Persijski zaliv

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Satelitski snimak Persijskog zaliva

Persijski zaliv je deo Indijskog okeana.[1] Razdvaja Iran od Arabijskog poluostrva i ima površinu od 233.000 km². Dug je 989 km, ima prosečnu dubinu od 50 metara i najveću dubinu od 90 metara. Na istoku dolazi u kontakt sa Omanskim zalivom preko Ormuskog moreuza. Zemlje koje izlaze na njega su: Iran, Irak, Kuvajt, Saudijska Arabija, Bahrein, Katar i Ujedinjeni Arapski Emirati.[2][3][4]

Istorija Persijskog zaliva je oduvek bila uzburkana sukobima koji su smanjili njegov značaj u vezi između istoka i zapada, i učinili da Crveno more postane glavni put. U šesnaestom veku zaliv je došao pod portugalsku kontrolu, koji su ga zatim ustupili Englezima koji su zadržali kontrolu sve do Drugog svetskog rata i stvaranja Ujedinjenih Arapskih Emirata. U skorašnje vreme se odigralo više konflikta: Iransko-irački rat od 1980-88, Zalivski rat 1990-91 i američka invazija Iraka 2003.

Persijski zaliv i njegove obale imaju najveće svetske rezerve nafte, Al-Safanija je nejveće svetsko ofšor naftno polje.

Persijski zaliv je smešten u jugozapadnoj Aziji uklješten između današnjeg Irana (Persije) i Arabijskog poluostrva. Predstavlja najseverniji ogranak Indijskog okeana. Bio je centar zbivanja u osmogodišnjem ratu vođenom između Irana i Iraka (od 1980. do 1988. godine). Ovaj rat poznat je takođe i kao Prvi zalivski rat koji je nastao kao posledica ranijih graničnih sukoba. Drugi zalivski rat vođen je između Iraka i Kuvajta između 1990. i 1991. godine.

Zaliv ima veliki broj lovišta , kao i prostrane koralne grebene . Obalna naselja su sve do 1970. godine bila usmerena na ribarstvo i vađenje bisera, kada je nafta preuzela vodeću ulogu i od njih napravila međunarodne luke i svetske turističke centre. Industrijalizacija i izlivanje nafte tokom ratova doveli su do narušavanja ekologije u ovom regionu.

Istorijski i međunarodno poznat kao Persijski zaliv, ovu vodenu površinu većina arapskih zemalja zove Arapski zaliv ili samo Zaliv iako ova dva naziva nisu međunarodno priznata. Ime Zaliv Irana ili Persijski zaliv je ime koje je priznato od strane Međunarodne hidrografske organizacije (IHO).

Geografija[uredi]

Ovo poluzatvoreno more površine 251 000 km² na jugozapadu zapljuskuje Arabijsko poluostrvo, na severozapadu Mesopotamiju, a na istoku Iransku visoravan. Persijski zaliv dugačak je 989 km. Njegovu severnu obalu uglavnom čini Iran a južnu Saudijska Arabija. Njegov najuži deo je moreuz Hormuz koji je širok 56 km. Ovaj zaliv je veoma plitak, njegova maksimalna dubina iznosi 90 metara, dok je prosečna 50 metara.

Zemlje koje izlaze na Persijski zaliv su, počev od severa, Iran, zatim Oman, Ujedinjeni Arapski Emirati, Saudijska Arabija, Katar, Bahrein, i na severozapadu Kuvajt i Irak. Ove zemlje su takođe poznate i pod jednim zajedničkim nazivom - arapske zemlje Persijskog zaliva, odnosno zalivske zemlje.

Persijski zaliv i njegove priobalne oblasti predstavljaju izuzetno bogatu geološku regiju. Sadrži između 55% i 68% ukupnih svetskih zaliha nafte, odnosno 40% zaliha prirodnog gasa. U njemu se nalazi i najveće svetsko ofšor naftno polje - Safanija, koje sadrži 37 milijardi barela nafte. Energetika je jedna od glavnih stvari koja ujedinjuje zalivske zemlje. U 2002. godini Bahrein, Iran, Irak, Kuvajt, Katar, Saudijska Arabija i Ujedinjeni Arapski Emirati proizveli su oko 25% svetske nafte, što je približno dve trećine svetskih rezervi, i oko 35% svetskih rezervi gasa. Prema procenama Međunarodnog monetarnog fonda iz 2010. godine, prihodi od nafte i gasa čine 61% udela u iračkom, 52% u katarskom, 37% u kuvajtskom, 34% u omanskom, 28% u saudijskom, 22% u emiratskom, 13% u bahreinskom i 8% u iranskom BDP-u.

Ostrva[uredi]

U Persijskom zalivu se nalazi veliki broj malih ostrva. Bahrein je jedno od njih, a samim tim je i zalivska zemlja. Najveće od ostrva u zalivu je ostrvo Kešm, koje je smešteno u Hormuzu i pripada Iranu. Druga značajna ostrva su Veliki Tunb, Mali Tunb i Kiš, koji su pod upravom Irana, zatim Bubijan koji je pod upravom Kuvajta, Tarut pod upravom Saudijske Arabije, i Dalma pod upravom Ujedinjenih Arapskih Emirata. Poslednjih godina došlo je do pojave stvaranja veštačkih ostrva od strane nekih arapskih država. Ujedinjeni Arapski Emirati su pravili veštačka ostrva kako bi stvorili nesvakidašnje turističke atrakacije i time privukli turiste. Iako izuzetno mala, ova ostrva su imala negativan uticaj na šume mangrove na kojima su izgrađena često izazivajući ekološke probleme. Ostrva Persijskog zaliva su kroz istoriju takođe igrala i značajnu ulogu u trgovini velikih kolonijalnih sila kakve su Velika Britanija i Portugalija. Najveće poluostrvo Persijskog zaliva je država Katar, sa svojom površinom od 11 500 km². Proteže se 160 km prema severu zatvarajući Bahreinski zaliv, odnosno njegov južni ogranak poznatiji kao Salvaški zaliv. Veći deo obale Persijskog zaliva je peščanog sastava i blagog nagiba što je posledica delovanja plime i oseke. Ona uključuje i severnu peščanu obalu uz Mesopotamiju, odnosno močvarna područja u Horasanskom kanalu između Kešma i kopna.

Biologija i ekologija[uredi]

Živi svet u Persijskom zalivu je veoma raznolik, a zbog svojih geografskih karakteristika i relativne izolacije od otvorenog mora, jedinstven. Ovaj zaliv je stanište velikog broja najveličanstvenijih vrsta biljaka i životinja, od kojih su neke izložene ozbiljnoj opasnosti od izumiranja. U njemu ima korala, riba, zatim dugonga i kitova kao i mnogih drugih biljnih i životinjskih vrsta koje su međusobno povezane i zavise jedne od drugih. Odličan primer ove simbioze jesu šume mangrova kojima je za rast neophodna kombinacija slane i slatke vode. One su utočište raznim vrstama rakova, riba i insekata koji predstavljaju glavni izvor hrane morskim pticama.

Reference[uredi]

  1. ^ United Nations Group of Experts on Geographical Names Working Paper No. 61, 23rd Session, Vienna, 28 March – 4 April 2006. accessed October 9, 2010
  2. ^ Central Intelligence Agency (CIA). „The World Fact Book”. Pristupljeno 4. 12. 2010. 
  3. ^ nationsonline.org. „Political Map of Iran”. Pristupljeno 4. 12. 2010. 
  4. ^ Nations, United. „United Nations Cartographic Section (Middle East Map)”. 

Spoljašnje veze[uredi]