Kosače

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Kosača
Kosačegrb.png
Država Kraljevina Bosna, Vojvodstvo Svetog Save (Hercegovina)
Posjedi od Hercegovine
Prvi vladar Vuk Kosača
Vladavina nema precizno
Nacionalnost srpsko

Kosače (Hercegovići, Kosačići, Vukovići, Hranići) su srpska srednjovekovna porodica koja je u doba Kraljevine Bosne (kraj 14. vijeka i prva polovina 15. vijeka bila najznačajnija u njoj, posle vladajućih Kotromanića. Njihov prvobitni posjed se nalazio oko nastanka Drine i Foče, a kasnije se proširio na prostor Zahumlja odnosno današnje Hercegovine. Njihov pripadnik Vlatko Vuković (?-1393) je bio najbliži saradnik i vojskovođa Tvrtka I (ban 1353-1377, kralj 1377-1391), koji je predvodio vojsku u pobedi nad Turcima kod Bileće 1388. godine i komandovao lijevim krilom srpske vojske u Kosovskom boju iz koga se vratio i izvjestio kralja o srpskoj pobedi. Na njihovim posedima je Stefan Vukčić Kosača (1435—1466) osnovao 1448. godine vojvodstvo Svetog Save koje je po njegovoj tituli hercega kasnije prozvano Hercegovina.

Istorija[uredi]

Osnivač dinastije bio je Vuk Kosača, plemić cara Dušana Silnog. Smatra se da su njihovi prvobitni posjed se nalazio se u oblasti sastvavljanja Tare i Pive. Imao je dva sina Vlatka i Hranu.

Vlatko Vuković pominje se kao svjedok u povelji kralja Tvrtka od 10. aprila 1378. godine. Bio je jedan od povjerljivih ljudi kralja i poslanik u pregovorima sa dalmatinskim gradovima i sa Dubrovnikom. Pobjedio je tursku vojsku predvođenu pašom Lala Šahinom 27. avgusta 1388. kod Bileće. Bitka se okončala potpunim porazom Osmanlija u kome se i sam Lala Šahin jedva spasao bjekstvom, dok su gubici u srpskim redovima bili neznatni. Našao se na čelu odreda koji je kralj Srba, Bosne poslao knezu Lazaru i oni su činili lijevo krilo srpske vojske u Kosovskom boju koje je bilo pod udarom Bajazita Prvog, iz koga se vratio i izvestio o srpskoj pobedi. U toku bitke u dva navrata slao je pisma o srpskoj pobjedi nad Turcima.[1]

Umro je 1392. godine, a naslijedio ga je bratanac Sandalj Hranić. Na njegovom groblju blizu današnjeg sela Boljuni, nedaleko od Stoca u Hercegovini nalazi se krst sa natpisom datiran u kraj 15. vijeka. Na natpisu stoji:

Vikicitati „Ase leži dobri junak i čoek Vlatko Vuković. Piše Semorad”

[2]

Kraljevina Bosna 1412. godine.

Sandalj je bio najstariji sin Hrane Vukovića, mlađeg brata Vlatka Vukovića. Od strica je naslijedio titulu vojvode. U političkom životu Kraljevine Bosne bio je prisutan preko 4 decenije. Sandalj značajno širi teritorije posle smrti Pavla Radenovića 1415. i Hvroja Vukčića 1416. godine. Njegova oblast se prostirana od Omiša do Drine i Lima na istoku. Nominalno je bio pod krunom kralja Srba, Bosne, vodio je samostalnu politiku, ratovao je zaključivao ugovore, imao vazale. Kada je nastupila borba za ugarski presto Sandalj je podržao Ladislava napuljskog, pa je od kralja Vladislava kao nagradu za podršku dobio gradove Skadrin i Ostrovicu 1407. godine. Učestvovao je u svrgavanju kralja Ostoje Kotromanića 1404. godine, kojom je prilikom pripojio kompletnu teritoriju nekadašnjih Sankovića, čiji su dio tada držali Pavlovići. Od tada je bio u stalnom sukobu sa Pavlovićima, kao i njegov naslijednik Stefan Vukčić Kosača. Učestvovao je zavjeri kralja Ostoje (prva vlada 1398—1404, druga vlada 1409—1418) i Zlatonosovića tokom lova na Parenoj poljani kraj Bobovca, kada je ubijen vojvoda Pavle Radenović. Svoj dio Konavla koji je naslijedio od Vlatka, prodao je Mlečanima 1419. godine.

Tokom konavlskog rata 1430. godine između Pavlovića i Dubrovnika, stavio se na stranu Dubrovnika. Neko vrijeme bio je uz kralja Tvrtka Drugog ali je tokom razvoja događaja postao njegov protivnik. Nastojao je da zbaci kralja Tvrtka i da dovede Ostojinog sina Radivoja. Umro je iznenada 15. marta 1435. godine. Sahranje je u crkvi u Šćepan polju.[3] Nosio je titulu:

Vikicitati „po milosti Božjoj veliki vojvoda bosanski”

Sandalja je nasledio Stefan Vukčić Kosača. On je bio najistaknutiji Kosača. Od smrti oca Vukca 1432. godine upravljao je nasleđenim teitorijem oko župe Govse i Grada Jeleča. Kada je stupio na čelo porodice 1435. godine, uveliko je trajao rat sa Pavlovićima oko zemlje. Rat se završio mirom 1439. godine, ali je do okončanja došlo tek posle smrti vojvode Radoslava Pavlovića.

Zemlja Kosača 1441. godine.

U toku borbi za ugarski presto i opsade Beograda, 1440. do 1443. proširio je vlast na Omiš, Poljicu, Trebinje, Klobuk, trg Podgoricu i utvrđenja Medun i Soko (štitarski) u Gornjoj Zeti i Bar (Donja Zeta). Ugrožen od Mlečana i zetskoga vojvode Stefana Crnojevića, koji su mu ubrzo zatim oteli Bar, Gornju Zetu i Omiš, pomirio se s bosanskim kraljem Stefanom Tomašem, s kojim je do tada ratovao. U znak pomirenja pristao je na udaju kćeri Katarine za bosanskog kralja (1446). Godine 1448. priklonio se Osmanlijama i srpskom despotu Đurađu Brankoviću u napadu na bosanskog kralja i u manastiru Mileševa proglasio se „Hercegom od Svetog Save". Teritorija pod njegovom vlašću, od tada poznata pod imenom Hercegovina, protezala se od Lima do Cetine i od Rame do Kotorskoga zaliva. Na tom je prostoru bio samostalan vladar. Težnje za privrednim osamostaljenjem Hercegovine došle su do izražaja i u njegovim naporima da Herceg Novi razvije u pomorsko i trgovačko središte (1449. osnovao je radionicu sukna). Pritom je izbio rat s Kotorom i Dubrovnikom, koji je trajao 1451—1454, a u njega su se upleli i hercegovi protivnici (kralj Stefan Tomaš, hercegov sin Vladislav Hercegović Kosača, vlastela Vlatkovići i pojedini hercegovi vazali). Osmanska vojna pomoć upućena hercegu pokolebala je njegove protivnike pa se 1453. pomirio sa sinom Vladislavom, a 1454. s Dubrovnikom. Pošto su Osmanlije počele upadati u njegovu zemlju, pomirio se i s novim bosanskim kraljem Stefanom Tomaševićem.[4]

Nakon pada Bosne 1463. njegove su zemlje postepeno, od 1465. godine, osvajale Osmanlije (Hum i Podrinje) i Mlečani (Neretvansku krajinu). Krajem života vlast mu je bila svedena na usko primorsko područje s Herceg Novim, koji su Osmanlije zauzeli 1483. Umro je 22. maja 1466. godine. Dan prije smrti sastavio je testament. Testamentom je izdiktirao poslednju volju mileševskom mitropolitu Davidu, u prisustvu dva sjedoka, gosta Radina i komornika Pribislava Vukotića.[5]

Vlatko Hercegović Kosača naslijedio je oca Stefana Vukčića Kosaču 1466. godine. Kao osmanski vazal (od 1469.) učestvovao je u osvajanju Počitelja na Neretvi (1472.) i u borbama protiv neretljanskih Vlatkovića. Pokušavši se od 1480. osloboditi osmanske vlasti, bio je pobeđen i povukao se u Herceg Novi. Kada su taj grad 1483. zauzeli Osmanlije, preselio se na mletački Rab, gde je umro. Imao je više potomaka, ali je ostao zapisan samo Jovan Kosača osnivač venecijanskih Kosača.

Vladislav Hercegović Kosača bio je drugi i poslednji vladar Vojvodstva Svetog Save. Više puta sukobljavao se i mirio s ocem. Od 1453. često je bio u službi Osmanlija, Mlečana i ugarskog kralja Matije Korvina, koji mu je 1469. darovao utvrđenja Veliki i Mali Kalnik kao naknadu što ga je otac izbacio iz testamenta pored Križevaca. Njegov sin Balša živio je na Kalniku, gde se pominje još 1510. Nakon njegove smrti porodica je osiromašila.

Treći sin Stefana Vukčića Kosače, Stefen Hercegović je prešao na islam 1470. godine. Dobio je ime Ahmed-paša. Godine 1483 predvodio je tursku vojsku na svog starijeg brata, kog je porazio i nakon toga Hercegovina postaje sandžak dio Bosanskog pašaluka, Otomanskog carstva. Bio je veliki vezir (1497—1498, 1503—1506, 1511, 1512—1514, 1515—1516) i glavni admiral (1506—1511) Osmanskog carstva.

Vladari iz porodice Kosača[uredi]

Najmlađi sin Stefana Vukčića Kosače Stefan je prešao u islam i 1482. godine se oženio Fatimom, ćerkom sultana Bajazita II (1481—1512) sa kojom je imao potomke koji su zauzimali visoke položaje u Osmanskom carstvu, uključujući i položaj velikog vezira Bosne, tako da su Kosače de facto nastavile da upravljaju delovima nekadašnje kraljevine Bosne i nakon osmanske okupacije svih njenih delova 1483. godine.

Rodoslov[uredi]

  1. Vuk Kosača
    1. Vlatko Vuković (živeo do oko 1392)
    2. Hrana Vuković Kosača
      1. Sandalj Hranić Kosača (?-1435), veliki vojvoda bosanski. Prvo, 1396. oženio Jelenu, zatim 1405. Katarinu, ćerku bana Vuka i banice Anke, zatim 1411. Jelenu Lazarević Balšić (?-1443), ćerku kneza Lazara Hrebeljanovića, udovicu Đorđa II Balšića.
      2. Vukac Hranić Kosača (?-1432), knez, oženio Katarinu.
        1. Stefan Vukčić Kosača (?-1446), knez, veliki vojvoda, od 1448. herceg od Svetoga Save. Prvo se, 1424. oženio Jelenom Balšić (?-1453), kćerkom Balše III Balšića, zatim 1455. Varvarom (?-1459), kćerkom hercega de Pajro, a zatim 1460. Cecilijom iz Barlete.
          1. Vladislav Hercegović (?-1487/89), sin Jelene Balšić, veliki vojvoda bosanski, herceg od svetoga Save. 1455. oženio se Anom Kantakuzinom.
            1. Balša
          2. Vlatko Hercegović (?-1489), sin Jelene Balšić, herceg od Svetoga Save. Prvo se 1455. oženio nepoznatom nećakom grofa Ulriha II Celjskog, sa kojom je rastavljen 1463. godine, a 1474. se oženio Margaritom, princezom Aragonskom, kasnije preudatom za Marka Loredana.
            1. Marija Kosača, udata za Antonija Pezaroa.
            2. Jovan Kosača, oženio se Sofijom Koskijom iz Vićence.
              1. Izabela Kosača, udata 1545. za Pompea Avogadroa.
              2. Sava Kosača, udata 1544. za Paola Boldua.
              3. Vlatko Kosača, oženio se Tadeom, kćerkom H. Belazija.
                1. Jovan Kosača, oženio se Izabelom, kćerkom Pavla Zorzija.
                  1. Vlatko Kosača, oženio se nepoznatom kćeri Petra Loredanoa.
                    1. Jelisaveta Kosača, udata 1615. za Anđela Zorzija.
              4. Ferante Kosača, oženio se 1564. Faustinom, kćerkom Sebastijana Ericoa.
          3. Katarina Hercegović Kosača (?-1478), ćerka Jelene Balšić, udata 1446. za Stefana Tomaša (?-1461), kralja bosanskog.
          4. Stefan Hercegović Kosača, sin Varvarin, poturčen oko 1470. kao Ahmed-paša Hercegović. Oženio se nepoznatom kćerkom sultana Bajazita Drugog.
            1. Mustafa-beg
            2. Ali-beg
        2. Teodora Vukčić Kosača (?-1450), udata oko 1442. za Radoslava Pavlovića (?-1441), velikog vojvodu bosanskog.
      3. Vuk Hranić Kosača (?-1425), knez. Iz prvog braka imao dva sina, da bi se 1405. oženjen Jelenom Vukčić, kćerkom Vuka Vukčića.
        1. Ivan Vuković Kosača, vojvoda
        2. Sladoje Vuković Kosača, najverovatnije se poturčio kao Ferhad-beg Vuković

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]