Nivhi

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Nivhi
Nivkh men.jpg
Nivhi u tradicionalnoj odeći
Regioni sa značajnom populacijom
 Rusija 4.652[1]
Jezici
nivški, ruski, japanski
Religija
šamanizam, rusko pravoslavno hrišćanstvo

Nivhi ili Giljaci (rus. Нивхи, engl. Nivkh) su domorodački narod Ruskog dalekog istoka koji živi na ušću reke Amur i na obližnjem ostrvu Sahalin.

Ime[uredi]

Ime Nivh je endonim i znači čovek.[2] U prošlosti su bili poznati i pod imenom Giljaci. To je egzonim i potiče iz mandžurskog jezika. U Sovjetskom Savezu su 1930-ih zvanično nazvani Nivh, što je bilo u skladu sa politikom imenovanja naroda po njihovim sopstvenim nazivima za sebe same.[3]

Teritorija[uredi]

Nivhi naseljavaju donji tok reke Amur, oblast oko njenog ušća u Ohotsko more, obalu Ohotskog mora i ostrvo Sahalin. Administrativno njihova teritorija pripada Habarovskom kraju i Sahalinskoj oblasti Ruske Federacije. Teritorija koju Nivhi naseljavaju nije kompaktna i oni žive okruženi Rusima i Negidalcima.[3]

Populacija[uredi]

Prema rezultatima popisa stanovništva Ruske Federacije, Nivha je 2010. bilo 4.652.[1]

Promena broja Nivha od kraja 19. do kraja 20. veka:[3]

Godina Broj Udeo Nivha
koji govore nivškim
1897 4.549 -
1926 4.076 99,6 %
1959 3.717 76,3 %
1970 4.420 49,5 %
1979 4.397 48,1 %
1989 4.673 23,3 %

Istorija[uredi]

Nivhi su vekovima bili vazali Mandžurskog carstva, a od Mirovnog sporazuma u Nerčinsku 1689. godine služili kao posrednici između Mandžuraca, Rusije i Japana.

Nivhi su dosta pretrpeli od kozaka i od carske Rusije koja je njihovu domovinu na Sahalinu pretvorila u kažnjeničku koloniju. Nakon rusko-japanskog rata, deo Nivha na Sahalinu je 1905. godine potpao pod japansku vlast i tamo ostao do 1945. godine.

Dio Nivha koji je ostao pod Rusijom je kasnije, u sovjetsko doba, dobio vlastitu Giljačku Autonomnu oblast. Sovjeti su Nivhe često navodili kao narod koji je pod njihovom vlašću napravio najveći napredak, odnosno prešao „direktno iz kamenog doba u socijalizam”.

Nakon raspada Sovjetskog Saveza, Nivhi, koji uglavnom žive na Sahalinu, se bore protiv planova za eksploataciju nafte koja bi poremetila ekološku ravnotežu i njihov tradicionalni način života.

Jezik[uredi]

Nivški jezik je jezički izolat. Prema nekim klasifikacijama svrstan je u grupu paleosibirskih (paleoazijskih) jezika, grupu koja uključuje nesrodne jezike starosedelaca Severne Azije, kao što su čukotsko-kamčatski jezici, jenisejski jezici, ainski jezik, jukagirski jezici i eskimsko-aleutski jezici.

U nivškom jeziku postoje tri dijalekta:

  • Amurski dijalekat
  • Istočnosahalinski dijalekat
  • Severnosahalinski dijalekat

Reference[uredi]

  1. 1,0 1,1 „Rezultati popisa stanovništva Rusije 2010. Nacionalni sastav stanovništva” (PDF). 2010. 
  2. ^ Taksami, Č. M. (1983). „Slovarь nivhsko-russkiй i russko-nivhskiй”. str. 69, 211 i 276.
  3. 3,0 3,1 3,2 „Nivhi”. „Crvena knjiga naroda Ruske Imperije”. 

Literatura[uredi]

  • Čehov, Anton. Ostrov Saxalin. 
  • Grant, Bruce (1995). In the Soviet House of Culture. Princeton. 
  • Shternberg, Lev (1999). The Social Organization of the Gilyak. Seattle. 
  • Taksami, Č. M. (1983). Slovarь nivhsko-russkiй i russko-nivhskiй. Leningrad: Prosveщenie. str. 69, 211,276. 

Spoljašnje veze[uredi]