Kruševac

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Kruševac
Ks panorama1.jpg

Zastava
Zastava Kruševca
Grb
Grb Kruševca
Administrativni podaci
Država  Srbija
Okrug Rasinski okrug
Region Šumadija i zapadna Srbija
Stanovništvo
Stanovništvo
 —  73316
Aglomeracija 131.368
Geografske karakteristike
Koordinate 43°35′00″ SGŠ; 21°19′36″ IGD / 43.583333° SGŠ; 21.326667° IGD / 43.583333; 21.326667Koordinate: 43°35′00″ SGŠ; 21°19′36″ IGD / 43.583333° SGŠ; 21.326667° IGD / 43.583333; 21.326667
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Ndm. visina 137 m
Površina 854 km2
Kruševac na mapi Srbije
Kruševac
Kruševac
Ostali podaci
Gradonačelnik (SNS)
Poštanski broj 37000
Pozivni broj 037
Registarska oznaka KŠ/КШ
Veb-sajt
www.krusevac.rs

Kruševac je gradsko naselje grada Kruševca u dolini Zapadnog Pomoravlja, na reci Rasini u Rasinskom okrugu. Kruševac je ekonomski, administrativni, kulturni, zdravstveni, obrazovni, informativni i sportski centar Rasinskog okruga. Grad Kruševac obuhvata 101 naselje i zahvata površinu od 854 km². Kruševac je bio srednjovekovna srpska prestonica.

Geografija[uredi]

Nalazi se u Kruševačkoj kotlini koja obuhvata kompozitnu dolinu Zapadne Morave i prostire se između Levča i Temnića na severu, Župe, Kopaonika i Jastrepca na jugu i Kraljevačke kotline i Ibarske doline na zapadu.

Kruševac se nalazi na 137[1] metara nadmorske visine, i to na koordinatama 43° 34′ 60" severno i 21° 19′ 36" istočno.

Ovde se nalazi OŠ „Jovan Popović” Kruševac.

Istorija[uredi]

Kruševac je kao svoju prestonicu podigao knez Lazar 1371. godine. Prvi put se pominje 1387. godine, u povelji kojom knez Lazar u svojoj utvrđenoj prestonici potvrđuje ranije trgovačke privilegije Dubrovčanima. Grad je postao privredno i kulturno središte Srbije. Mesto iz koga se rukovodilo i koje je davalo inicijativu za organizaciju države.

Predanje kaže da je Kruševac dobio ime po kamenu krušcu, oblom rečnom kamenu kojim je većim delom grad i sazidan.

Posle Kosovskog boja, Kruševac postaje prestonica vazalne Srbije kojim upravlja Milica, a kasnije njen i Lazarev sin, despot Stefan, koji kasnije prestonicu seli u Beograd. Turci napadaju Kruševac više puta a osvajaju tek 1426., pred smrt despota Stefana. Od 1444. godine, Kruševac je u rukama despota Đurđa Brankovića, a Turci ga konačno porobljavaju 1454. godine. U to vreme ima tursko ime Aladža Hisar (Šareni grad). U vreme Velikog bečkog rata 1689. grad je bio oslobođen od Turaka. To se desilo još dva puta u XVIII veku: 1737—1739. godine i za vreme Kočine krajine, 1789. godine. Grad je vraćen Turcima 1791., Svištovskim mirom. Kruševac je konačno oslobođen od Turaka 1833. godine. Posle oslobođenja grad počinje naglo da se razvija i napreduje, i postaje jedan od većih regionalnih centara tadašnje Srbije.

Prvu apoteku u Kruševcu, a treću u Srbiji, otvorio je 1868. godine Dragoslav Kedrović (1839—1907).[2] U Kruševcu je tokom 2013. rekonstruisano pet srenjovekovnih česama.[3]

Tokom Drugog svetskog rata, pripadnici nemačkih okupacionih snaga su na brdu Bagdala streljali 1642 rodoljuba iz Kruševca i okoline. Posle rata ceo taj prostor je pretvoren u spomen park pod imenom Slobodište.

Privreda[uredi]

Kruševac je jak privredni centar sa posebno razvijenom metalo-prerađivačkom („14. oktobar“) i hemijskom industrijom (HI „Župa“, „Hajnkel-Merima“, „Trayal“). Tu je i fabrika alkoholnih i bezalkoholnih pića „Rubin“, kao i fabrika maziva „FAM“. Osim velikih društvenih kolektiva, u gradu ima i preko 1200 privatnih preduzeća i preko 2500 samostalnih radnji različitih delatnosti.

Gradske slave i proslave[uredi]

U narodnoj sveslovenskoj mitologiji Sveti Vid označava vrhovno, svevideće božanstvo. U srpskoj narodnoj tradiciji Vidovdan se obeležava kao dan Kosovskog boja 1389. godine. Stoga ga je srpska crkva od 1892. godine, ozvaničila i uvrstila u svoje praznike, a posle proroka Amosa i svetog kneza Lazara. Najznačajniji praznik za grad Kruševac svakako je Vidovdan, duboko ukorenjen u svesti stanovništva na ovim prostorima kao dan pogibije kneza Lazara u borbi za očuvanje svoje države i naroda. Proslavlja se sa svim atributima gradske slave, kao i Duhovi ili Sv. Trojica. Na Vidovdan se takođe svake godine, u crkvi Lazarici, daje pomen kosovskim, ali i svim drugim izginulim srpskim ratnicima u oslobodilačkim ratovima. Do 2002. godine u spomen parku Slobodište održavala se manifestacija pod nazivom Svečanosti slobode koju je kreirao Dobrica Ćosić U prošlosti se toga dana održavao i vašar, najveći u Kruševcu. Vašari ili sajmovi, nekada važan vid trgovine, uvedeni su u Kruševcu kad i u celoj Srbiji, zakonskom uredbom 1839. godine. Osim Vidovdanskog, održavali su se na Blagovesti, 7. aprila, Sv. Iliju, 2. avgusta i na „Malu Gospojinu“, 21. septembra, što se održalo do današnjih dana. Esnafske slave, nekada važna karakteristika građanskog društva, kada su razni esnafi, društva i udruženja, uglavnom humanitarnog karaktera, proslavljali svog patrona-zaštitnika (najstariji esnafi u Kruševcu su lončarski iz 1839, mumdžijski iz 1842, trgovačko-bakalski iz 1846, meandžijski iz 1848...) zadržale su se još samo kod humanitarnog društva „Dobra narav“, ili „Baksuzi, ugursuzi i namćori“, specifičnog za ovaj grad, koje se okuplja svake godine devetog utorka od Božića, gajeći svoja pravila ponašanja.

Demografija[uredi]

Prema najnovijem popisu iz 2011. godine, Grad Kruševac imao je 131.368 stanovnika, dok je gradsko naselje Kruševac imalo 73.316 stanovnika (prema popisu iz 2002. godine bilo je 75.256 stanovnika, a prema onom iz 1991. godine - 57.871 stanovnik).

U naselju Kruševac živi 46395 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 39,2 godina (38,2 kod muškaraca i 40,1 kod žena). U naselju ima 19342 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 2,95.

Ovo naselje je velikim delom naseljeno Srbima (prema popisu iz 2002. godine).

Demografija[4]
Godina Stanovnika
1948. 13.862
1953. 16.638
1961. 21.957
1971. 29.509
1981. 53.071
1991. 58.808 57.971
2002. 75.256 59.036
2011. 73.316
Etnički sastav prema popisu iz 2002.[5]
Srbi
  
54.690 95,36 %
Romi
  
1.021 1,78 %
Crnogorci
  
427 0,74 %
Jugosloveni
  
159 0,27 %
Makedonci
  
135 0,23 %
Hrvati
  
92 0,16 %
Slovenci
  
26 0,04 %
Bugari
  
17 0,02 %
Rusi
  
16 0,02 %
Mađari
  
16 0,02 %
Goranci
  
12 0,02 %
Česi
  
10 0,01 %
Muslimani
  
10 0,01 %
Rumuni
  
6 0,01 %
Bošnjaci
  
6 0,01 %
Ukrajinci
  
4 0,00 %
Nemci
  
4 0,00 %
Albanci
  
2 0,00 %
Slovaci
  
1 0,00 %
Bunjevci
  
1 0,00 %
nepoznato
  
435 0,75 %


Reference[uredi]

  1. ^ Turizam Kruševac, Pristupljeno 23. 7. 2017 
  2. ^ Kruševac: Sećanje na prvog farmaceuta („Večernje novosti“, 9. decembar 2012), Pristupljeno 9. 4. 2013.
  3. ^ Kruševljanin rekonstruisao pet srednjovekovnih česama („Večernje novosti“, 28. novembar 2013)
  4. ^ „Knjiga 9”. Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. maj 2004. ISBN 86-84433-14-9. 
  5. ^ „Knjiga 1”. Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-00-9. 
  6. ^ „Knjiga 2”. Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-01-7. 

Gradovi pobratimi[uredi]

Grad Kruševac ostvaruje intezivnu saradnju i sa sledećim gradovima:

Galerija[uredi]

Poznati Kruševljani[uredi]

Mediji u Kruševcu[uredi]

TELEVIZIJSKE STANICE:

Nacionalna televizija (medijski javni servis):

  • Dopisništvo RTS-a.

Regionalna televizija:

  • RTK.

Gradske televizije:

  • TV Plus,
  • TV Jefimija

RADIO-STANICE:

Regionalni radio:

  • RTK

Gradske radio-stanice:

  • Radio FIMS,
  • Radio OK studio,
  • Radio Plus,
  • Radio Neven,
  • Radio Čigra,
  • Radio Antena,
  • Radio Jefimija.

Gradske novine:

  • Grad.

Sport[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]