Neolit

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Praistorija
Kameno doba Paleolit
Mezolit (Epipaleolit)
Neolit
Metalno doba Eneolit
Bronzano doba
Gvozdeno doba
Razmeštaj važnijih neolitskih kultura u Evropi oko 4500. p. n. e.

Neolit (od složenice grč. νεολιθικός, νεο -nov i λίθος - kamen) ili mlađe kameno doba je period praistorije u kome je čovek potpuno ovladao proizvodnjom i upotrebom oružja i oruđa od glačanog kamena, a presudna je i izrada grnčarije od pečene zemlje, kao i pripitomljavanje životinja i obrađivanje zemlje, pojava stalnih urbanih i protourbanih naselja i sedalački način života. Ljudi su živeli u zemunicama i sojenicama (kuće na drvenim stubovima u vodi). Društvo se delilo na rodove, bratstva i plemena. Keramika se ukrašava, javlja se figuralna plastika i različiti predmeti kultnog karaktera.

Ljudske zajednice nisu istovremeno savladale ovu veštinu. One koje su ranije počele da koriste bolje oruđe brže su napredovale i ušle su u neolit pre onih koje su i dalje klesale kamen. Najbrže su se razvijala društva na bliskom istoku. Tamo je mlađe kameno doba počelo oko 7000 godina pre nove ere. Na centralnom Balkanu neolit je počeo tek oko 5500. godine p. n. e. Pored novog načina obrade kamena i izrade boljeg lovačkog oružja, čovek neolita je usavršavao ribolovni alat, naučio da izrađuje glineno oruđe i napravio prvi razvoj. Ipak, najvažnije od svega je bilo pripitomljavanje životinja i uzgoj divljih žitarica.

Čuveni spomenici koji su sačuvani iz ovog perioda su megalitski spomenici, od kojih je najpoznatiji Stounhendž (Stonehenge) u južnoj Engleskoj. Neki misle da je to svetilište, a neki da je to neka vrsta prve opservatorije.

Teorija plodnog polumeseca[uredi]

Teorija plodnog polumeseca bila je zasnovana na ideji da je prva proizvodnja (odnosno poljoprivreda) počela da se razvija u širokom luku od Levanta do Kurdistana u Iraku, i južno od Kaspijskog jezera, odakle su kulture prodirale u ostale delove sveta. Međutim, neolitske kulture su se razvijale nezavisno u različitim delovima sveta i tokom različitog vremena su počele sa uzgajanjem različitih biljaka („plodni polumesec“ - pšenica, ječam i mahunaste biljke oko 8000. godine p. n. e, u Aziji - pirinač i proso su domestifikovani oko 6000. godine p. n. e., u Srednjoj Americi - kukuruz, krompir oko 7000. godine p. n. e.)

Veruje se da je Jerihon, grad na zapadnoj obali reke Jordan u Palestini najstarije naselje na zemlji i da potiče iz ovog perioda.

U Anadoliji inicijalna faza kultivacije žitarica i domestifikacija životinja dokumentovana je samo na pet nalazišta. To su Čajeni, Ašikli Hijik, Džan Hasan III, Suberde, Hadžilir. Ovi lokaliteti prostiru se od reke Tigar do jugozapadne Anadolije i predstavnici su prekeramičkog neolita Anadolije. Zajednica koja je naseljavala Suberde bavila se isključivo lovom. U Džan Hasanu nemamo podatke o bavljenju stočarstvom, a u Ašikli Hijiku nema podataka o zemljoradnji.

Starija eneolitska naselja u Anadoliji otkrivena su samo u dve oblasti, u ravnici Konja (Čatal Hijik) i u kilikijskoj ravnici (Mersin). Kulture Čatal Hijika i Mersina međusobno se razlikuju i ni teritorijalno ni kulturno se ne povezuju ni sa jednom prekeramičkom kulturom Anadolije, tako da je poreklo ovih kultura nepoznato.

Neolitske kulture u Evropi[uredi]

Kultura rane linearne keramike je izraz neolitizacije srednje Evrope. Pretpostavlja se da ova kultura nije nastala na jednom mestu. Postoji nekoliko različitih puteva prodora anadolsko-mediteranskog stanovništva, čiji uticaj dovodi do neolitizacije Podunavlja, Balkana i Potisja. Ova populacija je dovela do pojave novih kultura (linearna keramika) u nenaseljenim područjima.

Glavni keramički oblici su zdele na visokim postoljima, sferične i hemisferične posude, boce, velike hemisferične posude za skladištenje. Glavni ornamentalni motivi su lukovi, valovnice, dvojne spirale, cik-cak linije i meandri iz kojih se kasnije razvijaju romboidi i mreže.

Kultura rane linearne keramike je zapažena po svojoj specifičnoj ornamentalnoj tehnici glačanja fine keramike. Ukrašavanje grube keramike barbotinom, finim urezima i otiscima prstiju.

Neolit na području centralnog Balkana[uredi]

Na Balkanu su najpoznatija nalazišta iz ovog perioda su Lepenski Vir koji se nalazi na Dunavu između Golupca i Donjeg Milanovca, Starčevo kod Pančeva i Vinče kod Beograda, a pronađeni su i neki od prvih rudnika u Evropi. Bakar se vadio kod Majdanpeka, a živa u Šupljoj steni na Avali.[1]

Nosici ovih kultura su se bavili zemljoradnjom i stočarstvom, živeli su u rodovskim zajednicama, u naseljima različite veličine i trajanja.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. Grupa autora, Neolit centralnog Balkana, Narodni muzej, Beograd, 1968.

Litaratura[uredi]

  • Sherrat A. (1980). The Cabmridge Encyclopedia of Archeology. Cambridge University Press. str. 52—96. 
  • Medović, Predrag (2003). Od pićine do palate - praistorija Evrope. Novi Sad: Platoneum. ISBN 86-83639-17-7. 
  • Piggoti, Stuart (1984). Ancient Europe: From the Beginnings of Agriculture to Classical Antiquity. Edinburgh University Press. ISBN 9780852242520. 
  • Leora-Guran, Andre (1991). Religije prethistorije. Beograd: Plato. 
  • Preistorija jugoslovenskih zemalja, 1-5, Sarajevo, 1979-1986
  • Gimbutas, Marija (1965). Bronze Age Cultures in Central and Eastern Europe. The Hauge: Walter de Gruyter & Co. Pristupljeno 10. 4. 2017. 
  • Gavela, Branko (1982). Praistorijska arheologija. Beograd: Naučna knjiga. 
  • Whittle, Alasdair (1996). Europe in the Neolithic. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-444764. 
  • Lepenski vir - vodič kroz kulturu. Beograd: Narodni muzej u Beogradu. ISBN 978-86-7269-134-4. 

Spoljašnje veze[uredi]