Mustafa Golubić

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
MUSTAFA GOLUBIĆ
Mustafa Golubic.jpg
Mustafa Golubić
Datum rođenja(1889-10-24)24. oktobar 1889.
Mesto rođenjaStolac
 Austrougarska
Datum smrti29. jul 1941.(1941-07-29) (51 god.)
Mesto smrtiBeograd
Srbija Srbija

Mustafa Golubić (Stolac, 24. oktobar 1889Beograd, 29. jul 1941), revolucionar, sovjetski obaveštajac i koordinator operativnih akcija Kominterne.

Biografija[uredi]

Rođen je 24. oktobra 1889. godine, u siromašnoj porodici, u Stocu, u Hercegovini. Školovao se u Stocu, Beogradu i Tuluzu.[1]

U ranom detinjstvu prelazi da živi u Srbiju gde ga je zatekao Prvi balkanski rat. Kao dobrovoljac, stupa u četnički odred Vojislava Tankosića gde se ističe hrabrošću u borbi na Merdaru. Tokom trajanja operacija šalje članke za časopis Ilustrovana ratna kronika i Balkanski rat u slici i reči. Iz rata izlazi sa činom narednika srpske vojske. Prestolonaslednik Aleksandar Karađorđević ga je odlikovao ordenom „Obilića“ za hrabrost.

Za vreme Prvog svetskog rata, 1915. godine, iz Rusije u Srbiju je preveo oko 3500 dobrovoljaca.[1] Učestvovao u svim borbama, zajedno sa srpskom vojskom prelazi Albaniju i učestvuje u probijanju Solunskog fronta.

Crna ruka[uredi]

U Solunu se sprijateljio sa pukovnikom Dragutinom Dimitrijevićem Apisom i na Solunskom procesu pripadnicima organizacije „Ujedinjenje ili smrt“, bio je svedok u korist Apisa.

Izvestan broj „crnorukaca“ postaju, već 1. decembra 1918. godine, zakleti neprijatelji Kraljevine SHS. Najznačajniji među njima je Mustafa Golubić (on se javno zakleo da će osvetiti ubistvo Apisa, Vulovića, Malobabića), zatim, tu su pukovnik Božin Simić, pukovnik Velimir Vemić, pukovnik Vladimir Tucović i drugi. Golubić i Simić su odlučili da služe interesima Kominterne.

Posle rata dolazi u Beograd, jer je još ranije izbačen iz vojne službe kao simpatizer Apisa.

NKVD[uredi]

Razočaran posle Prvog svetskog rata, odlazi na studije u Švajcarsku. Tu se povezao sa Kominternovskom organizacijom i počeo je da radi za nju. Potom odlazi na školovanje za oficira NKVD u Moskvu, gde dobija i sovjetsko državljanstvo. Tokom tridesetih godina u vojnoj tajnoj službi SSSR bio je član sekcije IV uprave GPU za likvidacije političkih ličnosti. Pored obaveštajnog rada, Moskva se aktivno bavila kontraobaveštajnim ali i specijalnim akcijama, odnosno subverzivnom delatnošću, koja je često podrazumevala atentate.

Atentati[uredi]

Po tvrdnjama Stevana Dedijera, Mustafa Golubić je bio jako aktivan, ako ne i glavni agent NKVD u SAD tokom tridesetih godina. Golubić je bio jedan od organizatora ubistva Lava Trockog u Meksiku.

Za vreme rada Kominterne, kao čovek NKVD služio je za objedinjavanje komunističke organizacije koje su potpadale pod Kominternu.

U Moskvi je upoznao budućeg vođu jugoslovenskih komunista Josipa Broza Tita i imao je zadatak da vodi računa o njemu. Po raspuštanju Jugoslovenske KPJ, Mustafa Golubić je učestvovao u koordinaciji jugoslovenskih komunista koji su se borili u Španskom građanskom ratu kao interbrigadisti.

Crveni kamerni orkestar[uredi]

Jedna od tajnih organizacija Moskve sa specijalnom namenom nosila je ime „Crveni kamerni orkestar“. Zvanično ova organizacija je pripadala tehničkom aparatu Kominterne. Njene temelje u Beogradu postavio je Mustafa Golubić, koji je, inače, bio koordinator sovjetskih tajnih službi u Kraljevini Jugoslaviji.

Mustafa je bio član centrale Komunističke partije SSSR, zadužen u Beču za odeljenje Kraljevine Jugoslavije, a zatim rukovodilac Balkanske komunističke federacije.

U Kraljevini Jugoslaviji se pojavio prvi put posle dužeg vremena 1932. godine, a u prestonici tek početkom četrdesetih. Tada je imao pedeset godina i status večitog studenta.

U Beogradskoj ispostavi „Crvenog kamernog orkestra“, pod komandom Golubića, radila je Ljubica Đorđević Popović, radio-telegrafista pod šifrom „Bauer“. Koja je imala dve mlade saradnice Davorjanku Paunović i Veru Miletić. Tu je bio i Pavle Popović Crni, Dida Demajo, Stevan Hristić, Dragutin Gutić, Miša Subotić i dr.

U drugom obaveštajnom punktu „Crvenog kamernog orkestra“ u Beogradu, članovi su bili Pavle Bastajić, Čedomir Popović, Nezir Hadžinizović, Čile Kovačević, Čeda Kruševac, Radivoj Uvalić Bata, Mate Vidaković i Bora Prodanović.

Vojni puč[uredi]

Spomen ploča Mustafe Golubića u Aleji boraca NOR-a na Novom groblju u Beogradu

Golubić je preko Božina Simića bio u dosluhu sa generalom Dušanom Simovićem. Simić je posetio generala 26. marta (dan pred sam puč) i obavestio ga je o raspoloženju Sovjeta da sa Jugoslavijom zaključe sporazum. Odmah posle vojnog puča 27. marta, Golubić i Božin Simić, zajedno, iz Beograda, avionom su otputovali za Moskvu kako bi prisustvovali potpisivanju Sporazuma o prijateljstvu Jugoslavije i SSSR.[2]

Golubić se vratio u Beograd odmah pošto su ga Nemci zauzeli, kada se njihova uprava tek postavljala.

Smrt[uredi]

Početkom juna 1941. godine, Ivan Stevo Krajačić[3] je organizovao potkazivanje Mustafe nemačkom Gestapu. Gestapo je 7. juna provalio u stan gde se smestio Mustafa Golubić i uhapsio ga. Tom prilikom je ubijena ćerka vlasnika stana pod sumnjom da je špijun NKVD.

U šatorskom krilu je, 29. jula 1941. godine, donesen u Dvorski park, stavljen u stolicu i streljan. Na tom mestu je i sahranjen.

Vojnici Crvene armije, pronašli su njegov grob, oktobra 1944. godine. Otkopan je, autopsiju je izvršio dr Vojislav Stojanović i tom prilikom je utvrđeno da su mu skoro sve kosti bile polomljene. Njegovi posmrtni ostaci su potom preneti u Moskvu, gde su sahranjeni s najvišim vojnim počastima.

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 Odabrane biografije Matice srpske Arhivirano na sajtu Wayback Machine (februar 28, 2013) (na jeziku: engleski), Pristupljeno 9. 4. 2013.
  2. ^ Beli ruski knez! | Ostali članci | Novosti.rs, Pristupljeno 5. 4. 2013.
  3. ^ Vjenceslav Cenčić: "Ivan Krajačić Stevo: Ja o sebi drugi o meni"

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]