Mitropolija zagrebačko-ljubljanska

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Mitropolija zagrebačko-ljubljanska
Srpska pravoslavna crkva
Zagreb, Croàcia (agost 2013) - panoramio (4).jpg
Osnovni podaci
SedišteZagreb
DržavaKraljevina Jugoslavija / Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija Jugoslavija (1931—1991)
 Italija (1994—2011)
 Hrvatska (1991—danas)
 Slovenija (1991—danas)
Osnovana1931.
Broj namesništava4
Broj manastira4
[[1] Zvanični veb-sajt]
Arhijerej
Arhijerejupražnjeno
Čin arhijerejamitropolit
Titula arhijerejamitropolit zagrebačko-ljubljanski
Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svg
Srpska patrijaršija u 16. i 17. veku

Mitropolija zagrebačko-ljubljanska je eparhija Srpske pravoslavne crkve koja obuhvata severni deo Hrvatske i veći deo Slovenije.

Mesto nadležnog arhijereja trenutno je upražnjeno budući da je doskorašnji mitropolit Porfirije (Perić) dana 18. februara 2021. izabran za 46. patrijarha Srpske pravoslavne crkve. Sedište mitropolije je u Zagrebu gde se nalazi i Saborna crkva.

Istorija[uredi | uredi izvor]

Prvi pomeni o srpskom pravoslavnom sveštenstvu na području današnje eparhije potiču iz 15. veka, odnosno iz vremena Katarine Branković, kćerke srpskog despota Đurđa Brankovića. Godine 1434. ona se udala za grofa Ulriha II Celjskog, te je sa sobom povela pravoslavnog sveštenika iz Smedereva. Na njen je zahtev u Varaždinu 1454. prepisana bogoslužbena knjiga „Apostol“ na srpsko-slovenskom jeziku, a čuva se u Muzeju Srpske pravoslavne crkve u Beogradu.

Marčanska eparhija[uredi | uredi izvor]

Nakon obnove Srpske patrijaršije 1557. godine u vreme patrijarha Makarija Sokolovića, na području donje Slavonije, koja je bila pod turskom vlašću, ustanovljena je srpska pravoslavna Požeška eparhija čiji su mitropoliti imali sedište u manastiru Orahovici. Tokom čitave druge polovine 16. veka, između Srba u turskoj (donjoj) Slavoniji i Srba u habzburškoj (gornjoj) Slavoniji postojale su žive veze koje su bile osnažene čestim preseljavanjem stanovništva. U jesen 1595. godine požeški mitropolit Vasilije napušta tursku donju Slavoniju i prelazi pod okrilje habzburške vlasti u gornju Slavoniju (Varaždinski generalat). Njegov dolazak prihvatile su i vojne vlasti. Time je postavljen temelj za stvaranje posebne srpske pravoslavne eparhije na području Varaždinskog generalata.

Pretpostavlja se da su upravo u to vreme učinjeni i prvi koraci ka stvaranju manastira Marče. Novostvorena srpska pravoslavna Marčanska eparhija koja je kasnije nazivana i "Vretanijskom" postojala je tokom većeg dela 17. veka. Naslednici vladike Vasilija morali su da izdrže tešku borbu protiv nasilnog nametanja unije sa Rimokatoličkom crkvom. Vladika Gavrilo Mijakić je 1671. godine optužen i zatočen pod navodnom krivicom za učešće u protivdržavnoj zaveri hrvatskih grofova Zrinskog i Frankopna. Život je završio 1686. godine, a u međuvremenu Srbi u Varaždinskom generalatu nisu imali svog pravoslavnog episkopa.

Tokom 17. veka, uz manastir Marču, drugo glavno središte pravoslavlja na ovim prostorima bio je i manastir Lepavina. Tokom 1692. i 1693. godine, na tom području boravio je srpski patrijarh Arsenije III Crnojević, koji se najduže zadržao upravo u Lepavini. Pošto državna vlast u to vreme nije dozvoljavala postavljanje posebog srpskog episkopa za područje Varaždinskog generalata, patrijarh Arsenije je pronašao drugo rešenje. Prilikom imenovanja Sofronija Podgoričanina za pakračko-slavonskog episkopa (1705), pod njegovu nadložnost je pored donje Slavonije (Mala Vlaška) potpala i gornja Slavonija sa Varaždinskim generalatom. Međutim, čak ni ovo rešenje nije bilo po volji državnim vlastima, usled čega su pakračko-slavonski episkopi nailazili na brojne poteškoće prilikom ostvarivanja svoje nadležnosti u oblastima gornje Slavonije. Upravo zbog toga, tamošnji pravoslavni narod je zajedno sa svojim sveštenstvom pokrenuo borbu za obnovu posebne eparhije na području Varaždinskog generalata.

Lepavinska eparhija[uredi | uredi izvor]

Godine 1734. uspostavljena je Lepavinska eparhija sa prvim sedištem u manastiru Lepavina, a potom u Severinu. Njen prvi i jedini episkop bio je Simeon Filipović (1734-1743). Nakon njegove smrti, eparhija je tokom nekoliko godina bila administrirana. Godine 1750. ova je eparhija je sjedinjena sa Kostajničkom eparhijom, koja je 1771. ukinuta i podeljena, tako da je područje nekadašnje Lepavinske eparhije priključeno Slavonskoj eparhiji u čijem je sastavu ostalo sve do 1931. godine.

Zagrebačka mitropolija[uredi | uredi izvor]

Godine 1931. osnovana je Zagrebačka eparhija u rangu mitropolije, sa sedištem u Zagrebu. Prvi mitropolit bio je Dositej Vasić. Dana 11. maja 1941. ustaške su vlasti uhapsile mitropolita Dositeja, te ga u zatvoru u Petrinjskoj ulici mučile, a onda i otpremile u Beograd, gde je 14. januara 1945. i umro.

Nakon Drugog svetskog rata, prilikom popunjavanja upražnjenih eparhija, na prvom posleratnom redovnom zasedanju Svetog arhijerejskog sabora 1947., izabran je Damaskin Grdanički za mitropolita zagrebačkog. Posle njegove smrti 1969., eparhija dugo nije imala sopstvenog mitropolita, nego su njome upravljali episkopi drugih eparhija, sve dok na zasedanju Svetog arhijerejskog sabora 1977. godine nije poverena tadašnjem episkopu lepavinskom Jovanu Pavloviću, koji je 1982. izabran i za mitropolita zagrebačkog. Na njegov predlog, sledeće godine mitropolija je preimenovana u Zagrebačko-ljubljansku.

Nakon što je ovoj mitropoliji 1994. poverena briga i za pravoslavne Srbe u Italiji, nazvana je „Mitropolijom zagrebačko-ljubljanskom i cele Italije“. Kasnijim arondacijama eparhija, Italija je izuzeta iz njene nadležnosti i stavljena pod upravu Eparhije srednjoevropske, a potom Eparhije austrijsko-švajcarske sa sedištem u Beču.

Mitropolija od 2007. dodeljuje orden Kantakuzine Katarine Branković, od 2005. U Zagrebu postoji Srpska pravoslavna opšta gimnazija istog imena.

Vaseljenski patrijarh Vartolomej I je posetio mitropoliju u Hrvatskoj septembra 2016. godine.[1]

Episkopi i mitropoliti[uredi | uredi izvor]

Srpski jerarsi koji su tokom istorije imali nadležnost nad područjem danjašnje Mitropolije zagrebačko-ljubljanske:

Episkopi marčanski[uredi | uredi izvor]

Nakon 1705. godine, episkopi pakračko-slavonski.

Episkopi lepavinski[uredi | uredi izvor]

Episkopi kostajnički[uredi | uredi izvor]

Nakon 1771. godine, ponovo episkopi pakračko-slavonski.

Mitropoliti zagrebački i zagrebačko-ljubljanski[uredi | uredi izvor]

Portret Ime i prezime Vreme starešina Napomene
Dosifeй (Vasič).jpg Dositej Vasić 1931-45
Arsenije Bradvarević 1945-47, administrirao mitropolijom
Damaskin Grdanički 1947-69
Emilijan Marinović 1969-77, administrirao mitropolijom
Mitropolit Jovan Pavlović.jpg Jovan Pavlović 1977-2014 administrirao mitropolijom do 1982.
Vladika Fotije (Sladojević) crop.jpg Fotije Sladojević 2014, administrirao mitropolijom
Patrijarh srpski Porfirije.jpg Porfirije Perić 2014-2021 2021 izabran za patrijarha Srpske pravoslavne crkve

Ustrojstvo mitropolije[uredi | uredi izvor]

Namesništva:

U Zagrebačko namesništvo spadaju crkvene opštine: Zagrebačka, Vojakovačka i Sisačka.

Mitropolitu u upravljanju eparhijom pomažu Eparhijski savet i Eparhijski upravni odbor. Tu je i Eparhijski crkveni sud, a na čelu svih ovih tela nalazi se mitropolit.

Saborni hram[uredi | uredi izvor]

Saborna crkva Mitropolije zagrebačko-ljubljanske je Crkva Preobraženja Gospodnjeg na tzv. Cvjetnom trgu ili Trgu Petra Preradovića u Zagrebu. Radi se o nekadašnjoj rimokatoličkoj Crkvi Sv. Margarete koja je pripadala Zagrebačkoj biskupiji, a spominje se na ovom mestu od 1334. kao župna crkva uz koju su se održavali „margaretski sajmovi“ (održavali su se od 1337). Kasnije je crkva pripala župi Sv. Marka, a 1794. prodana je grčkim pravoslavnim trgovcima koji su tada kao trgovci i novčari boravili u Zagrebu. Kad Grka više nije bilo, crkva je počela služiti pravoslavnim Srbima. Zbog ovakve istorije sabornog hrama, ulica koja prolazi iza crkve i danas se zove Margaretska, a ona koja prolazi ispred nje zove se Preobraženska.

Dana 4. maja 2007. dovršen je ikonopis u unutrašnjosti crkve, a izradio ga je ruski ikonopisac Nikolaj Aleksandrovič Muhin.

Manastiri[uredi | uredi izvor]

  1. Bršljanac,
  2. Lepavina,
  3. Marča,
  4. Sveta Petka.

Crkve[uredi | uredi izvor]

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

Literatura[uredi | uredi izvor]

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]