Opština Vlasotince

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Opština Vlasotince

Grb opštine Vlasotince
Grb

Zastava
Osnovni podaci
Država  Srbija
Region Južna i istočna Srbija
Okrug Jablanički okrug
Sedište Vlasotince
Stanovništvo
Stanovništvo Pad 29.893
Geografske karakteristike
Površina 308 km2

Serbia Vlasotince.png

Ostali podaci
Vremenska zona UTC+1 (CET), leti UTC+2 (CEST)
Predsednik opštine Zoran Todorović (SNS)
Registarska oznaka VL
Veb-sajt www.vlasotince.rs

Koordinate: 42°57′48″N 22°7′43″E / 42.96333° SGŠ; 22.12861° IGD / 42.96333; 22.12861

Opština Vlasotince se nalazi u jugoistočnoj Srbiji i deo je Jablaničkog okruga čije sedište je Leskovac.

Geografija[uredi]

Poljoprivredna površina od 170 km² je raspoređena: 73 km² oranice i njive, 49 km² žito, 38 km² pašnjaci, 26 km² livade, 18 km² voćnjaci i 15km² vinogradi.

Urbanizam[uredi]

Teritorija opštine Vlasotince se graniči na zapadu sa leskovačkom, na jugu sa crnotravskom, na istoku sa babušničkom i na severu sa gadžinhanskom opštinom. Vlasotince je najveće naselje (grad) i ujedno administrativni i ekonomski centar opštine. Nekad je Vlasotince bilo varošica. Za varošicu je proglašeno 1878. godine po oslobođenju juga Srbije od Turaka. Godine 1893. dobilo je urbanistički plan, koji je izradio inženjer Bartos. Plan je realizovan tek 1922. i 1923. godine.

Topografija[uredi]

Vlasotinački kraj se prostire na području donjeg i srednjeg sliva Vlasine, u jugoistočnoj Srbiji. Gornji deo okruženja opštine Vlasotince (bivši vlasotinački srez) je pretežno brdsko-planinski sa vrhovima:

Topografija: Vlasotince u okruženju
Crkvena plana 1721m
Čemernik 1638m
Ostrozub 1545m
Tumba 1377m
Bukova glava 1339m
Vita kruška 913m
Morič 877m
Kruševica 800m
Lipovica 645m
Kosovica 476m
Brdo Morič

U donjem delu ovog područja prostire se Vlasotinačko vinogorje. Brdsko-planinski (=gornji) deo zatvara sever, istok i jug opštine, a prema zapadu je polje (leskovačko-vlasotinačka kotlina) koje deli put za Leskovac. Taj donji deo sliva Vlasine ima još dve značajne saobraćajnice: Vlasotince-Grdelica i Vlasotince-Komarica-Ravna Dubrava. U vlasotinačkom polju se gaje žitarice i povrće, na blažim padinama vinova loza i voće, a na strmim padinama se prostiru bukove šume i pašnjaci. Reka Vlasina teče sredinom teritorije opštine Vlasotince. U dolini reke Vlasine (srednji sliv) je put prema istoku koji povezuje Vlasotince sa Pirotom. Varoš Vlasotince se nalazi na mestu gde Vlasina napušta brdsko-planinski deo i ulazi u moravsku ravan.

Bivši vlasotinački srez bio je širi nego sadašnja teritorija opštine Vlasotince. Obuhvatao je deo Lužnice, Crnu Travu, Grdelicu i još nekolicinu pomoravskih sela.

Brana u Vlasotincu, pogled ka jugu

Na jugoistoku grada Vlasotinca, na Vlasini sagrađeno je početkom osamdesetih malo akumulaciono jezero sa branom kod starog mlina. Akumulacija se 1988. godine nakon teških kiša (pala je istorijski nezapamćena količina vode) izlila i veći deo Vlasotinca je tada bio poplavljen. U međuvremenu je korito Vlasine sanirano, a jezero se koristi u rekreacione svrhe leti a i služilo je napajanju nekadašnjih bunara gradskog vodovoda.

Naseljena mesta[uredi]

Položaj opštine Vlasotince u Jablaničkom okrugu

Opština Vlasotnice se sastoji od grada Vlasotinca i okolnih sela:

Stanovništvo[uredi]

Etnički sastav prema popisu iz 2002.[1]
Srbi
  
33.826 98,61 %
Jugosloveni
  
152 0,44 %
Romi
  
128 0,37 %
Crnogorci
  
36 0,10 %
Hrvati
  
14 0,04 %
Muslimani
  
7 0,02 %
Mađari
  
5 0,01 %
Albanci
  
2 0,006 %
Slovaci
  
1 0,003 %
nepoznato
  
131 0,38 %
Etnički sastav prema popisu iz 2011.[2]
Srbi
  
28.613 95,72 %
Romi
  
691 2,31 %
ostali
  
589 1,97 %

Meštani Vlasotinca i okoline su pretežno zanatlije, trgovci, zemljoradnici i vinogradari. Iz obližnih vinograda se proizvode vina Grom, Plemenka i druga. U davnim vremenima su se stanovnici bavili pretežno stočarstvom.

Pored stanovništva iz bližih krajeva doseljenici su dolazili iz dinarske, kosovske, vardarske, žnepoljske i vlasinske oblasti.

Poreklo najstarijih Vlasotinčana datira u drugoj polovini i poslednjoj četrvrtini XVIII veka. Od najstarijih porodica tu su Purjakovići (Purjakovići-današnji Kocići) Bidžići, Đelići, Prikići, Bojadžije, Bajići(Bajinci), Đonići, Valčići, Babastojanci,Ćukalovići, Tevdenići, Seizovići, Šušulići, Karuovi (Karuovići,Hadžiđokini,Mitrovići,Pešići), Davinići, Dinkići, Marići, Daskalovići, Krainčanići, Bosići, Bojkovi, Gorunovići, Velikići, Kuculovići, Marići, Crnilovići, Đurkići i drugi. Valčići su iz Garinja u Grdeličkoj klisuri, Šišavci iz Šišave, Gorunovići iz Vinarca, Šarići iz Crne Bare, Sabljinci i Vidosavljević iz Starog Vlaha, Dimanići i Davinići iz Bukovice kod Zadra, Šušulići, Kuculovići i Buđinci sa Kosova. Ono što je interesantno jeste da pojedini delovi varoši nose u narodu i dalje nazive po starim familijama - Peškina mala, Bučkino sokače, Davinićevo branište, Bojadžijska mala, Đoninsko sokače, Šušulinska mala.

U periodu između 1878. i 1894. godine u Vlasotince dolaze i nastanjuju se planinci iz Dobrog Polja, Gara, Ruplja i drugih mesta. To su Dlakarovi, Puzinci, Nocinci, Gazibarci i drugi.

Od početka XIX veka do 1947. godine doselili su se Velikići iz Velike pod Čakorom, Ćukalovići iz Kolašina (Crna Gora), Krainčanići i Mrvići sa Kosova, Išljamovići iz Bistrice kod Bitolja, Petrovići iz Ohrida, Stoiljkovići iz Drainca kod Trna, Bajići takođe iz okoline Trna, Prikići iz Manojlovca, a Karuovići iz Crne Bare. Vreme između 1878. godine i 1947. godine, karakteristično je po najvećem broju doseljenika iz obližnjih sela: Peškići i Pljaskići iz Sejanice, Džudžini iz Bojadžije kod Kosova, Taćini iz okoline Trna, Crnilovići iz Kijeva kod Surdulice, Daskalovići iz Ostrovice, Filipovići iz Krčmira, Sejaničani i Zeleći iz Sjenice, Popovići iz Trnjana itd.

Pogled prema severoistoku na Beli Kamen
Nešićev kej, šetnja sa posetiocima iz Beograda
Vlasotinčani, slika iz centra Vlasotinca

Migracije posle Drugog svetskog rata[uredi]

Interesantno je da posle Drugog svetskog rata (posle 1945. godine), mnogi starosedeoci Vlasotinčani su posle završetka školovanja napustali Vlasotince i odlazili ka većim centrima u Srbiji, a najviše ka Beogradu. Ima i onih koji su se odselili u Ameriku, Englesku i još nekim zemljama zapada.

Zbog teškog socijalnog stanja seosko stanovništvo pobrđa i planinskog dela vlasinske oblasti, nije napustalo sela sve do pojave ciglarskih i zidarskih preduzetnika (preduzimača)-početkom 1972. godine. Naseljavanje Vlasotinca sa okolnih sela crnotravskih i vlasotinačkih sela, počelo je masovno od 1985. godine i završilo se negde do 2000. godine.

Teško materijalno stanje, u godinama posle 2000. godine, uslovljava naglo migraciju školovanih mladih ka centrima u Srbiji, naročito prema Nišu i Beogradu, a seosko stanovništvo se selilo prema Šumadiji, Vojvodini i Negotinskoj Krajini.

Građani opštine Vlasotince provode svoje slobodno vreme tokom leta na reci Vlasini, Moravi ili na obližnjem Vlasinskom jezeru.

Poznati Vlasotinčani[uredi]

Obrazovanje[uredi]

OŠ „Siniša Janić“

Na teritoriji opštine ima devet osnovnih škola, od čega su dve gradske: "8. oktobar“ i „Siniša Janić“. Takođe postoje i dve srednje škole: Tehnička škola "1. oktobar“ i gimnazija „Stevan Jakovljević“. Prva škola otvorena je u Vlasotincu i Konopnici 1866. godine, a srednjoškolska nastava počinje 1929. godine. Vlasotinačke škole učestvuju na raznim nacionalnim i internacionalnim takmičenjima. Osnovci OŠ "8. oktobar“ su 2005. u Ukrajini predstavljali Srbiju na festivalu „Promenimo svet na bolje“.

Kultura[uredi]

Vinski bal[uredi]

Vinski bal, Izbor boginje vina

Šezdesetih godina se po prvi put održava manifestacija posvećena vinogradarstvu ovog kraja: Vinski bal. Cilj manifestacije je promocija kulture i vinogradarstva za koje je vezan razvoj opštine. Vlasotinački vinogradari se još 1923. godine udružuju u Vinogradarsku zadrugu. Poznati vinogradarski predeli opštine su pored samog Vlasotinca, Dadince, Šišava, Donja Lomnica, Skrapež i drugi. Kao i svake godine prilikom manifestacije, koja se održava na obali reke Vlasine, kraj Nešićevog keja, bira se “Boginja vina” u čiju ulogu stupa devojka iz okoline. Za vreme trajanja manifestacije se proklamiše Nezavisna Kneževina Vlasotince sa izabranim knezom. Pored degustacije vina iz lokalnih vinograda sledi i bogati kulturno-umetnički program, praćen defileom Kneza glavnim ulicama Vlasotinca, kao i nastupima raznih muzičkih izvođača. Zastupljeni su svi žanrovi od trubačke muzike pa do rokenrola. Tu su i vlasotinački slikari, koji sa njihovim kolegama van Vlasotinca, otvaraju likovnu koloniju za vreme Vinskog bala. Tema njihovih radova je grožđe i vino. Vinski bal se održava u avgustu ili početkom septembra.

Kulturni centar[uredi]

Zavičajni muzej - „Stara opština“

Kulturni centar je osnovan 1972. godine i oslanja se na materijalnu pomoć Skupštine opštine Vlasotince. Kao organizator raznih manifestacija u Vlasotincu, Kulturni centar diprinosi duhovnom životu opštine. Izložbe raznih umetnosti, vajarstva, karikature, književnosti, likovna kolonija ali i razni koncerti kao i muzičke manifestacije spadaju u domen ove institucije. Pored toga Kulturni centar održava Zavičajni muzej u Vlasotincu.

Zavičajni muzej je u stvari turska Kula sagrađena u centru Vlasotinca u drugoj polovini 18. veka. Kula je služila kao administrativno-upravna zgrada i kao osiguranje lokalnih trgovačkih puteva, a u njoj su boravili mudir, pisac i sedam sejmena. Pretpostavlja se da je izgrađena na temeljima rimskog kastela. Na slici se može videti puškarnice, koje su koristile za odbranu zgrade protiv hajduka. Sadašnji muzej, kao kulturno-istorijki spomenik, sadrži razne eksponate od predistorijskog doba do danas. U to spada i stara srpska grafika, koja obuhvata dvoreze, bakroreze i litografiju.

Sport, lov i ribolov[uredi]

Paraglajder na vlasotinačkom nebu
Brana u Vlasotincu
Kupalište

Mediji[uredi]

Vlasina
TV Vlasotince

Nevladine organizacije[uredi]

Privreda[uredi]

  • GP „Crna Trava"- građevinsko preduzeće koje posluje u Srbiji i bivšoj Jugoslaviji
  • „Besko“ - građevinska firma poznata po montažnim kućama i stolariji
  • Ciglana „Rad“
  • „Podrumi“ - nastali iz udruženja vinogradara posluju više od 70 godina kao vinari vlasotinačkog vinogorja
  • Cementni Proizvodi
  • „Manifatura Europea DOO“ - preduzeće za proizvodnju odeće
  • „Grupo Fiorentino“ - preduzeće za proizvodnju odeće
  • Elrad Serbia DOO

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ „Knjiga 1”. Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima. webrzs.stat.gov.rs. Beograd: Republički zavod za statistiku. februar 2003. ISBN 86-84433-00-9. 
  2. ^ Etnička struktura nakon popisa 2011.

Spoljašnje veze[uredi]