Meša Selimović

Meša Selimović
Mselimovic.jpg
Lični podaci
Puno imeMehmed Selimović
Datum rođenja(1910-04-26)26. april 1910.
Mesto rođenjaTuzla, Austrougarska
Datum smrti11. jul 1982.(1982-07-11) (72 god.)
Mesto smrtiBeograd, SR Srbija, SFR Jugoslavija
DržavljanstvoSFRJ
NacionalnostJugosloven
NarodnostSrbin[1][2]
Religijaislam
Obrazovanje
UniverzitetUniverzitet u Beogradu
Porodica
PorodicaŠefkija (brat)
Teufik (brat)
RođaciHana Selimović (unuka-bratanica)
Književni rad
Jezik stvaranjasrpskohrvatski
Književni žanregzistencijalizam
Uticaji odŽan Pol Sartr, Alber Kami

Mehmed Selimović (Tuzla, 26. april 1910Beograd, 11. jul 1982) bio je jugoslovenski[3] pisac srpskoga porekla[1][2] koji je stvarao na srpskohrvatskome govornom području[4] u drugoj polovini 20. veka.

Biografija[uredi | uredi izvor]

Meša Selimović kao akademik SANU

Rođen je 26. aprila 1910. godine u Tuzli. Imao je dva brata, Teufika i Šefkiju. U rodnom gradu završio je osnovnu školu i gimnaziju. Godine 1930. upisao se na studijsku grupu srpskohrvatski jezik i jugoslovenska književnost Filozofskog fakulteta u Beogradu. Diplomirao je 1934. godine, a od 1935. do 1941. godine radi kao profesor Građanske škole, a potom je 1936. godine postavljen za suplenta u Realnoj gimnaziji u Tuzli.

Prve dve godine rata živeo je u Tuzli, gde je bio uhapšen zbog saradnje sa Narodnooslobodilačkim pokretom, a u maju 1943. godine prešao je na oslobođenu teritoriju. Tada je postao član Komunističke partije Jugoslavije i član Agitprop-a za istočnu Bosnu, potom je bio politički komesar Tuzlanskog partizanskog odreda. Godine 1944. prešao je u Beograd, gde je obavljao značajne političke i kulturne funkcije. Od 1947. godine živeo je u Sarajevu i radio kao:

  • profesor Više pedagoške škole,
  • docent Filozofskog fakulteta,
  • umetnički direktor „Bosna-filma“,
  • direktor drame Narodnog pozorišta,
  • glavni urednik IP „Svjetlost“.

Godine 1971. je penzionisan i preselio se januara 1973. godine u Beograd. Tokom života dva puta se ženio, sa drugom suprugom je imao dve kćerke. Umro je 11. jula 1982. godine u Beogradu, gde je sahranjen u Aleji zaslužnih građana.

Bio je redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti. Uvršten je u knjigu 100 najznamenitijih Srba.

Priznanja i nagrade[uredi | uredi izvor]

Bio je biran za:

  • predsednika Saveza književnika Jugoslavije,
  • bio je počasni doktor Sarajevskog univerziteta (1971),
  • redovni član ANUBiH i SANU.

Dobitnik je brojnih nagrada od kojih su najznačajnije:

Dela[uredi | uredi izvor]

Tabla na zgradi gde je stanovao u Beogradu

Posle prve knjige, zbirke pripovedaka Prva četa (1950), s temom iz NOB-a, objavljuje roman Tišine (1961). Slede knjige, zbirka pripovedaka Tuđa zemlja (1962) i kratki poetski roman Magla i mjesečina (1965).

Derviš i smrt (1966) kritika je odmah oduševljeno pozdravila kao izuzetno delo. Ovaj roman je napisan kao reakcija na tadašnji Titov režim koji se vrlo često obračunavao sa političkim osuđenicima. I sam Mešin brat Šefkija bio je u rodnoj Tuzli uhapšen, osuđen na smrt i pokopan na nepoznatom mestu, što je bio dodatni ako ne i glavni motiv za nastanak ovog romana. Radnja romana zbiva se u 18. veku u nekom mestu u Bosni. Glavni junak je Ahmed Nurudin, derviš mevlevijskog reda. To je delo snažne misaone koncentracije, pisano u ispovednom tonu, monološki, s izvanrednim umetničkim nadahnućem, povezuje drevnu mudrost s modernim misaonim nemirima. Ono počinje od religioznih istina kao oblika dogmatskog mišljenja da bi došlo do čovekove večne upitanosti pred svetom, do spoznaje patnje i straha kao neizbežnih pratilaca ljudskog življenja. Knjigu je posvetio supruzi Darki, koja mu je celi život bila verni pratilac, prijatelj i podrška.

Pisci iz Bosne i Hercegovine predložili su da se Selimović ovim romanom kandiduje za Nobelovu nagradu za književnost.

Roman Tvrđava (1970) vraća nas u još dublju prošlost, u 17. vek. Tvrđava je tu i stvarnost i simbol, a kao simbol ona je „svaki čovjek, svaka zajednica, svaka ideologija“ zatvorena u samu sebe. Izlazak iz tvrđave istovremeno je ulazak u život, u haotičnu stvarnost sveta, početak individualnog razvitka, otvaranje mogućnosti susreta s drugima i upoznavanja istinskih ljudskih vrednosti. Kao i prethodni roman, i Tvrđava je ispunjena verom u ljubav, koja je shvaćena kao most što spaja ljude, bez obzira na različitost uverenja, civilizacija i ideologija.[5]

Nakon romana Ostrvo (1974) koji obrađuje teme iz savremenog života, slede Djevojka crvene kose, Pisci, mišljenja i razgovori, Za i protiv Vuka, Krug i Sjećanja (1976). Ovo poslednje delo je autobiografsko. U njemu Selimović opisuje mnoge važne događaje i ličnosti koje su uticale na njegov život i ostavile neizbrisiv trag.

Nacionalna pripadnost[uredi | uredi izvor]

Poštanska marka s likom Meše Selimovića, deo serije maraka pod imenom „Velikani srpske književnosti“ koju je izdala Srbijamarka, PTT Srbija, 2010. godine

U vezi sa svojim nacionalnim opredeljenjem — srpstvom, Selimović je jednom prilikom rekao: Srbin je slavno biti ali i skupo. Mislio je na sve one muke i peripetije kroz koje je prošao, da bi ostao veran sebi i bio ono što jeste. Svoj cilj je formalno postigao tek 1972. godine, kada je njegov roman Derviš i smrt izašao u Beogradu u ediciji "Srpska književnost u 100 knjiga", pod brojem 95.[6] U svojoj knjizi Prijatelji Dobrica Ćosić, na sto osamdeset osmoj strani, prenosi deo testimentalnog pisma Meše Selimovića Srpskoj akademiji nauka i umetnosti iz 1976. Selimović piše:

Njegovi bliži preci su iz Bileće, a poreklom su iz Vranjske na granici Hercegovine i Crne Gore, od drobnjačkog bratstva Vujovića.[7][8] U svojoj knjizi sećanja piše za oca Aliju: "Nije bio religiozan, a po nacionalnom osećanju bio je Srbin, i znao je za nerazgovijetno porodično predanje..."[7]

Dela[uredi | uredi izvor]

Spomenik Meši Selimoviću u Tuzli.

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

  1. ^ a b „Selimović, Meša”. Hrvatska enciklopedija (na jeziku: hrvatski). Pristupljeno 19. 8. 2019. 
  2. ^ a b „I. Miladinović: Meša Selimović, srpski pisac iz muslimanske porodice”. Novi Standard (na jeziku: srpski). 2021-06-07. Pristupljeno 2022-01-01. 
  3. ^ „Meša Selimović”. Edukacija. Pristupljeno 19. 8. 2019. 
  4. ^ „MOST OD RIJEČI - Meša Selimović”. Knjižare Vulkan (na jeziku: srpski). Pristupljeno 2022-01-01. 
  5. ^ Selimović, Meša (2011). Roman Tvrđava - Petar V. Arbutina. Beograd: Marso. ISBN 978-86-6107-029-7. 
  6. ^ Radovan Popović: "Život Meše Selimovića", Beograd 1988. godine
  7. ^ a b Meša Selimović: "Sjećanja", Beograd-Rijeka 1976. godine
  8. ^ Meša Selimović: Moji su preci iz Bileće od bratstva Vujovića

Literatura[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]