Narodna banka Srbije

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Narodna banka Srbije
Grb Narodne banke Srbije Nova zgrada NBS
Grb Narodne banke Srbije Nova zgrada NBS
Sedište Beograd
Osnovana 1884.
Guverner Jorgovanka Tabaković
Centralna banka Republike Srbije
Valuta Dinar
ISO 4217 kod RSD
Rezerve 10.160,8 miliona evra
Referentna kamatna stopa 6,00%
Bazna depozitna stopa 8,00%
Veb stranica www.nbs.rs


Narodna banka Srbije je centralna banka Republike Srbije. Osnovana je 2. jula 1884. pod imenom Privilegovana narodna banka Kraljevine Srbije.

Osnovne funkcije Narodne banke Srbije su da utvrđuje i sprovodi monetarnu politiku, vodi politiku kursa dinara, čuva devizne rezerve i upravlja njima, izdaje novčanice i kovani novac i stara se o funkcionisanju platnog prometa i finansijskog sistema.

Osnovni cilj Narodne banke Srbije je postizanje cenovne stabilnosti. Pored toga, ona za cilj ima i očuvanje finansijske stabilnosti.

Zakonom o dopuni Zakona o Narodnoj banci Srbije („Službeni glasnik RS“, br 55/2004) Narodnoj banci su proširene nadležnosti na nadzor nad obavljanjem delatnosti osiguranja (davanje dozvola za obavljanje poslova osiguranja, reosiguranja, posredovanja).

Naziv[uredi]

Narodna banka Srbije je od osnivanja više puta menjala svoje ime:

Istorija[uredi]

Aleksa Spasić, prvi guverner NBS

U vreme kada je srpska država, nakon oslobađanja od Turaka, započela obnovu i osnivanje državnih i kulturnih institucija. Potreba za osnivanjem centralne banke postajala je sve očiglednija. U „Srbskim novinama“, u članku „Današnja novčana kriza“, objavljenom 1854, nailazimo na prvi pisani pomen o neophodnosti osnivanja jedne takve institucije. Ipak, od prve inicijative o tome do njene realizacije protekle su tri decenije. Tek 1884. zaživela je takva institucija pod imenom Privilegovana narodna banka Kraljevine Srbije.

Banka je organizovana po ugledu na Belgijsku narodnu banku, koja je u to vreme važila za obrazac savremenog organizovanja bankarske institucije. Formirani su Zbor akcionara, Glavni odbor, Upravni odbor, Nadzorni odbor i Eskontni odbor i ustanovljene funkcije guvernera (prvi guverner je bio Aleksa Spasić, do tada ministar bez portfelja) i viceguvernera. U prvo vreme, Narodna banka Kraljevine Srbije bila je smeštena u samom centru grada, u Knez-Mihailovoj ulici, a posle u reprezentativnom, namenski podignutom zdanju u Ulici kralja Petra, u kome je i danas. Projekat je izradio afirmisani bečki arhitekta Konstantin Jovanović, sin Anastasa Jovanovića, prvog srpskog litografa i dvoroupravitelja kneza Mihaila Obrenovića. Za to svoje delo u stilu neorenesansnog akademizma, koje bi moglo, kako je zapisao Feliks Kanic, „da krasi svaki veliki grad“, odlikovan je 1890, kada je zgrada i useljena.

Đorđe Vajfert, jedan od najistaknutijih guvernera NBS

Nakon Prvog svetskog rata i ujedinjenja dela Južnih Slovena, Prvilegovana narodna banka Kraljevine Srbije prerasla je, po zakonu od 26. januara 1920, u Narodnu banku Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i pod tim imenom preuzela poslove na celoj teritoriji Kraljevine. Usled potreba koje je iziskivao povećani obim poslova, zgrada Banke je, po projektu njenog autora, majstorski dozidana (između 1923. i 1925), tako da predstavlja izuzetno uspelu celinu.

Iako osnovana kao privilegovana privatna akcionarska ustanova, poslovanje Banke se odvijalo pod stalnom kontrolom države. Do 1920, kada je njena teritorijalna nadležnost proširena, zakonodavac je Banku smatrao samo kao kreditnu ustanovu, a od 1931. poverena joj je kao prva funkcija — monetarna politika, a kao druga — kreditna politika. Prvi i najvažniji zadatak Banke, koja, u skladu s promenom imena države od 1929. deluje pod nazivom Narodna banka Kraljevine Jugoslavije, postaje staranje o novcu i održavanje njegove stabilnosti.

Za vreme Drugog svetskog rata (od aprila 1941. do oktobra 1944) obavljala je poslove iz svog predstavništva u Londonu. U septembru 1946. Banka je nacionalizovana i od tada je obavljala svoje funkcije pod imenom Narodna banka Jugoslavije.

Zakonom za sprovođenje Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora, koji je stupio na snagu 4. februara 2003, Narodna banka Jugoslavije nastavlja i dalje da radi kao organ države Srbije. Zakonom o Narodnoj banci Srbije, koji je stupio na snagu 19. jula 2003, utvrđeni su položaj, organizacija, ovlašćenja i funkcije Narodne banke Srbije.

Rukovodstvo[uredi]

Guverner[uredi]

Za više informacija pogledajte članak Spisak guvernera narodnih banaka Srbije i Jugoslavije.

Guverner Narodne banke Srbije rukovodi Narodnom bankom Srbije, organizuje njeno poslovanje na osnovu Ustava Srbije, Zakona o Narodnoj banci Srbije i drugog zakona i odgovoran je za njen rad. Guverner predstavlja i zastupa Narodnu banku Srbije. Narodnu banku Srbije, po ovlašćenju guvernera, predstavljaju i zamenik guvernera i viceguverneri. Guverner može viceguvernere i druge radnike Narodne banke ili druga lica ovlastiti da zastupaju Narodnu banku u zaštiti njenih imovinskih i drugih interesa.

Guverner odlučuje o posetama rukovodećih radnika i drugih radnika Narodne banke Srbije inostranim centralnim bankama, međunarodnim finansijskim organizacijama i drugim institucijama u inostranstvu.

Trenutni guverner narodne banke Srbije je Jorgovanka Tabaković, koja je izabrana na tu funkciju 6. avgusta 2012. godine, nakon ostavke dr Dejana Šoškića koja je podneta 2. avgusta 2012. godine predsedniku Narodne skupštine zbog najavljenih, a kasnije i usvojenih izmena Zakona o NBS kojima je narušena nezavisnost centralne banke u odnosu na izvršnu vlast što nije u skladu sa međunarodnim standardima. [1]

Zamenik guvernera[uredi]

Zamenik guvernera zamenjuje guvernera u slučaju njegove odsutnosti ili sprečenosti, sa istim pravima, obavezama i odgovornostima. Zamenik guvernera, po ovlašćenju guvernera, može obavljati određene poslove iz nadležnosti guvernera i u vreme kada je guverner prisutan.

Viceguverneri[uredi]

Viceguverneri obavljaju poslove koje im poveri guverner a odnose se na koordinaciju rada u osnovnim organizacionim jedinicama Narodne banke — u oblastima poslova monetarnog sistema i politike, deviznih poslova i odnosa sa inostranstvom, poslova kontrole, poslova unutrašnje kontrole i revizije, računovodstveno-finansijskih poslova i poslova trezora, staraju se izvršenju poslova u tim oblastima i obavljaju druge poslove.

Za zakonito, stručno i blagovremeno obavljanje poslova iz svog delokruga viceguverneri su odgovorni guverneru.

Trenutni vicegoverneri su: Veselin Pješčić, Ana Gligorijević i Diana Dragutinović.

Zgrade Narodne banke[uredi]

Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra[uredi]

Za više informacija pogledajte članak Zgrada Narodne banke Srbije u Ulici kralja Petra.
Izgled zgrade

Osnivanje Privilegovane Narodne banke Kraljevine Srbije je predstavljao dugotrajan proces koji je proistekao iz razvoja privrede, novca i drugih bankarskih institucija, kao i iz potrebe ekonomske i političke emancipacije kraljevine Srbije[2] . Formalni čin početka rada banke usledio je nakon donošenje Zakona o Narodnoj banci, 30. decembra 1882. godine, koji stupa na snagu potvrđivanjem od strane Kralja Milana Obrenovića 6. januara 1883. godine. Po ovom zakonu banka je osnovana kao privilegovana institucija (za narednih 25 godina u vidu akcionarskog društva), sa početnim kapitalom od 20 miliona dinara, a predviđeno je da se njen rad odvija pod kontrolom države. Zvanično Banka počinje sa radom 1. juna 1884. godine. Tog datuma pod zakup uzima prostor u ulici Kneza Mihaila br. 38, (današnja Kneza Mihaila br. 50), u Kući Hristine Kumanudi.

Šalter sala

Istorija[uredi]

S obzirom da je rad banke zahtevao veći prostor nego što je pružalo privremeno rešenje, za potrebe izgradnje nove zgrade 1886. godine kupljen je plac na uglu ulica Dubrovačke i Cara Lazara. Godine 1887. usvojena je skica plana nove zgrade, čiji su autori bili dvojica arhitekata zaposlenih u Ministarstvu građevina. Ipak Upravni odbor banke odlučuje da izradu projekta poveri Konstantinu Jovanoviću, tada već afirmisanom arhitekti i sinu litografa Anastasa Jovanovića. Projekat banke bio je ujedno i njegov prvi autorski rad u Beogradu. Poslovi izvođenja objekta su dati preduzimačima Jirasek i Krausu iz Segedina „sa izuzetkom kamenarskih i veštačko bravarskih poslova, centralnog ogreva, osvetljenja, vodovoda i molovanja“. Tokom 1889. i 1890. godine trajali su radovi, da bi banka konačno bila useljena 15. marta 1890. godine. Koliki je značaj, u očima savremenika, imala ova zgrada svedoči i podatak da je Konstantin A. Jovanović 1890. godine odlikovan ordenom Svetog Save III reda. U izveštaju Banke za 1890. godinu stoji da Banka: „...ima kuću, kojom se može dičiti i ona sama i prestonica naša, kojoj ona služi na ukras“. Dalje se ističe uloga autora: „...u velikom je zasluga arhitekte G. Koste Jovanovića koji je izradio planove i pod čijim je nadzorom i samo građenje sa svim poslovima izvršeno“.

Nakon I Svetskog rata, Privilegovana Narodna banka Kraljevine Srbije prerasta u Narodnu banku Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, a zbog funkcionalnih potrebe, u periodu 1922-25. godine, zgrada Banke biva proširena nadovezujući se na postojeće zdanje, duž ulice Kralja Petra I, Gračaničke, Spasićeve (tada Tvorničke) i u delu ulice Cara Lazara, zauzimajući tako celokupnu površinu urbanističkog bloka u obliku nepravilne petougaone osnove. Za autora projekta dogradnje Banke ponovo je angažovan Kostantin Jovanović, koji je držeći se stilskih principa primenjenih na starijem delu zgrade, uspešno realizovao i ovaj zadatak. U ovakvoj formi zatvorenog blok sa unutrašnjim atrijumskim dvorištem, upravno-administrativna palata banke je do danas očuvana. Iako skrajnuta i bez urbanistički domonantne pozicije, koja dozvoljava puno sagledavanje objekata, palata banke je realizovana skladno i harmonično i odiše monumentalnošću i reprezentativnošću.

Enterijer,slikana dekoracija svoda

Izgradnja i opis zgrade[uredi]

Stilska i oblikovna osnova koja je poslužila Jovanoviću kao uzor leži u arhitekturi poznorenesansnih palata Italije XVI veka, kao i u vidljivom uticaju Jovanovićevog profesora i istaknutog Bečkog arhitekte Gotfrida Sempera. Pojedinačni objekti na čije se stilske vrednosti Jovanović nadovezuje predstavljaju dve palate: Palata Farneze (Palazzo Farnese) u Rimu, autora Antonija Sangala Mlađeg i Mikelanđela (građena 1513 i 1534-1546. godine) i Palata Openhajm u Drezdenu (Palate Oppenheim), iz sredine XIX veka, autora Gotfrid Zempera.

Kao najznačajnije delo u opusu arhitekte Konstantina Jovanovića[3] , ovaj objekat na najbolji način prezentuje primarnu karakteristiku autora, da u koncipiranju fasadnih površina varira temu renesansne arhitekture sa eklektičkim pristupom koji se očitava u upotrebi pojedinačnih elemenata arhitektonske plastike preuzetih iz baroka. I upravo taj način koncipiranja arhitektonskog dela je na izvanredan način demonstriran na zdanju palate Narodne banke[4] , što je stavlja u poziciju najznačajnijeg Jovanovićevog ostvarenja, kao i u red najznačajnijih ostvarenja akademističke arhitekture u Srbiji.

Eksterijer[uredi]

Elevacija fasada je izvedena u standardnom akademskom maniru u vidu trodelne horizontalne podele. Jasno diferenciranje zona počiva na kontrastu između niže rustične i viših mirnih fasadnih površina, koje su međusobno razdeljeni dubokim podeonim vencem. Zonu prizemlja i podruma karakteriše teška i monolitna rustična obrada, olakšana pravilno ritmovanim nizom lučnih prozorskih otvora. Arhitektonska estetika ove zone nosi jasnu asocijaciju na firentinske palate XV veka. Monotonija prizemlja razbijena je svečano obrađenim portalima smeštenim prema ulicama Kralja Petra I i Cara Lazara. U formulaciji viših zona Jovanović sebi dopušta više slobode. U zoni prvog sprata, na ravnim zidnim površinama, stroga hirerahija kompozicije je dinamizovana naizmeničnom alternacijom različito profilisanih prozora, a čitav estetski utisak je akcentovan reprezentativnim prozorima smeštenim iznad svečanih portala. Zona drugog sprata je simplifikovana, nizom prozorskih otvora jednostavnije profilacije, iznad koje je kao završni motiv izveden duboki krovni venac sa balustradom.

Enterijer[uredi]

Uređenju enterijera je posvećena velika pažnja, tako da reprezentativnost unutrašnje obrade objekata ne zaostaje za rešenjem fasada. Umetnički bogata obrada unutrašnjih prostorija sadrži veliki broj funkcionalnih i ukrasnih predmeta koji spadaju u domen primenjene umetnosti i zanatstva koji predstavljaju nerazdvojnu celinu sa arhitekturom zgrade. Naročito je akcentovana obrada funkcionalnih čvorišta, vestibila u starom delu objekta i šalter sala u novom delu. Kao deo zgrade dostupan javnosti ove prostrije su bogato dekorisane u duhu neorenesanse. Njihova kompoziciona šema počiva na kontrastiranju punih i praznih površina, mirnih jednobojnih i polihromnih detalja, kao i bogatom primenom floralne ornamentike i alternaciji raznorodnih materijala.

Opštem utisku bogatstva i monumentalnosti enterijera naročito doprinosi ansambl slikane dekoracije koji danas predstavlja jednu od najočuvanijih i najreprezentativnijih dekorativnih celina s početka XX veka. Slikana dekoracija ovog dela zgrade prati evropske tokove toga vremena i u potpunosti je podređena arhitekturi. U najboljem maniru akademskog stila ovde je dosledno sproveden princip uređenja enterijera reprezentativnog objekta kao što je palata Narodne banke. Ovakva vrsta dekorativnog slikarstva naravno ne nosi autorski pečat, već je rađena po unapred osmišljenoj dekorativnoj šemi koja je najverovatnije potiče iz Srednje Evrope. U oslikavanje dela objekta iz 1925. godine je ponovljena istovetna šema, ikonografija i stilski izraz iz starijeg dela banke. Ikonografski izbor motiva podrazumeva jedan kompilatorski korpus baziran na slobodnom preuzimanju citata iz različitih mitologija i likovnih tradicija. Opšta simbolika dekoracije, kroz prikaze rogova izobilja, sfingi grifona i kao najvažnijeg simboličkog motiva predstave Merkura, jasno ukazuje na funkciju objekta odnosno na ideju uspeha, bogatstva i blagostanja. Od vrednih umetničkih ostvarenja u ovom prostoru treba izdvojiti bistuSrbije“ prvobitno izvedena za potrebe spomenika Kosovskim junacima u Kruševcu. Ova bista postavljena u vestibilu starijeg dela objekta, naročito naglašava nacionalni karakter institucije i delo je vajara Đorđa Jovanovića. Do II svetskog rata prostor banke su krasili i portreti svih dotadašnjih guvernera, ulja na platnu autora Uroša Predića.

Zgrada Narodne banke na najbolji način reprezentuje savremena evropska stemljenja u domenu arhitekture akademizma, a arhitektu Konstantina Jovanovića reprezentuje kao najboljeg poznavaoca akademske arhitekture, koga je srpska sredina imala. Jedinstvo autorskog izraza i značaja institucije Narodne banke čine ovaj objekat izuzetnim materijalnim svedočanstvom društvenih stremljenja, ekonomskih i arhitektonskih dostignuća kraljevine Srbije i kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Utvrđena je za kulturno dobro[5] od velikog značaja 1979. godine.

Nova zgrada Narodne banke Srbije u Nemanjinoj ulici[uredi]

Sredinom sedamdesetih godina prošlog veka odlučeno je da se, za potrebe tadašnje, Narodne banke SFR Jugoslavije[traži se izvor] izgradi nova poslovna zgrada. 15 godina od početka gradnje, ogromno stakleno zdanje na Slaviji, u Nemanjinoj ulici, zvanično je puštena u upotrebu 21. marta 2006. godine. U gradnju ovog objekta površine 53.000 kvadrata uloženo je 134 miliona američkih dolara.

Odluku da se zgrada zida doneo je Savet guvernera bivše SFRJ još 1976, a detaljnim urbanističkim planom područja „Slavija“ iz 1980. godine određena je i lokacija ovog zdanja. Devet godina je razmatran investicioni program i konačno usvojen 1989. godine. Sa raspadom SFR Jugoslavije, Narodna banka Srbije nasledila je sve probleme i troškove oko izgradnje objekta. Gradnja je počela 1992, a u njoj je učestvovalo oko 60 firmi.

Spoljašnji izgled zgrade

Objekat ima četiri podzemne etaže gde se nalaze parking, skladišta, trezori, štamparija, trafo-stanica, dizel agregat, razne radionice i slično. Zgrada ima 11 spratova, a pored kabineta za tri viceguvernera i kancelarijskog prostora nalazi se i sala sa 200 mesta, stručna biblioteka, trezor za numizmatiku, kao i centri za upravljanje objektom i za obezbeđenje, kuhinja i restoran.

U nadzemnom delu zgrade svi radovi su završeni, dok se u podzemnom radi na instalacionom sistemu. Novo zdanje Narodne banke Srbije spada u „pametne zgrade“. U svim prostorijama se nalaze detektori prisustva koji se automatski aktiviraju i regulišu temperaturu u zgradi. Oko šest sati ujutro sistem se sam pokreće i zagreva prostor na 19° C. Nakon dolaska zaposlenih temperatura se podiže na optimalnih 22° C. Kada neko otvori prozor, sistem grejanja ili hlađenja automatski prestaje sa radom. U ovoj zgradi se nalazi oko 900 zaposlenih Narodne banke Srbije.

Literatura[uredi]

  • Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  • Ivan Kleut, Graditeljski opus Konstantina Jovanovića u Beogradu, GGB LIII, 2006. 214-249.
  • Aleksandar Kadijević, Estetika arhitekture akademizma (XIX-XX vek), Beograd 2005. 314, 315, 354.
  • Vera Pavlović-Lončarski, Gordana Gordić, Arhitekt Konstantin A. Jovanović, Beograd 2001.
  • Gordana Gordić, Palata Narodne banke, Nasleđe II, Beograd 1999. 85-94.
  • Bojan Radovanović, 110 godina Narodne banke 1884-1994, Beograd 1994.
  • Milan Šćekić, Konstantin Jovanović arhitekt, Beograd 1988. Katalog zaostavštine K. Jovanovića iz zbirke Muzeja grada Beograda.
  • Ljiljana Babić, Život i rad arhitekte Konstantina A. Jovanovića, opšti deo, ZAF V-6 1960.
  • Ljiljana Babić, Život i rad arhitekte Konstantina A. Jovanovića, posebni deo, ZAF VI-2, Beograd 1961.

Reference[uredi]

  1. Viceguverner BM ostavka, Dejan Šoškić ostavka, Reakcija Svetske banke na novi zakon, Reakcija MMFa na novi zakon, Pristupljeno 15. 4. 2013.
  2. Istorijat Narodne banke: Bojan Radovanović, 110 godina Narodne banke 1884-1994, Beograd 1994.
  3. O arhitekturi Narodne banke u Beogradu: Ljiljana Babić, Život i rad arhitekte Konstantina A. Jovanovića, posebni deo, ZAF VI-2, Beograd 1961; Ljiljana Babić, Život i rad arhitekte Konstantina A. Jovanovića, opšti deo, ZAF V-6 1960; Ljubomir Nikić, Iz arhitektonske delatnosti Konstantina Jovanovića u Beogradu, GGB XXIII, Beograd 1976. 127-130; Dr. Divna Đurić Zamolo, Graditelji Beograda 1815-1914, Beograd 1981. 55; Gordana Gordić, Palata Narodne banke, Nasleđe II, Beograd 1999. 85-94; Vera Pavlović-Lončarski, Gordana Gordić, Arhitekt Konstantin A. Jovanović, Beograd 2001; Aleksandar Kadijević, Estetika arhitekture akademizma (XIX-XX vek), Beograd 2005. 314, 315, 354; Ivan Kleut, Graditeljski opus Konstantina Jovanovića u Beogradu, GGB LIII, 2006. 214-249; Dokumentacija Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Beograda.
  4. Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 10.10.2013, katalozi 2012, Narodna banka u Beogradu, autor, Aleksandar Božović.
  5. Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, 10.10.2013, Katalog nepokretnih kulturnih dobara na području grada Beograda , Narodna Banka

Vidi još[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Vikivesti
Vikivesti imaju vesti vezanih za: