Pinova vila

Pinova vila
Pinova vila
	Pinova vila
Opšte informacije
Mesto	Zrenjanin
Opština	Zrenjanin
Država	Srbija
Vreme nastanka	1894.
Tip kulturnog dobra	Spomenik kulture
Nadležna ustanova za zaštitu	Zavod za zaštitu spomenika kulture
	www.zrenjaninheritage.com

Pinova vila sagrađena je 1894. godine u vreme najživlje i najznačajnije graditeljske aktivnosti u Velikom Bečkereku. Podigao ju je Leon Štegervald a dve godine potom kupio Ferenc Danijel u čijem je vlasništvu bila do 1919. godine. Paja Pin, geometar po struci, postao je 1928. godine njen šesti po redu vlasnik. Iako je vila od 1943. kada su Nemci iselili Pinove, ostala je upamćena kao njihovo vlasništvo. Smatra se da je ovo prvi objekat u Zrenjaninu sa centralnim grejanjem.^[1]

Arhitekta

Planove za izgradnju Pinove vile potpisao je ugledni peštanski arhitekta Laslo Đaluš koji je bio učenik Friđeša Šuleka, potom predavač na budimpeštanskoj Mađarskoj kraljevskoj školi primenjenih umetnosti. Zapamćen je kao plodan graditelj monumentalnih javnih objekata, ali i građevina sakralne arhitekture. Pinova vila je njegovo jedino graditeljsko ostvarenje u Velikom Bečkereku.

Arhitektura

Pinova vila svoje prauzore nalazi u graditeljstvu srednjeg veka. Iako autohtone inspiracije u okviru graditeljske baštine Zrenjanina, ona po svojim stilskim karakteristikama nikako nije usamljenik u vremenu u kom je nastala.

Zamišljena je kao jednospratan objekat veoma razuđene osnove. Koncipirana je kao ugaona slobodnostojeća građevina, uvučena u odnosu na regulacionu liniju dveju ulica: Ulice Ive Lole Ribara i Jovana Cvijića. Presecanjem magistrale osamdesetih godina parcela se našla na raskrsnici triju ulica.

Ugao ulica naglašen je polukružnim ugaonim ispustom u vidu kule sa kupastim krovom blago zakrivljene strehe. Na tamburu kupole nalaze se koncentrično raspoređeni mali četvrtasti prozorski otvori. Glavni ulaz se nalazi iz Ulice Jovana Cvijića. Fasada je celom dužinom horizontalno podeljena kordonskim vencem na prizemlje i sprat. U prizemlju i na spratu se nalaze jednostavni pravougaoni prozorski otvori uz one koji se završavaju gotičkim elementom u vidu blago prelomljenog luka. Fasada je rešena asimetrično.

Fasada prema Ulici Ive Lole Ribara je najbogatije ukrašena. Levi krak fasade završava se dekorativnim stepeničastim zabatom koji podseća na arhitektonske elemente kasne gotike. U prizemlju se nalaze dva prozora u vidu bifora sa mermernim stubićem u sredini koji se ne proteže celom visinom prozora, a na spratu je terasa sa dva pravougaona prozorska otvora i vratima u sredini. Frontalna strana terase je imala ogradu u vidu balustrade, a bočni su u formi parapetnog zida koji se do danas sačuvao. U središnjoj zoni sprata nalazi se erker koji se završava trouglastim zabatom. Potkrovni venac nosi friz jednostavno profilisanih konzolica koji se proteže i po zidu ispod tambura ugaone kule. Krovne mase su razuđene, sa krovnim badžama koje imaju završetke u obliku piramide, a prvobitno je bila ograđena niskim zidom od klinker opeke koja je nosila ogradu od kovanog gvožđa.

Vila danas

Vila je danas napuštena i nalazi se u kritičnom stanju. Nakon probijanja magistrale osamdesetih godina 20. veka, tuberkulozna ambulanta se iselila iz objekta. Početkom 21. veka grupa umetnika ga je u želji da ukaže na propadanje ovog i mnogih drugih objekata u Zrenjaninu proglasila za „Muzej destrukcije”. Enterijer koji je upotrebljenim materijalima i načinom obrade detalja nekad govorio o visokom društvenom statusu vlasnika, danas je potpuno ruiniran. Raskošno drveno stepenište koje je iz prostranog ulaznog hola vodio na spratni deo objekta više ne postoji. Parket je uništen kao i ostali detalji enterijera, među kojima su izvesni primerci predstavljali spomenike ondašnjem zanatstvu^[2].