Petar II Karađorđević

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Petar II Karađorđević

Kralj Petar II u uniformi Jugoslovenskog vojske 1966. godine
Kralj Petar II u uniformi Jugoslovenskog vojske 1966. godine

Datum rođenja 6. septembar 1923.
Mesto rođenja Beograd (Kraljevina SHS)
Datum smrti 3. novembar 1970. (47 godina)
Mesto smrti Denver (SAD)
Grob Manastir Sv. Save u Libertvilu (1970—2013),
Crkva svetog Đorđa na Oplencu
Titula Kralj Jugoslavije
Period 9. oktobar 193429. novembar 1945.
Prethodnik/ci Aleksandar I Karađorđević
Naslednik/ci uspostavljena Federativna Narodna Republika Jugoslavija
Poreklo i porodica
Dinastija Karađorđevići
Otac Aleksandar I Karađorđević
Majka Marija Karađorđević
Supružnik/ci Aleksandra Karađorđević
Potomstvo Aleksandar Karađorđević

Petar II Karađorđević (Beograd, 6. septembar 1923Denver, 3. novembar 1970) bio je treći i poslednji kralj Kraljevine Jugoslavije (1934—1945). Bio je prvi sin kralja Aleksandra I i kraljice Marije.

U vreme ubistva svog oca 1934. godine, Petar II je bio maloletan pa je kraljevska vlast preneta na Namesništvo koje je u testamentu odredio kralj Aleksandar I, na čelu sa knezom namesnikom knezom Pavlom Karađorđevićem, a članovi su bili još Ivo Perović i Radenko Stanković. Posle vojnog puča protiv kneza Pavla i vlade Cvetković-Maček koji su doneli odluku o pristupanju Jugoslavije Trojnom paktu, Petar II je proglašen punoletnim. U zemlji je vladao samo 19 dana, pošto je 14. aprila odveden u izbeglištvo nakon invazije sila Osovine. Kralj Petar je najpre podržavao pokret Dragoljuba Mihailovića, a kada otkrila četnička kolaboracija sa silama Osovine i saveznici preorijentisali na partizanski pokret, kralj Petar je pod pritiskom saveznika pozvao svoje pristalice da stupe u NOVJ. Po sporazumu Tita i Ivana Šubašića sa kraja 1944. godine, kralj je marta 1945. preneo svoja ovlašćenja na tročlano namesništvo.

Kralj Petar II je zbačen odlukom jugoslovenske ustavotvorne skupštine 29. novembra 1945. Posle rata se naselio u SAD. Poslednji je jugoslovenski kralj.

Biografija[uredi]

Kraljica Marija sa sinovima, prinčevima Petrom, Tomislavom i Andrejem
Petar sa ocem 1932.
Monogram Petra II, kralja Jugoslavije

Prvorođeni sin kralja Aleksandra I i kraljice Marije, rođen je u Beogradu (1923). Kum na krštenju mu je bio britanski kralj Džordž V, dok su budući kralj Džordž VI i njegova žena Elizabet Bouz-Lajon bili kraljevi izaslanici.[1] Posle osnovnog obrazovanja koje je stekao na Dvoru, pohađao je Sandroid školu u Engleskoj, iz koje se vratio posle atentata na svog oca 1934. U vreme ubistva svog oca 1934. godine, Petar II je bio maloletan pa je kraljevska vlast preneta na Namesništvo koje je u testamentu odredio kralj Aleksandar I, na čelu sa knezom namesnikom knezom Pavlom Karađorđevićem, a članovi su bili još Ivo Perović i Radenko Stanković.

U Beogradu je potom imao privatne nastavnike, za časove fiskulture nastavnik je smatrao da kralj treba da ima drugove i pozivao je nekoliko njegovih vršnjaka u dvor, među kojima su bili budući lekari Branko Radulović[2] i Ljubomir Kostić[3].

Drugi svetski rat[uredi]

Vojni udar i Aprilski rat[uredi]

28. marta 1941.

Početak Drugog svetskog rata u Evropi (1939) stavio je Kraljevinu Jugoslaviju pred tešku odluku: da li da pristupi Trojnom paktu (NemačkaItalijaJapan) ili da se suprotstavi neuporedivo snažnijem neprijatelju. Odluka kneza Pavla da potpiše ponuđeni ugovor naišla je na žestoke proteste u zemlji, koji su 27. marta 1941. doveli do krize Vlade i vojnog udara. Kralj Petar Drugi proglašen je punoletnim, i odmah preuzeo vlast od Namesništva.

Dušan Simović, kralj Petar II i Radoje Knežević u Londonu 1941.

Jugoslovenska vojska bila je potpuno nespremna da se odupre invaziji nacističke Nemačke koja je usledila, i Jugoslavija je za jedanaest dana bila okupirana. Kralj Petar II bio je primoran da sa nikšićkog aerodroma, zajedno sa Vladom, emigrira, prvo u Grčku između 14. i 16. aprila[4], a zatim u Jerusalim i Egipat. Kralj i glavni ministri vlade su doputovali u London 21. juna 1941,[5] gde su dočekani kao heroji.[6] Za vreme svog izbeglištva kralj Petar II je dovršio školovanje u Kembridžu, a potom se pridružio snagama britanskog Kraljevskog ratnog vazduhoplovstva.

Delovanje u emigraciji[uredi]

Uprkos slomu jugoslovenske vojske u zemlji su oformljena dva suparnička pokreta otpora. Prvi je bio Jugoslovenska vojska u otadžbini, poznata i kao Četnički ili Ravnogorski pokret, na čelu sa rojalistom, kasnije generalom Dragoljubom (Dražom) Mihailovićem, Ministrom odbrane Vlade u izgnanstvu. Drugi je bio revolucionarni partizanski pokret, koji je vodio komunista Josip Broz — kasnije poznatiji kao Tito. Posledica je bio krvavi građanski rat.

Bernard Montgomeri, Petar II i Vinston Čerčil 4. jula 1941.

Oktroisani ustav iz 1931, po kom vlada je vlada odgovarala kralju, a ne Narodnoj skupštini, je stavio mladog i neiskusnog kralja u centar političkih afera.[7] Mladi kralj nije bio dorastao ozbiljnosti situacije i lako je potpadao pod uticaj članova vlade i Britanaca.[8] To je prvo došlo do izražaja usled Kairske afere i Simovićeve smene, posle koje će mladi kralj doći pod uticaj svog ministra dvora Radoja Kneževića. Milan Knežević i njegov rođeni brat Živan Knežević, kao predstavnici Lige majora, će u narednom periodu imati jak uticaj na mladog kralja Petra II, i bili su siva eminencija koja je stajala iza vlade ostarelog Slobodana Jovanovića.[9] Pored toga, kraljevi ađuntati majori Svetislav Vohoska i Vlastimir Rožđalovski su takođe bili članovi Lige majora.

Promena britanske politike[uredi]

Kada se kralj Petar II odlučio da se oženi grčkom princezom Aleksandrom za vreme trajanja rata, izbila je kriza u njegovim odnosima sa svojim ministrima i sa Vinstonom Čerčilom. Predsednci izbegličke vlade Slobodan Jovanović i Miloš Trifunović i svi drugi srpski političari su smatrali da je neprikladno venčavati se u ratno vreme. Protiv svadbe je bila i kraljica Marija, i to je dovelo do konačnog prekida njihovih odnosa. Vinston Čerčil, mada je podržavao brak predstavnika jugoslovenske i grčke kraljevske dinastije, takođe se protivio kraljevim namerama. Nesrpski ministri Juraj Krnjević, Juraj Šutej i Miha Krek su bili mišljenja da je kraljeva ženidba njegova privatna stvar i držali su se neutralno. Sa druge strane, Dragoljub Mihailović je čvrsto podržavao kraljevu namere i juna i jula 1943. je organizovao prikupljanje potpisa jugoslovenskih građana koji su se slagali sa kraljevom odlukom.

Kralj Petar II 11. januara 1944.

Po povratku u London iz Kaira, kralj se odlučio na ženidbu i ona je održana 20. marta 1944. u jugoslovenskoj ambasadi. Među zvanicama bilo je samo 19 Jugoslovena, a među njima Trifunovićev naslednik Božidar Purić i Mihailovićev izaslanik major Vojislav Lukačević, kome je kralj dodelio svanje svog ađutanta. Kraljev kum bio je britanski kralj Džordž VI. Od britanske diplomatije prisustvovao je samo ministar spoljnih poslova Entoni Idn, dok Čerčil nije došao iako je bio pozvan. Kraljevo venčanje je rđavo odjeknulo u jugoslovenskoj i svetskoj javnosti.

Čerčil je 13. aprila 1944. informisao kralja Petra da će, ukoliko ne ukloni Mihailovića iz emigrantske vlade, Velika Britanija početi da tretira jugoslovenskog kralja i njegovu vladu kao saradnike Osovine. Kralj Petar je 29. avgusta 1944. godine doneo ukaz O. Br. 881 kojim se general Dragoljub Mihailović razrešava dužnusti načelnika Štaba Vrhovne komande u okupiranoj Jugoslaviji i stavlja na raspolaganje ministru vojske, mornarice i vazduhoplovstva.

Pod pritiskom Britanaca, u jeku bitke za Srbiju, kralj Petar je 12. septembra 1944. pozvao četnike pod komandom generala Mihailovića da se stave pod komandu komunističkih odreda Josipa Broza Tita, a one koji to odbiju osudio kao izdajnike koji "zloupotrebljavaju ime kralja i autoritet krune" radi pravdanja saradnje sa neprijateljem. Godine 1944. Beograd je oslobođen od strane jedinica NOVJ i Crvene armije. Postavilo se pitanje legitimiteta kraljevske vlasti. Dogovorom „Tito-Šubašić“ i pristankom kralja Petra II rešen je taj problem formiranjem prelazne vlade na čelu sa dr Šubašićem. Ukazom kralja Petra II smenjen je general Mihajilović sa mesta ministra vojske i mornarice i na njegovo mesto postavljen maršal Josip Broz Tito.

Gubitak prestola i ukidanje monarhije[uredi]

U januaru 1945. u pregovorima između predsednika kraljevske vlade Ivana Šubašića i predsednika Nacionalnog komiteta oslobođenja Jugoslavije (NKOJ) Josipa Broza Tita postignut je sporazum da se imenuje tročlano namesničko veće (jedan Srbin - Srđan Budisavljević, jedan Hrvat - Ante Mandić i jedan Slovenac - Dušan Sernec) koje će zastupati kralja Petra II za njegove odsutnosti iz zemlje, tj. do odluka o unutrašnjem uređenju države koje će doneti Ustavotvorna skupština. Nakon dugotrajnog pritiska od stranke Britanaca i Amerikanaca da prihvati svršeni čin ili će sve odlučiti i bez njega, Petar je 2. mart 1945. imenovao namesničko veće i preneo sva politička ovlašćenja na njih.

Naredne godine (1945), u novembru, monarhija je ukinuta referendumom, a Jugoslavija se preobrazila i tokom više od četiri decenije ostala jednopartijska država pod vlašću Komunističke partije. Odluka o odricanju od svojih ingerencija i prenosu istih na namesništvo i vladu od strane jednog broja istoričara se smatra abdikacijom, dok drugi smatraju da nije nikada abdicirao.[10][11] U izgnanstvu je prvo živeo u Londonu sa svojom suprugom (oženio se grčkom princezom Aleksandrom, 20. marta 1944[12]) i sinom Aleksandrom, rođenim 1945. Politički je bio aktivan do smrti, tesno je sarađivao sa srpskom emigracijom. Poslednje godine života proveo je u Americi. Bio je na čelu redu Svetog Jovana Jerusalimskog.[13]

Poslednje godine[uredi]

Grob kralja Petra II u Libertivilu, Ilinois, SAD gde je počivao od 1970. do 2013.

Posle neuspele transplantacije jetre, jer je bolovao od ciroze jetre, umro je u denverskoj bolnici 3. novembra 1970. godine, u koju je primljen pod pseudonimom Petar Petrović.[14] Sahranjen je u Crkvi Svetog Save u Libertivilu (SAD). Njegovi posmrtni ostaci su ekshumirani 17. januara 2013. godine sa ciljem da budu preneti u zadužbinsku Crkvu Svetog Đorđa na Oplencu (kod Topole). Po dolasku u otadžbinu njegovi posmrtni ostaci su počivali u dvorskoj kapeli Svetog Andreja Prvozvanog u sklopu Dvora na Dedinju.[15] Državna sahrana četiri člana porodice Karađorđević obavljena je 26. maja 2013. na Oplencu.[16][17] Na njegovoj sahrani 1970. kao i 2013. opelo je služio isti sveštenik Marko Todorović.[18]

Galerija[uredi]

Porodica[uredi]

Roditelji[uredi]

ime slika datum rođenja datum smrti
Kralj Aleksandar I
Kralj aleksandar1.jpg
16. decembar 1888. 9. oktobar 1934.
Kraljica Marija
Kraljica marija.jpg
9. januar 1900. 22. jun 1961.

Supružnik[uredi]

ime slika datum rođenja datum smrti
Kraljica Aleksandra
Aleksandra Karadjordjevic.jpg
25. mart 1921. 30. januar 1993.

Deca[uredi]

ime slika datum rođenja supružnik
Princ Aleksandar
HRH The Crown Prince of Serbia.jpg
17. jul 1945. Princeza Marija; Katarina Karađorđević

Preci[uredi]

Reference[uredi]

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Sa drugih Vikimedijinih projekata :

Napomena[uredi]

Napomena: Sadržaj ove stranice je napisan prema zvaničnoj biografiji na navedenom sajtu http://www.royalfamily.org Fotografije su takođe sa tog sajta, dozvolu za korišćenje ovog materijala možete pogledati ovde.




Prethodnik:
Aleksandar I Karađorđević
Karađorđevići Naslednik:
Aleksandar II Karađorđević
Prethodnik:
{{{pre2}}}
{{{spisak2}}} Naslednik:
{{{posle2}}}
Prethodnik:
{{{pre3}}}
{{{spisak3}}} Naslednik:
{{{posle3}}}
Prethodnik:
{{{pre4}}}
{{{spisak4}}} Naslednik:
{{{posle4}}}
Prethodnik:
{{{pre5}}}
{{{spisak5}}} Naslednik:
{{{posle5}}}
Prethodnik:
{{{pre6}}}
{{{spisak6}}} Naslednik:
{{{posle6}}}
Prethodnik:
{{{pre7}}}
{{{spisak7}}} Naslednik:
{{{posle7}}}
Prethodnik:
{{{pre8}}}
{{{spisak8}}} Naslednik:
{{{posle8}}}