Manastir Krušedol

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Jump to navigation Jump to search
Manastir Krušedol
Krusedol-2.jpg
Osnovni podaci
Jurisdikcija SPC
Osnivanje 13. vek
Osnivač Stefan Dragutin
Mesto Krušedol
Država  Srbija

Manastir Krušedol pripada Eparhiji sremskoj Srpske pravoslavne crkve i predstavlja nepokretno kulturno dobro kao spomenik kulture od izuzetnog značaja. Nalazi se na južnoj strani Fruške gore u Vojvodini.

Sam manastir se nalazi u ataru sela Krušedol, na putu između sremskog gradića Irig i sela Maradik. Manastir je zadužbina porodice poslednjih srpskih despota u Sremu - Brankovića. Sagrađen je između 1509 i 1514. godine. Porodica Đorđa Brankovića, dva patrijarha Srpske pravoslavne crkve i kralj Milan Obrenović su sahranjeni u Krušedolu. Matica Srpska i Institut za nuklearne nauke Vinča su 2012 objavili naučno konzervatorsku studiju Ikonostas crkve manastira Krušedola. Podaci o konkretnim umetnički delima upoređeni sa istorijskim zapisima, osvetljavaju proces rzvoja slikarskih matrijala i tehnologie kroz vekove, kao karakteristike značajnih autora, majstorskih radionica i škola.

Istorija[uredi]

Manastirska crkva je posvećena prazniku Blagoveštenja. Manastir je osnovao despot Đorđe Branković (u monaštvu nazvan sveti Maksim) sa svojom majkom Angelinom[1], uz pomoć vlaškog vojvode Jovana Njagoja, između 1509. i 1516. Neki istraživači smatraju da se na tom mestu nalazilo svetilište stare slovenske vere.[2]

Nedaleko od manastira Krušedola, majka Angelina je podigla crkvu i ženski manastir u kojem je i sama živela. Ta crkva je kasnije postala parohijska crkva sela Krušedola. U 19. veku su još postojali ostaci manastirskih ćelija u kojima je živela krušedolska porodica Ćelijašević.[3]

U manastiru su održana dva srpska crkveno-narodna sabora 1706. i 1708. godine.

Prilikom povlačenja Turaka iz Srema 1716, manastirski konaci su oštećeni, a crkva spaljena. Obnavljanje manastira je počelo 1721. godine i završeno krajem šeste decenije 18. veka. Mitropolit Vićentije Popović je napravio opštu kuhinju, trpezariju, podrum.

Najveće zasluge je imao Nikanora Melentijevića episkopa Pečujskog. Tu je on bio od prvog dana monaškog života; postrigao se, prošao sve stepenice od đaka, preko đakona do sveštenika. Patrijarh Arsenije ga je postavio za arhimandrita Krušedolskog, a Mitropolit Sofronije - za episkopa Pečujskog. Ali kada je saznao da je izgoreo manastir Krušedol, on je ostavio svoju vladičansku stolicu u Pečuju, došao na Frušku Goru i sav se posvetio obnovi Krušedola. Podigao je dugu istočnu stranu manastira sa kapelom, uz koji je napravio svoju ćeliju prozvanu "Vladikina soba". Izgradio je još i gostionicu i ostave za useve, čije je plodove manastir desetkom ubirao.[4] U manastiru se Nikanor i upokojio 1739. godine, a na grobnom spomeniku je bilo uklesano: "Bist velikij ktitor".

Uz zapadno krilo konaka izgrađen je visoki barokni zvonik 1726, visok 16 hvati, koji su platili Novosađani, Bogdanovići - Nedeljko, Stojić i Vasilije. Braća su i zvona postavili i crkvu pokrili.[5] Između 1742. godine kada je produžena prednja strana manastira i 1750. godine obnovljena je crkva. Izgradnja četvorostranih manastirskih konaka završena je 1753. godine. Proiguman Pajsije podigao je pred crkvom "klisarnicu"sa ćelijama i podrumom. Duhovnik Sofronije obnovio je ćelije. Hadži Isaija iz manastira Grabovca, kada se preselio drvenariju (stolove i krstove) je novu napravio.

Tokom 1855-1856. godine vršena je velika obnova zdanja i krovova manastirskih. Knez Mihajlo Obrenović je 1856. godine priložio manasturu 2000 f. za opravku. A Karlovčanin, advokat Stefan Ristić platio je da se plehom pokrije oltar na kapeli Sv. Maksima arhiepiskopa i Despota srpskog, u kojoj su tada bile mošti prepodobne majke Angeline.[6]

Georgije episkop Temišvarski je 1751. godine dao da se izmoluje oltar. Jovan episkop Karansebeški je 1756. godine realizovao molovanje srednje crkve i sačinio pevnice. U crkvi postoje dva sloja zidnog slikarstva. Stariji sloj su freske, slikane između 1543. i 1546, a drugi sloj su uzane zidne slike koje su nastale između 1750. i 1756. godine. Na zapadnoj fasadi crkve je freska sa predstavom strašnog suda, nastala krajem XVII veka.

Najstarije ikone na ikonostasu su iz XVI veka

Ikonostas je komponovan od ikona iz četiri perioda. Najstarije su ikone apostola sa Hristom, Bogorodicom i sv. Jovanom Krstiteljem, rad iz polovine XVI veka.

Godine 1724. manastirsko bratstvo je činilo 26 kaluđera, među kojima su bili: Nikanor Melentijević episkop Krušedolski, Atanasije arhimandrit Krušedolski, proigumani Avakum i Georgije, Stefan duhovnik, Hadži Avakum, te devet jeromonaha, šest đakona i četiri prosta monaha.[7]

U Drugom svetskom ratu, manastir nije razoren, ali je opljačkana bogata i vredna manastirska riznica. Manastir je posle rata obnovljen.

Sahrana kralja Milana u manastiru Krušedol

U crkvi, ispred ikonostasa, nalaze se kivoti u kojima su smešteni ostaci moštiju svetih Brankovića, tj. despota Đorđa Brankovića (monah Maksim) i njegovih roditelja Angeline i slepog Stefana Brankovića. Novosadski birov David Racković je 1759. dao da se ti ćivoti načine i oboje. U priprati sa desne strane nalazila se zidana grobnica Sv. Maksima (1838). U manastirskoj crkvi, u priprati leže i posmrtni ostaci mnogobrojnih značajnih Srba. Između ostalih tu su sahranjeni: patrijarh Arsenije III Čarnojević (1706), mitropolit Isaija Đaković (1708), patrijarh Arsenije IV Jovanović Šakabenta (1748), mitropolit Vikentije Popović (1725), grof Đorđe Branković (tu od 1744), pukovnik graničarski Atanasije Rašković (umro 1753), vojvoda Stevan Šupljikac (1848), knjeginja Ljubica Obrenović i kralj Milan Obrenović.

Po istorijsko-kulturnoj ulozi, po bogatstvu riznice manastira, čuvenom ikonostasu i živopisu, drugim relikvijama, manastir Krušedol je jedan od najznačajnijih Fruškogorskih manastira. Tu su se polovinom 19. veka čuvale povelje - hrisovulja Moldavskog vojvode iz 1642. godine (na vlaškom jeziku), zatim ona koju su 1685. godine dali ruski carevi Jovan i Petar Aleksijević (na ruskom), te onu izdatu od strane vojvode Karavlahijskog 1707. godine. U riznici je bilo i rukopisno jevanđelje, koje je napisao 1514. godine jeromonah Pankratije.[8]

Na dan 13. avgusta 2009. godine Srpska pravoslavna crkva, Eparhija sremska i manastir Krušedol proslavili su veliki jubilej - pet vekova, pola milenijuma, postojanja ove velike Srpske Svetinje. Tom prilikom Sveti Arhijerejski Sinod Srpske pravoslavne crkve odlikovao je manastir Krušedol ordenom Svetog Save prvog stepena, koji je posle Svete Liturgije uručen visokoprepodobnom arhimandritu igumanu Savi.

Manojlo Grbić na 265.str "Karlovačkog vladičanstva" (1.knjiga od 3) na više mesta navodi naziv sela i manastira Krušedo, a ne Krušedol.

Manastiru je vraćeno, nekada oduzetih, 28 hektara šume i 160 hektara obradive zemlje na kojoj seju kukuruz i pšenicu.[9]

Galerija[uredi]

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ 500 godina manastira Krušedol na sajtu SPC, 11. avgust 2009. , Pristupljeno 14. 9. 2009.
  2. ^ Veselin Čajkanović, Mit i religija u Srba, Srpska književna zadruga, Beograd, 1973.
  3. ^ "Serbskij narodnij list", Budim 1839. godine
  4. ^ "Serbskij narodnij list", Budim 1838. godine
  5. ^ "Srbski narodni list", Budim 1841. godine
  6. ^ "Srbski dnevnik", Novi Sad 1856. godine
  7. ^ "Srbski narodni list", Budim 1840. godine
  8. ^ "Serbskij narodnij list", Budim 1839. godine
  9. ^ I monasi u berbi kukuruza („Večernje novosti“, 28. oktobar 2013)

Izvori[uredi]

Literatura[uredi]

  • Miroslav Timotijević, „Manastir Krušedol“, I-II, Beograd 2008.
  • „Tronovi crkve manastira Krušedola“, ur. M. Timotijević, Galerija Matice srpske, Novi Sad 2009.

Spoljašnje veze[uredi]