uzbuđena jer se njen muž nije vratio kući ni posle tri godine od mobilisanja za gradnju Velikog zida. Meng je odlučila da ga pronađe i da mu odnese novu odeću. Pretrpela je neizrecive muke tražeći ga dok nije stigla do prelaza Šang-hai gde je zapala u neutešnu tugu kad je saznala da je njen dragi muž umro iscrpljen teškim radom, a da su njegovi ostaci ugrađeni u Kineski zid. Njene suze su srušile Veliki zid u dužini od 800 lija (400 km) i ona je našla muževljeve pogrebne ostatke. Legenda govori o teškom prisilnom radu tokom nekoliko hiljada godina i ljudskim patnjama.

Vidljivost s Meseca[uredi]

U Riplijevoj rubrici Verovali ili ne! (Ripley's Believe It or Not!) iz maja 1932. godine, tvrdilo se da je zid „najveličanstvenija ljudska građevina, jedina koja se može videti s Meseca“, a Ričard Halibarton (Richard Halliburton) u knjizi Second Book of Marvels iz 1938. iznosi sličnu tvrdnju, međutim to nije tačno. Ovo verovanje je opstalo, dobivši status urbane legende, a čak se pojavljivalo i u nekim udžbenicima. Artur Valdron (Arthur Waldron), autor knjige The Great Wall of China: From History to Myth, spekulisao je da je ovo verovanje možda povezano s opčinjenošću „kanalima“ za koje se nekad verovalo da postoje na Marsu.

Galerija[uredi]

Reference[uredi]

  1. „China's Great Wall Found To Measure More Than 20,000 Kilometers”. Bloomberg. 5. 6. 2012. Pristupljeno 6. 6. 2012. 
  2. „Great Wall of China even longer than previously thought”. Canadian Broadcasting Corporation. 6. 6. 2012. Pristupljeno 6. 6. 2012. 
  3. 3,0 3,1 The New York Times with introduction by Sam Tanenhaus (2011). The New York Times Guide to Essential Knowledge: A Desk Reference for the Curious Mind. St. Martin's Press of Macmillan Publishers. str. 1131. ISBN 978-0-312-64302-7. »Beginning as separate sections of fortification around the 7th century B.C.E and unified during the Qin Dynasty in the 3rd century B.C.E, this wall, built of earth and rubble with a facing of brick or stone, runs from east to west across China for over 4,000 miles.« 
  4. 4,0 4,1 „Great Wall of China”. Encyclopædia Britannica. »Veliki delovi sistema fortifikacija potiču iz perioda od 7. do 4. veka p. n. e. U 3. veku p. n. e. Šihuangdi (Ćin Ši Huang), prvi car ujedinjene Kine (pod Ćin dinastijom), povezao je više postojećih odbrambenih zidova u jedinstven sistem. Tradicionalno, istorčni kraj zida se smatrao da je Šanhaj prolaz (Šanhaiguan) u istočnoj Hebej provinciji duž obale Bo Haj (zali Čihli), dužina zida — bez njegovih grana i drugih sekundarnih sekcija — se smatrala da se proteže na oko 6,695 km (4,160 mi).« 
  5. 5,0 5,1 „Great Wall of China 'even longer'. BBC. 20. 4. 2009. Pristupljeno 20. 4. 2009. 
  6. „Great Wall of China even longer than previously thought”. Canadian Broadcasting Corporation. 6. 6. 2012. Pristupljeno 6. 6. 2012. 
  7. 歷代王朝修長城. Chiculture.net. Pristupljeno 24. 10. 2010. 
  8. Hessler (2007). str. 60.
  9. Rojas (2010). str. 140.
  10. Lindesay (2008). str. 212.
  11. „Jiaoshan Great Wall”. TravelChinaGuide.com. Pristupljeno 15. 9. 2010. »Đaošanski Veliki zid je lociran oko 3 km (2 mi) od drevnog grada Šamhajguan. Imenovan je po planini Đaošan, koja je najviši vrh severno od Šanhajskog prolaza, a isto tako i prva planina na koju se uspinje Veliki zid nakon Šanhajskog prolaza. Stoga se planina Đaošan naziva „prvom planinom Velikog zida“.« 
  12. „The Great Wall: Liaoning Province”. Global Times. 14. 10. 2014. Pristupljeno 4. 12. 2014. 
  13. „Great Wall of China longer than believed as 180 missing miles found”. The Guardian. 20. 4. 2009. Pristupljeno 18. 4. 2015. 
  14. „Newly-discovered remains redraw path of Great Wall”. China Daily. 15. 4. 2015. Pristupljeno 18. 4. 2015. 

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]