Politička sociologija

Politička sociologija je naučna disciplina čiji je predmet odnos politike, države i društva.

Polje izučavanja

Četiri osnovna polja tradicionalne političke sociologije su:

1. društveno politički razvoj moderne države;
2. Pitanje "Ko vlada?" Kako društvene nejednakosti između grupa (klasa, rasa, rod itd.) determinišu ili utiču na politiku;
3. Kako javno mnjenje, ideologija, ličnosti, društveni pokreti i vaninstitucionaln politički tokovi utiču na formalnu politiku;
4. Odnosi moći između i unutar društvenih grupa (npr. porodica, radnog mesta, organizacija, birokratije, medija).

Drugim rečima, politička sociologija se tradicionalno bavila time kako društveni tokovi, društvena dinamika i strukture dominacija utiču na formalno političke procese kao i time kako različite društvene snage utiču na formiranje politike.

Osnovni teorijski pristupi

U političkoj sociologiji možemo razlikovati tri osnovna teorijska pristupa: pluralizam, teoriju elita i klasnu analizu (koja se poklapa sa marksističkom analizom).

Pluralizam vidi politiku najpre kao polje nadmetanja mnoštva interesnih grupa.
Teorija elita se ponekad naziva i državo-centrični pristup. Ona objašnjava šta država čini uzimajuću u obzir ograničenja koja postavljaju formalne organizacije, polu-autonomni državni službenici, i interese koji proizilaze iz države kao jedinstvene organizacije koja koncentriše moć. Vodeća predstavnica ovakvog shvatanja države je Teda Skopol (Theda Skocpol).
Klasna teorija u političkoj sociologiji naglašava političku moć kapitalističke klase. IMOže se podeliti u dva dela. Jedan je "instrumentalistički" ili pristup "struktura moći", a drugi je strukturalno-funkcionalistički pristup. Pristup struktura moći se fokusira na pitanje "Ko vlada?" a poznat predstavnik je Vilijem Domhof (G. William Domhoff). Strukturalni pristup nagalašava način na koji kapitalistička ekonomija funcioniše; dopuštajući država da utiče samo na određen način i u određenoj količini. Predstavnici ovakvog shvatanja su Nikos Pulancas i Bob Jesop (Nicos Poulantzas, Bob Jessop).

Istorija političke sociologije i savremena politička sociologija

Teorijski temelji političke sociologije nastali su u okviru renesansne republikanske tradicije i teorije društvenog ugovora. Osnivači moderne političke sociologije su Karl Marks i Maks Veber.

Savremeni razvoj političke sociologije izražava se u nekoliko osnovnih tematskih područja: teorije političke moći, teorije interesa i društvenih pokreta.

Ovakav razvoj delimično je rezultat sve veće složenosti društvenih odnosa, organizovanja društvenih pokreta i relativnog slabljenja države kao posledica globalizacije. Ipak, najvećim delom, to je rezultat radikalno novog promišljanja društvene teorije uopšte. Ona je sad podjednako fokusirana i na mikropitanja (kao što su formiranje identiteta u socijalnoj interakciji, politika znanja, i efekti osporavanja značenja struktura) i na makro pitanja (kao što su zauzimanje i kontrola državne moći). Glavni uticaji ovde su: Stjuart Hol (Stuart Hall), post-strukturalizam (Mišel Fuko, Džudit Batler), pragmatizam (Luc Boltanski), teorija strukturacije (Anthony Giddens), i kulturna sociologija (Jeffrey C. Alexander).

Literatura

• V. Goati: Politička sociologija, Beograd, 1979.
• V. Pavlović: Društveni pokreti i promene, Beograd, 2003.
• N. Kejt: Savremene politička sociologija, Beograd, 2006.