Pećina
.jpg)
Pećina ili spilja/spila/špilja predstavlja podzemnu prostoriju u Zemljinoj kori, nastalu prirodnim procesima. Pećine nastale u krasu su oblikovane hemijskim i mehaničkim delovanjem vode. Osim u tim stenama pećine nastaju i u naslagama gipsa, soli, magmatskim stenama, konglomeratima, brečama pa čak i ledu.
Osnovni delovi pećina su ulaz, kanal i dvorana. Kanal je izduženi otvor, a dvorana je prostranija šupljina najčešće nastala širenjem podzemnih kanala.
Istraživanjem pećina se bavi speleologija, a istraživači pećina su speleolozi.
U Srbiji su predominantne pećine u kraškom reljefu, s obzirom da je karst veoma zastupljen.
Podela pećina[uredi]
Pećine se mogu definisati i kao dugački i često veoma razgranati podzemni, horizontalni ili blago nagnuti, kanali koji se pružaju duboko u unutrašnjost krečnjačkih masa. Postoje i primeri pećina sa strmim kanalima.
Zavisno od toga da li u pećinama postoji rečni tok ili ne, one se mogu podeliti na rečne i suve.
Rečne pećine su, u morfološkom i hidrografskom pogledu, najznačajniji oblici u unutrašnjosti krečnjačkih masa. Kroz njih, komplikovanim sistemima podzemnih kanala, teku prave „pećinske reke”. U velikom broju slučajeva ove reke su razgranate poput površinskih podzemnih tokova. Pećinske reke mogu oticati slobodno-gravitaciono, pod delovanjem Zemljine gravitacije ili ascedentno, pod uticajem hidrostatičkog pritiska.
Prema hidrografskoj funkciji rečne pećine dele se na ponorske i sifonske. Ponorske pećine predstavljaju ili su predstavljale ponore površinskih vodenih tokova (ponornica) dok sifonske predstavljaju pećinske kanale kroz koje izbijaju ili su nekad izbijali podzemni vodeni tokovi na površinu u vidu vrela. Primeri ovakvih pećina u Srbiji su ponorska pećina Pandiralo, ponor Svrljiškog Timoka i sifonska pećina Gaura Fundonj, kod sela Podgorca, na istočnim padinama Kučaja.
U prirodi se sreću slučajevi kombinacije ponorske i sifonske pećine. Ovakve kombinacije nazivaju se tunelskim pećinama. Primer tunelske pećine u Srbiji je Velika pećina, kod sela Duboke, u blizini Kučeva.
U zavisnosti od režima vodenog toka rečne pećine dele se na stalne i periodske rečne pećine.
Suve pećine sačinjava mreža pećinskih kanala koji su stalno van hidrografske funkcije. Prema broju otvora one se mogu podeliti na „zatvorene” i suve tunelske pećine. Morfološko-hidrološka evolucija ovih pećina, kroz koje više ne protiču rečni tokovi, vezana je za rad vode prokapnice i za proces oburvavanja pećinskih tavanica. Korozivnim delovanjem vode prokapnice (poniruće vode od atmosferskih padavina) šire se pukotine na tavanicama pećine i one narastaju u visinu. Rad vode prokapnice je i akumulativan. Akumulativan rad manifestuje se u stvaranju pećinskog nakita. Primeri suvih pećina su Prekonoška pećina (u Svrljiškim planinama), Velika Atula na Beljanici, Vladikine ploče u dolini Visočice itd. Suve pećine predstavljaju daleko odmakli stadijum morfološko-hidrološke evolucije pećina i krasa uopšte.
Pećine čiji se kanali nalaze na različitim nivoima mogu imati kanale koji su suvi i kanale kroz koje protiče voda. Primer takve pećine je Vlaška pećina u dolini Resave.[1]
Literatura[uredi]
- Anđelić M. 1990. Geomorfologija. Beograd: Vojnogeografski institut
- Marković M., Pavlović R., Čupković T. 2003. Geomorfologija. Beograd: Zavod za udžbenike i nastavna sredstva
- Petrović J. 1973. Pećinarstvo za planinare. Beograd: Planinarski savez Srbije
Spoljašnje veze[uredi]
 |
Pećina na Vikimedijinoj ostavi. |
Reference[uredi]
- ^ Petrović D., Manojlović P., (2003): Geomorfologija, Geografski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd.
