Olivera Lazarević

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa Оливера)
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Olivera Lazarević
Oliveralazarević.jpg
Datum rođenjaoko 1373.
Mesto rođenjaKruševac
Moravska Srbija
Datum smrti1444.
DinastijaLazarević
OtacKnez Lazar
MajkaKneginja Milica
SupružnikBajazit I
Potomstvotri ćerke[traži se izvor]

Olivera Lazarević (oko 1373. — posle 1444.[1]) bila je najmlađa kći kneza Lazara Hrebeljanovića i kneginje Milice. U svojoj mladosti ona je provela dvanaest godina (1390—1402) u haremu osmanskog sultana Bajazita I, kao zalog miru između porodice Lazarevića i Osmanskog carstva, a jedno vreme i u zarobljeništvu mongolskog emira Tamerlana, kao zatočenica nesrećnih okolnosti nakon Angorske bitke 1402. godine.

Biografija[uredi]

"Car Lazar i njegova porodica", reprodukcija originalne litografije Pavla Čortanovića iz 1860. godine.

Rođena je oko 1373. kao najmlađa ćerka kneza Lazara i kneginje Milice, čukununuke Vukana Nemanjića. Imala je četiri starije sestre Maru, Jelenu, Draganu i Teodoru i dva brata Stefana i Vuka [2].

Olivera je 1390. godine data za ženu osmanskom sultanu Bajazitu I (1389—1402). Naime, posle Kosovske bitke Srbijom je, u ime maloletnog kneza Stefana Lazarevića, vladala kneginja Milica. Ona je ovaj teški vladarski i majčinski teret odluke o vazalstvu Turcima i davanju Olivere u harem podelila sa preživelim plemstvom i crkvenom jerarhijom. Tako je konačnu odluku o slanju Olivere u sultanov harem doneo Državni sabor, krajem 1389. godine. Pored slanja Olivere Bajazitu, Lazarevići su se obavezali i na vazalne obaveze prema Osmanlijama koje su podrazumevale plaćanje godišnjeg danka i redovno izvršavanje vojnih obaveza [3].

Prema predanju, put iz rodnog Kruševca ka Drenopolju srpski narod je Oliveri posuo ružama[traži se izvor]. Među stotinama žena u haremu Olivera je postala jedna od četiri sultanove zakonite žene - kadune[traži se izvor]. Vremenom se između njih dvoje ipak rodila ljubav. Prema postojećim izvorima Olivera je bila „vanredno lepa i imala je veliki uticaj na strastima odanog Bajazita“[4] i uspela da „i u sultanskome haremu održi prvo mesto, i da zadobije i održi ljubav besnog Bajazita“[5]. Svoje “mesto u haremu i sultanovom srcu“[5] ona je često koristila da pomogne svome napaćenom narodu i državi[traži se izvor]. Za sve vreme boravka u haremu Olivera je ostala u pravoslavnoj veri.

Posle bitke kod Angore (Ankare) 1402, gde je tatarski emir Tamerlan naneo težak poraz Osmanlijama i zarobio sultana Bajazita, zarobljeništva je dopala i Olivera. Prema osmanskoj tradiciji, Bajazit je 8. marta 1403. u tatarskom ropstvu na kraju izvršio samoubistvo zbog sramote koja je bila nanesena Oliveri [6]. Olivera je oslobođena iz zatočeništva tokom 1403. zahvaljujući poslanstvu koje je njen brat Stefan Lazarević, sada već despot, poslao Tamerlanu [7].

Vratila se u Srbiju 1403. godine i nešto kasnije se trajno nastanila na dvoru svoga brata despota Stefana u tadašnjoj prestonici Beogradu. Sve do njegove smrti, bila mu je „verni pratilac, drug i savetnik, podstrekač i tešitelj“[8] Često je putovala kod sestre Jelene-Jele Balšić- Kosače u Dubrovnik, Zetu i Hercegovinu. Naročito je toplo bila primana u Dubrovniku, jer je „Domina Despina“ (kako su je Dubrovčani zvali) bila „časna gospođa od krvi Svetloga Despota i od njegovoga Dvora“.

Princeza Olivera nije se više udavala i nije imala potomaka. Poslednji put ona se pominje u dokumentima iz 1443. godine.[9] Smatra se da je umrla posle 1444. godine i ne zna se gde je sahranjena. „Žrtvu princeze Olivere za spas naroda i otadžbine posle Kosovske bitke, srpski narod je još za njenog života veoma visoko cenio. Ona je smatrana žrtvom biblijskog karaktera, bogougodnom i hristolikom žrtvom, prinetom iz slobode, ljubavi i poslušanja prema svome rodu i otačastvu.“[10]

Sećanje na Oliveru Lazarević danas[uredi]

Godine 2008. u Beogradu je osnovan Fond „Princeza Olivera“ u znak sećanja na princezu Oliveru Lazarević. Misija Fonda je očuvanje duhovnosti i srpske kulturne i istorijske baštine.

  • Princeza Olivera zaboravljena srpska Kneginja ekskluzivna istorijska monografija, prva sinteza svih dosadašnjih znanja o princezi Oliveri Lazarević, na srpskom, engleskom i ruskom jeziku zasebno, izdavač Fond „Princeza Olivera“ g. (Princeza Olivera zaboravljena srpska Kneginja. 2009. ISBN 978-86-912875-0-4., Princess Olivera, a forgotten Serbian Heroine. ISBN 978-86-912875-2-8. . Princessa Olivera, zabыtaя serbskaя knяginя. ISBN 978-86-912875-1-1. )
  • Kneginja Olivera, put ružama posut, drugo, skraćeno i prerađeno izdanje monografije Princeza Olivera zaboravljena srpska Kneginja, na srpskom i nemačkom jeziku zasebno, izdavač Fond „Princeza Olivera“ g. (Kneginja Olivera, put ružama posut. 2010. ISBN 978-86-912875-3-5.. Die Fürstin Olivera, mit Rosen bestreuter Weg. ISBN 978-86-912875-4-2. Leiptzig)
  • Stojana Magdelinić je 2010. godine objavila treće izdanje romana „Olivera“ o Oliveri Lazarević (ISBN 978-86-83337-44-6 , izd. Raška škola)
  • O njenom životu je 2013. snimljen prvi dokumentarni film „Put ružama posut“.[11]
  • U knjizi Dve srpske sultanije: Olivera Lazarević (1373—1444) i Mara Branković (1418—1487) - Dve biografije kao prilog istoriji srpsko-osmanskih odnosa 1389-1487 (Dereta. Beograd: 2016. ISBN 978-86-6457-054-1.), Nikola Giljen je preko biografija dveju srpskih plemkinja koje su postale i osmanske sultanije ispričao i priču o srpsko-osmanskim odnosima u 14. i 15. veku i priču o poslednjem periodu srpske srednjevekovne istorije, u vreme kada je Srbija još uvek postojala kao država (1389—1459), kao i u prvim decenijama njene istorije pod osmanskom okupacijom (1459—1487).

Porodično stablo[uredi]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2. Lazar Hrebeljanović
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1. Olivera Lazarević
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
3. Milica Hrebeljanović
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Reference[uredi]

  1. ^ Veselinović & Ljušić 2001, str. 77, 81.
  2. ^ Veselinović & Ljušić 2001, str. 76–77.
  3. ^ Veselinović & Ljušić 2001, str. 77.
  4. ^ Vladimir Ćorović, Istorija Jugoslavije, Beograd 1933.
  5. 5,0 5,1 Stojan Novaković, Srbi i Turci 14. i 15. veka, Beograd 1893.
  6. ^ Istorija srpskog naroda II, Srpska književna zadruga, Beograd (1982). str. 48, nap. 4.
  7. ^ Istorija srpskog naroda II, Srpska književna zadruga, Beograd (1982). str. 65.
  8. ^ Voja Ivanović, „Despot Stefan–Povest o peru i maču“, Duga, 1990.
  9. ^ Smrt despota Stefana Lazarevića („Večernje novosti”, 1. jul 2017)
  10. ^ Nikola Giljen, Olivera Šaranović, Sonja Jovićević Jov, Princeza Olivera, zaboravljena srpska Kneginja, Beograd 2009.
  11. ^ Film o princezi Oliveri („Politika“, 10. april 2013), Pristupljeno 17. 4. 2013.

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]