Mitropolija crnogorsko-primorska

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Mitropolija crnogorsko-primorska
Srpska pravoslavna crkva
Cetinje monastery.jpg
Osnovni podaci
Država  Crna Gora
Sjedište Cetinje
Osnovana 1219/1220.
Broj namjesništava 7
Broj manastira 34
Zvanični veb-sajt
Arhijerej
Eparhijski arhijerej Amfilohije (Radović)
Čin arhijereja mitropolit
Titula arhijereja arhiepiskop cetinjski, mitropolit crnogorsko-primorski, zetsko-brdski i skenderijski i egzarh sveštenog trona pećkog
Vikarni arhijerej Kirilo (Bojović)
Titula vikarnog arhijereja episkop dioklijski
Map of Eparchies of Serbian Orthodox Church-sr.svg

Mitropolija crnogorsko-primorska je eparhija Srpske pravoslavne crkve.

Nadležni arhijerej je Amfilohije (Radović), a sjedište mitropolije se nalazi na Cetinju dok je Saborna crkva u Podgorici.

Najstarija je eparhija Srpske pravoslavne crkve i jedina koja postoji bez prestanka i bez ikakvih prekida od sticanja autokefalnosti 1219. godine.

Istorija[uredi]

Crnogorska mitropolija do Petrovića[uredi]

Zetska episkopija i mitropolija[uredi]

Ruševine manastira Svetog arhanđela Mihaila na Prevlaci kod Tivta.

Preteča današnje Mitropolije crnogorsko-primorske bila je Zetska episkopija koju je osnovao Sveti Sava (1219/1220). Prvi zetski episkop koga je postavio bio je po svoj prilici Ilarion. Sjedište prve episkopije ubrzo se ustalilo u manastiru Svetog Mihaila na Prevlaci kod Tivta. Tu se ono zadržalo preko 200 godina. Srpska nemanjićka država doživjeće vrhunac za vrijeme cara Dušana Silnog, kad je 1346. godine srpska crkva sa ranga Pećke arhiepiskopije uzdinuta na rang Pećke patrijaršije. Prvi srpski patrijarh postao je dotadašnji arhiepiskop Joanikije I. Iste godine je i Zetska episkopija uzdignuta na stepen Zetske mitropolije i ona je kao takva ostala do danas.

Sve do sredine 15. vijeka sjedište Mitropolije bilo je u Boki Kotorskoj, kada je silom prilika preko Budve, Prečiste Krajinske, manastira Vranjine, manastira Svetog Nikole na Obodu, prenijeto na Cetinje. Mitropolit Vasilije Petrović, u svojoj „Istoriji o Černoj Gori“, pisanoj u Rusiji, koja je ujedno i prva istorija Crne Gore, bilježi istorijski potvrđeno predanje da su „Mlečići, poslije odlaska mitropolita potrovali prevlačke kaluđere. Tom prilikom potrovano je 72 kaluđera, a manastir srušen“. Mlečanima je ovaj manastir smetao kao pravoslavno uporište na južnom Jadranu. Ovo je ujedno i bilo razdoblje, kada su Mlečani preoteli Balšićima, odnosno njihovim nasljednicima Lazarevićima i Brankovićima, njihove primorske posjede pa su u njima nastojali da potisnu pravoslavlje. Za manastir Svetog Nikole na poluostrvu Vranjini se smatra da ga je osnovao prvi zetski episkop Ilarion. Donja Zeta, u kojoj se nalazio i ovaj manastir, u vrijeme preseljavanja Mitropolije je potpala pod vlast gospodara Gornje Zete Stefana Crnojevića.

Cetinjska mitropolija[uredi]

Srpska patrijaršija u 16. i 17. veku

Zetski mitropoliti prenijeli su 1485. godine svoju stolicu stalno u Crnu Goru, na Cetinje, i nastanili su se u Bogorodičinom manastiru, zadužbini crnogorskog gospodara Ivana Crnojevića. Oni su i dalje vršili duhovnu nadležnost nad cijelim svojim starim područjem, koje je u primorju pripalo Mlečićima, a u Donjoj Zeti i oko Skadra Turcima. Za ovo područje pod Turcima držali su oni i dalje vikarnog episkopa, koji im je obično postajao i nasljednik na mitropolitskoj stolici. U prvi mah život ove crnogorske mitropolije počeo je lijepo da se razvija. U njoj je 1493. uređena prva srpska štamparija i štampane prve srpske knjige. Poslije konačne propasti državne samostalnosti (1499), nastupila su i po ovu mitropoliju vrlo teška vremena. Mitropolit je morao priznati za starješinu ohridskog arhiepiskopa, koji je u to vrijeme upravljao srpskom crkvom poslije pada Srpske despotovine (1459). Tako je i crnogorski mitropolit Vasilije učestvovao 1532. godine na ohridskom sinodu koji se sastao da osudi smederevskog mitropolita Pavla, kada je ovaj pokušao da obnovi Pećku patrijaršiju. Ali poslije uspješnog obnovljenja Pećke patrijaršije za vrijeme Makarija (1557), Crnogorska mitropolija došla je ponovo pod njenu duhovnu vlast. Kada je 1766. Pećka patrijaršija ponovo ukinuta, Crnogorska mitropolija nije podvrgnuta Carigradskoj patrijaršiji, kao ostali dijelovi srpske crkve pod turskom vlašću, već se oslonila na rusku crkvu, koja je shodno tadašnjim prilikama smatrala mitropoliju za autokefalnu.

Za vrijeme mitropolita Petrovića[uredi]

Od austrijsko-mletačkih ratova s Turcima, krajem 17. vijeka, počeli su crnogorski mitropoliti da igraju sve vidniju i važniju ulogu u narodnim pokretima za oslobođenje. Vladika Visarion Borilović (1685—1692) oslanjao se je pri toj akciji na Mlečiće, a njegov nasljednik Danilo Petrović-Njegoš (1697—1735) uspio je, preko srpskih emigranata u Rusiji, da veže trajno prijateljstvo između Rusije i tadašnje Crne Gore. Ta okolnost mnogo je doprinijela, da su od sada za crnogorske mitropolite dolazili samo bratstvenici iz plemena Njeguša, koji su uspjeli da uvedu jednu vrstu teokratske vladavine u Crnoj Gori i gotovo potpuno oslobode je od Turaka. Poslije Danila velike zasluge su stekli za politički napredak i državno ustrojstvo Crne Gore vikarni episkop Vasilije (1750—1766), mitropoliti Petar I Sveti (1782—1830) i Petar II (1830—1851), tvorac Gorskog vijenca.

Nakon mitropolita Petrovića[uredi]

Razdvajanje svetovne i duhovne vlasti[uredi]

Nasljednik mitropolita Petra II, Danilo I (1851—1860), odlučio je da se ne kaluđeri i ne posvećuje za mitropolita. Kad su mu Rusija i narod to odobrili, proglasio se za nasljednog knjaza crnogorskog i odvojio crkvenu vlast od svetovne. Otada je prestalo postavljanje crnogorskih mitropolita iz bratstva Petrović-Njeguša, te su dalji mitropoliti obično bili Bokelji. Prvi crnogorski mitropolit poslije uspostavljenja posebne svetovne državne vlasti u Knjaževini Crnoj Gori bio je obrazovani Dalmatinac Nikanor Ivanović (1852—1860). Mitropolitski dvor ostao je i dalje na Cetinju, ali sva nepokretna manastirska i mitropolitska imanja uzela je država. Mitropolitu, njegovom pridvornom arhimandritu i protođakonu odredila je platu iz državne blagajne. Poseban duhovni sud nije bio ustanovljen još dugo, te su sve bračne i svešteničke parnice išle pred državni Senat.

Crnogorska mitropolija proširena je ratovima od 1876. do 1878, te je pored Cetinjske arhiepiskopije osnovana još i Zahumsko-raška eparhija (sa sjedištem u manastiru Ostrogu). Cetinjski arhiepiskop je imao titulu „mitropolit crnogorski, brdski i primorski”. Cetinjska arhiepiskopija je bila sastavljena iz svih plemena koja su se nalazila na desnoj strani rijeke Zete, sa dodatkom varoši Podgorice i plemena zetskog. Zahumsko-raška eparhija bila je sastavljena iz svih plemena koja su se nalazila na lijevoj strani rijeke Zete. Godine 1913, poslije balkanskog rata, obnovljena je Pećka eparhija za sve krajeve od bosanske do albanske granice, koji su tada pripali Crnoj Gori.

Crnogorski mitropoliti, poslije razdjeljenja svetovne vlasti od crkvene, nastojavali su u više mahova, da otvore bogosloviju, dignu crkvenu prosvjetu i reorganizuju cijelu crkvenu upravu, ali je u tom radu mogao da postigne veći uspjeh mitropolit crnogorski Mitrofan Ban (1884—1920). Za njegovo vrijeme ustanovljen je Sveti sinod Crnogorske mitropolije (1904), kao najviša duhovna vlast i za svaku eparhiju je uređen konzistorij ili eparhijski duhovni sud.

Državno i crkveno ujedinjenje[uredi]

Crnogorski Sveti sinod je krajem 1918. jednoglasno donio odluku „da se nezavisna Srpsko-Pravoslavna Sv. Crkva u Crnoj Gori ujedini s autokefalnom Pravoslavnom Crkvom u Kraljevini Srbiji”. Poslije ujedinjenja Crne Gore sa Srbijom stvoreni su preduslovi za obnovu jedinstva svih srpskih crkvenih oblasti i eparhija, a na čelo ovog pokreta stao je mitropolit crnogorski Mitrofan Ban koji je u maju 1919. godine u Beogradu predsedavao konferencijom svih srpskih arhijereja. Upravo pod njegovim predsedništvom, ova konferencija je 13. (26) maja donela odluku o uspostavljanju duhovnog jedinstva svih srpskih crkvenih oblasti i pokretanju postupka za formalizaciju ujedinjenja putem odgovarajućeg kanonskog postupka, koji je potom sproveden u saradnji sa Carigradskom patrijaršijom. Tako je Crnogorska mitropolija (17. juna 1920) sa svima ostalim srpskim crkvenim oblastima u jednu autokefalnu srpsku crkvu, nazvanu Srpskom patrijaršijom. Tom prilikom je odlučeno, da se i Crnogorska mitropolija, kao i sve druge dotadašnje autokefalne srpske crkvene oblasti uđu u obnovljenu Srpsku pravoslavnu crkvu, a cetinjskom episkopu ostavi da i dalje može nositi naslov „mitropolit crnogorsko-brdski i primorski“.

Prema Ustavu Srpske pravoslavne crkve (1931) arhijerej Crnogorsko-primorske eparhije sa sjedištem na Cetinju ima po svom položaju titulu mitropolita. Ukinute su dotadašnje eparhije: Zahumsko-raška (Nikšićka), Bokokotorska i Pećka. Tada je Mitropolija obuhvatala sljedeće srezove: andrijevački, barski, beranski, bijelopoljski, danilovgradski, kolašinski, bokokotorski, nikšićki, podogrički, cetinjski i šavnički. Zatim, 1947. formirana je Budimljansko-polimska eparhija sa sjedištem u Bijelom Polju. Od Crnogorsko-primorske mitropolije uzeti su srezovi Andrijevički do planine Trešnjevik sa ispostavom Plav i Gusinje i Beranski sa ispostavom Rožaj. Ova eparhija je ukinuta već 1956. Kasnijim formiranjem Eparhije budimljansko-nikšićke (2001) zapravo je obnovljena Zahumsko-raška eparhija u nešto izmijenjenim granicama i sa novim imenom. Na taj način, na prostoru Crne Gore opet postoje dvije eparhije: Crnogorsko-primorska (ranija Cetinjska arhiepiskopija) i Budimljansko-nikšićka (ranija Zahumsko-raška eparhija).

Sadašnje stanje[uredi]

Poslije mitropolita Danila (Dajkovića), mitropolit je postao Amfilohije Radović, od 1991. godine.

Spisak episkopa i mitropolita[uredi]

Episkopi zetski[uredi]

Mitropoliti[uredi]

Portret Ime i prezime Vrijeme službe Napomene
Danilo Ščepćević, The Mountain Wreath.jpg Danilo Petrović 1697—1735. zavladičen u Sečuju na Dunavu 1700.
Vladika sava.jpg Sava Petrović 1735—1781. Za života mitropolita Danila mladi vladika Sava bio je njegov koadjutor 1719—1735, i njegov glavni pomagač u crkvenim i narodnim poslovima.
Po odlasku vladike Save iz Crne Gore (1742) u Rusiju, Vasilije Petrović postaje njegov koadjutor (zamenik).
Arsenije Plamenac 1781—1784.
Saint Peter of Cetinje.jpg Petar I Petrović 1784—1830. hirotonisan u Sremskim Karlovcima, kanonizovan kao Sveti Petar Cetinjski
Petar II Petrovic-Njegos.jpg Petar II Petrović 1830—1851. zavladičio se u Petrogradu tek 1833.
Nikanor Ivanović 1858—1860. Mitropolija je bila više od 7 godina bez mitropolita.
hirotonisan u Rusiji decembra 1858.
Ilarion Roganović.jpg Ilarion II Roganović 1860—1882. u Petrogradu hirotonisan za episkopa 30. maja 1863. godine
Visarion Ljubisa 1884 Vilimek.png Visarion Ljubiša 1882—1884. 1878. hirotonisan na Cetinju za vladiku zahumsko-raškog, čin hirotonije obavili su mitropolit Ilarion i episkop bokokotorski Gerasim Petranović. Kada je 1882. umro mitropolit Ilarion, knez je na upražnjenu mitropolitsku stolicu "postavio" zahumsko-raškog episkopa Visariona Ljubišu, a za administratora zahumsko-raške eparhije arhimandrita Mitrofana Bana.
Mitrofan Ban.jpg Mitrofan Ban 1885—1920. Na upražnjenu stolicu Cetinjske eparhije knjaz Nikola naimenovao je 27. maja 1884. godine, administratora Zahumsko-raške eparhije administratora Mitrofana Bana, koji je tu dužnost i zauzeo 12. avgusta 1884. godine, zadržavši u isto doba i upravu Zahumsko-raške eparhije. Iduće godine arhim. Ban otišao je u Rusiju, gde je hirotonisan za episkopa uz prisustvo cara Aleksandra III.
Patrijarh Gavrilo (Dožić).jpg Gavrilo Dožić 1920—1938. 1938. postao Patrijarh srpski
Ioannikiй (Lipovac).jpg Joanikije Lipovac 1940—1945. Stradao je poslije okončanja rata.
Proglašen je za sveštenomučenika
Mitropolitjosif.jpg mitropolit skopski Josif Cvijović administrirao — april 1945 — novembar 1946 [1]
Episkop raško-prizrenski Vladimir Rajić.jpg episkop Vladimir Rajić administrirao — novembar 1946 — maj 1947.
Arsenije Bradvarević 1947—1961. U kotorskom zatvoru od 1954. do 1958. i u kućnom pritvoru u manastirima Ozren u Bosni i Vevedenje u Beogradu. Kazna je istekla 1960.
Danilo Dajković
(Danilo II)
1961—1991.
Amfilohije Radović.jpg Amfilohije Radović od 1991.

Manastiri[uredi]

Manastiri Mitropolije crnogorsko-primorske:[2]

Arhijerejska namjesništva[uredi]

  • Arhijerejsko namjesništvo cetinjsko
  • Arhijerejsko namjesništvo podgoričko-danilovgradsko
  • Arhijerejsko namjesništvo podgoričko-kolašinsko
  • Arhijerejsko namjesništvo bokokotorsko
  • Arhijerejsko namjesništvo barsko
  • Arhijerejsko namjesništvo budvansko
  • Arhijerejsko namjesništvo hercegnovsko

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. MONTENEGRINA — digitalna biblioteka crnogorske kulture i nasljedja, Pristupljeno 13. 4. 2013.
  2. [1], Pristupljeno 13. 4. 2013.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]