Pljevlja

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Pljevlja
Gradpv.jpg
Pljevlja
Grb
Administrativni podaci
Država  Crna Gora
Opština Opština Pljevlja
Stanovništvo
Stanovništvo
 — (2011) Pad 19.136
Položaj
Koordinate 43°21′05″ SGŠ; 19°21′09″ IGD / 43.351333° SGŠ; 19.3525° IGD / 43.351333; 19.3525 Koordinate: 43°21′05″ SGŠ; 19°21′09″ IGD / 43.351333° SGŠ; 19.3525° IGD / 43.351333; 19.3525
Vremenska zona UTC+1 (CET), ljeti UTC+2 (CEST)
Nadmorska visina 761 m
Pljevlja na mapi Crne Gore
Pljevlja
Pljevlja
Pljevlja na mapi Crne Gore
Ostali podaci
Poštanski broj 84210
Pozivni broj 052
Registarska oznaka PV

Pljevlja je grad i opština u Crnoj Gori. Nalazi na sjeveru zemlje u centru prostrane Pljevaljcke kotline u podnožju brda Golubinja. Leži na tri rijeke: Breznici, Ćehotini i Vezišnici. Grad je centar energetskog potencijala Crne Gore, važan industrijski, kulturni i obrazovni centar.

Opština Pljevlja[uredi]

Opština Pljevlja je najmnogoljudnija regija, u Crnoj Gori. Njegova istorija ide unazad do osnivanja drevnog, arheološki djelimično istraženog pimckog naselja u Kominima. Pljevlja su grad duge i bogate prošlosti mjesto suočavanja različitih civilizacija. Od naseljavanja Slovena i Srba među njima na Balkan u 6-8. vijeku, region Pljevalja predstavlja jezgro crpske državne teritorije. Od vremena vladavine dinastije kneza Vlastimira do vladavine kneza Časlava. Vjekovima Pljevlja su bila raskrsnica različitih komercijalnih i kulturnih stremljenja. Međunarodni putevi koji povezuju primorske regione Dubrovnika i Kotora sa istočnim djelovima Balkana, prije svega Solunom i Konstantinopoljom prolazila su kroz Pljevlja. Sa stanovišta velikih geografskih područja naziv Raška se često zanemaruje u korist turske-govorne nominacije Sandžak , administrativna jedinica) Otomanskog carstva. Ovi prevodi su rijetko usaglašeni u djelima različitih naučnika.

Geografski položaj[uredi]

Pljevaljski kraj se nalazi u Starovlaško - raškoj visiji. Geografski položaj ove visije i pljevaljskog kraja kao njenog dijela, mijenjao se tokom istorije. Bio je vrlo povoljan tokom srednjeg vijeka, kada su ovuda vodili važni karavanski putevi od Jadranskog mora ka unutrašnjosti.

Kraj se pruža dinarski, a to znači od jugo - istoka ka sjeverozapadu, niz sliv rijeke Ćehotine, kao glavne odvodnice. Ovako ispružen a istovremeno sužen, on je prosto ukliješten između kanjona Tare i planinske grede koju čine Kovač, Gradina, Crni Vrh i područje Bobova ca planinom Lisac , visine između 1400 i 1500 metara. Tako su mu glavne, duže granice izvanredno jasne: jugozapadnu čini kanjon Tare , a sjeveroistočnu izdužena greda planina srednje visine. Jugoistočnu granicu čini planina Stožer (1576 metara) koja sa svojom podgorinom predstavlja razvođe izmedju slivova[[Ćehotina | Ćehotine i Ljuboviđe,najduže i vodom najbogatije rijeke Azbukovice. Od Stožera veći dio pljevaljskog kraja postepeno se spušta niz Ćehotinu ka Drini , preko zaravni Podgore i Bukovice. O pljevaljskom kraju u prethodno označenim granicama do sada nije napisana cjelovita geografska monografija. O pojedinim prirodnim osobenostima pljevaljskog kraja ostavili su značajne naučne zabilješke i vrijedne podatke Jovan Cvijić,Mihailo Bogićević Zarija Bešić i Tanasije Pejatović. Kroz grad protiču rijeke Ćehotina i Breznica, a u blizini je planina Ljubišnja. Opština Pljevlja je treća po veličini u Crnoj Gori. Pljevlja su grad sa najvećom oblačnošću u Crnoj Gori. Oko 70% dana u godini je bez vetra, a oko 200 dana je sa maglom.

Pljevaljsko jezero[uredi]

Pljevaljsko jezero je vodeno prostranstvo koje je postojalo na prostoru pljevaljske kotline. Nastalo je u mlađem periodu neogena. Prodirući u pljevaljsku kotlinu izazvalo je krupne promjene u reljefu,ispunilo je i svojim najvišim nivoom i doseglo do visine 1180 metara. Na sjeveroistoku je dopiralo do planinskog vijenca Kovač - Čemerno- Crni Vrh- Kamena Gora,na jugoistoku do Stožera, na jugozapadu do vijenca Ljubišnja - Obzir- Bunetina- Buren,a na sjeverozapadu do Drine, pa vjerovatno i dalje.Jezero je imalo izdužen oblik i dinarski pravac pružanja, vrlo dugačko a prilično usko, sa najvećom dubinom u kotlini od 400 metara.

Rudno blago[uredi]

Po raznovrsnosti ovog blaga i njegovoj količini, pljevaljski kraj stoji ispred svih područja Crne Gore, i bogatim raspolživim resursima sirovinsko područje za razvoj ostalih krajeva republike. Pod uticajem veoma raznolikog geološkog sastava, tektonskih pokreta obrazovane su raznovrsne rude i velike naslage lignita i laporca. Dosadašnjim geološkim istraživanjem utvrđene su rezerve uglja, olova i cinka, gvožđa, barita, bakra u manjim nalazištima, laporca, gline i gipsa. Ugalj predstavlja najznačajnije prirodno bogatstvo, kao i laporac sirovina za proizvodnju cementa. Na nekim mjestima naslage laporca dostižu debljinu i do 128 metara. Za sada su ovjerene rezerve laporca 250 miliona tona, a procenjuje se da rezerve ukupno premašuju 500 milona tona. Na padinama Kovača, utvrđene su izjvesne količine rude barita. Prema prvim procjenama njene rezerve iznose oko 500.000 tona. U ataru sela Kozica pronađena je gvozdena ruda, čije rezerve iznose oko 120.000 tona. Na prostoru Varina identifikovano je postojanje rude bakra i gvožđa. Važna su ležišta gline, pogodne za keramičku i opekarsku industriju, čije rezerve samo u Maočkom polju iznose preko 20 miliona tona.

Istorija[uredi]

1. Natpis; 2. Nekropola; 3. Religiozni spomenik; 4. Rudnik; 5. Ostaci arhitekture; 6. Naselje.

Stari vijek[uredi]

Ovaj predio bogat rudama naseljavalo je ilirsko pleme Pirusti (po A. Evansu: "Antiquarian researches in Illyricum", Westminster – 1883. –III-IV ). Značajni ilirski tumuli iz perioda gvozdenog doba nalaze se u Gotovuši. Pirusti su bili poznati kao rudari i od Rima su uživali velike povlastice, a slobodu im je potvrdio konzula Lucije Anicij. U doba Rima, na mjestu današnjih Pljevalja se nalazilo varoško naselje, a u blizini i rimski municipij sa određenom samoupravom. Ovo naselje u Kominima, kod Pljevalja, do danas nepoznatog imena, označeno je kao "Municipium S“, a rezultat je postepenog prodiranja rimske politike i urbanizacije iz primorja u unutrašnjost provincije Dalmacije te romanizacije stanovništva. Pretpostavlja se da je Municipij S, s svom zenitu, u drugom vijeku nove ere imao oko 40.000 stanovnika. Na natpisu u municipiju se pominje prisustvo jedne rimske legije (Legio I Adriutix). Ljudi sa ovog područja pored bavljenja rudarstvom, služili su u pomoćnim vojnim jedinicama i bili upućivani van Dalmacije, u druge rimske provincije. Sačuvani su u kamenu urezani pomeni na romanizirane Ilire: vojnika Aurelija Maksima, sina Aurelija Vende, kao i na oficira (beneficijar) Publija Elija Fuscina (Publius Aelius Fuscinus). Kroz Municipijum je prolazila značajna rimska saobraćajnica (put je vodio od Risna ka Nikšiću, prema sjeveru, a kod Komina, u blizini današnjih Pljevalja, račvao se u dva pravca, vodeći dalje, u unutrašnjost). Grad definitivno propada u šestom vijeku najezdom Slovena i Avara.

Srednji vijek[uredi]

Osvajanje Breznice Nikole Altomanovića od strane banovine Bosne, 1373. godine.
Grb Kosača

U srednjem vijeku, naselje se (po Jeričeku i od XIX vijeka formiranom mišljenju) zvalo Breznik, po istoimenoj rijeci koja je kroz njega proticala. Početkom XV vijeka javlja se današnje ime, koje se pominje u dubrovačkim izvorima, 1430. godine, a potiče od pljevara na manastirskim posjedima. Područje župe Breznice, u XI vijeku je u sastavu države Duklje, mada je generalno priznavana vrhovna vlast Romejskih careva. Krajem 12 v područje današnjih Pljevalja, podpada pod vlast velikog župana Zavide i njegovog sina Stefana (Nemanja) a potom ulazi u sastav Kraljevine Srbije (Stefan Prvovenčani). Nakon konačnog pada Srpskog carstva 1371. Trg Pljevlja je dio posjeda moćne porodice Kosača, u okviru Kraljevine Bosne. Njihovi će se srednjovjekovni posjedi po tituli hercega Stefana Vukčića Kosačei prezimenu njegovih nasljednika (Hercegovići) nazvati Hercegovina, odnosno Stara Hercegovina (jugoistočni krajevi ove oblasti u Crnoj Gori, kao i oblast Manastir Mileševa. Godine 1448. herceg Stefan svoju teritoriju proglašava Vojvodstvom od Svetog Save, u želji za obnavljanjem urušene srednjovjekovne srpske države i očiglednim pretenzijama na srpski presto. Herceg Stefan Vukčić Kosača je bezuspješno pokušavao odbiti Turke od svojih posjeda. Najprije je izgubio svoje sjeverne posjede. Naime, godine 1463. kod Pljevalja, na rijeci Breznici, izgubio je bitku sa Osmanlijama i naselje je palo u turske ruke. Herceg se iz palog područja povukao u Novi (Herceg Novi) ali su Osmanlije i ovaj grad zauzele 1483. godine.

Iz srednjovjekovnog perioda, ostao je sačuvan Manastir Sveta Trojica i relativno dobro očuvani ostaci Kastruma Koznik, na oko 20 km jugoistočno od današnjih Pljevalja.

U Osmanskoj državi[uredi]

Za više informacija pogledajte: Hercegovački sandžak i Pljevaljski sandžak
Oblast Stara Hercegovina, u današnjoj Crnoj Gori

U osmanlijskim izvorima, Pljevlja se pominju kao pazar (trg) Pljevlja, ali i kao Taslidža (kamenita banja). U XVI vijeku, poznata su kao karavan-saraj, za odmor putnika i trgovaca. Za turske okupacije, Pljevlja su pripadala hercegovačkom sandžaku (pljevaljski kadiluk). Od 1572. godine, zvanično su sjedište hercegovačkog sandžak-bega. Po Evliji Čelebiji, Pljevlja su 1682. godine imala 700 kuća i 10 mahala, pola hrišćanskih, pola muslimanskih. Velika eksplozija baruta, 1818. godine, uništila je svu čaršiju. Po podacima iz 1837. godine, Pljevlja su brojala 3000 stanovnika. Sredinom 19. vijeka dolazi do prvih organizovanih otpora Osmanskom carstvu, u vidu četovanja, i pojavom hajduka. Istaknuti četovođe iz Pljevaljskog kraja bili su Ristan Šarac i Mićo Gluščević, koji su organizovali otpor, a učesnici su bitke na Šarancima 1866.

U vremenu od 1880. do 1912. godine, u Prevljima se nalazio središte Pljevaljskog sandžaka. Godine 1906. stanovništvo Pljevaljskog kraja, je podiglo ustanak protiv zavojevača - tzv. Raonička Buna. Naime Otomanska civilna vlast, je poslije dvije nerodne godine povećala porez "raji", a bilo je predviđeno da se porez plati po plugu (raoniku), nakon početnih uspjeha ustanika oslobođen je gotovo čitavi prostor današnjih opština Pljevlja i Bijelo Polje. Buna je ugušena na jesen 1906. intervencijom turskog garnizona u Prizrenu (komandant divizije Šemsi-paša Biševac), uz učešće artiljerije i podršku Austrugarskih trupa. Gušenje bune pratile su velike odmazde, ali je miješanjem Srbije i Crne Gore, život djelimično normalizovan.

Austrougarska okupacija[uredi]

Austrougarska je na osnovu odluka Berlinskog kongresa imala pravo da drži garnizone u svim većim mjestima u Novopazarskom sandžaku. Austrougarska ima svoj garnizon u Pljevljima od 1878. do 1908. godine. Civilna vlast je pripadala Osmanskom carstvu.

U Kraljevini Crnoj Gori[uredi]

Nakon odlaska austougarske vlasti, od 1908. godine, naselje je ponovo potpalo pod Osmansku vlast, u sastavu Kosovskog vilajeta. U prvom balkanskom ratu, Pljevlja su branili dijelovi turskog odreda iz Sjenice, a oslobođena su od strane vojske Kraljevine Crne Gore, 27.10.1912. godine. Londonskim ugovorom o miru, 30.05.1913. godine Pljevlja su kao neodvojiv dio Stare Hercegovine pripala Kraljevini Crnoj Gori. U Prvom svjetskom ratu, 02.12.1915. godine, zauzela ih je austrougarska 62. divizija. Tom prilikm pljevaljski bataljon sa sandžačkim bataljonom, u sastavu crnogorske sandžačke vojske, povukao se na jug, gdje su sačekali neprijatelja i u bici kod Mojkovca (6-7. 01.1916. g.) pobjedom za kratko zaustavili napredovanje austrougarske vojske.

Novija istorija[uredi]

Pljevlja su oslobođena novembra 1918. godine i ušla su u satav Kraljevine SHS i Kraljevine Jugoslavije.

Tokom Drugog svjetskog rata vođena je Pljevaljska bitka.

Kultura[uredi]

Kultura i obrazovanje su se razvijali tokom istorije Pljevalja i regiona. Prvi obrazovni život počeo je pri crkvi Manastira Svete Trojice, kao i u muslimanskim školama tzv. ruždijama i medresama, a i džamijama. Manastir Sveta Trojica je najbogatija riznica kulturnog i duhovnog života pravoslavnih Srba iz srednjeg veka do današnjih vremena. Škola u manastiru Svete Trojice , radi neprekidno od 16. vijeka. Ruždije kod muslimanskih Bošnjaka rade od kraja 16. pa do kraja 18. vijeka. Osnovna škola u Pljevljima počela je da radi 1823 godine. Škola u manastiru Dovolja radila je od XVIII vijeka. Veoma važan datum u istoriji obrazovanja u Pljevljima i regionu je otvaranje Pljevaljska gimnazija srpske gimnazije 1901 god.

Mediji[uredi]

Pljevaljsku "Staru damu " Pljevaljske Novine starija generacija zna,kada su imale više lokalni karakter. Od devedesetih godina na ovamo Pljevaljske Novine su uređivačkom linijom u kratkom vremenu uspjele da ostanu jedine novine u Crnoj Gori i regionu posle Drugog svjetskog rata. Moderna digitalna izdavačka djelatnoct omogućila je pljevaljckoj čitalačkoj publici na svim kontinentima pristup zavičajnom mediju.

Galerija[uredi]

Kulturno-istorijske znamenitosti[uredi]

Najznačajnije znamenitosti predstavljaju: Manastir Sveta Trojica i Husein-pašina džamija.

Demografija[uredi]

U naselju Pljevlja živi 16059 punoletnih stanovnika, a prosečna starost stanovništva iznosi 35,5 godina (34,7 kod muškaraca i 36,3 kod žena). U naselju ima 6493 domaćinstva, a prosečan broj članova po domaćinstvu je 3,29.

Stanovništvo u ovom naselju veoma je heterogeno, a u poslednja tri popisa, primećen je porast u broju stanovnika.

Grafik promene broja stanovnika tokom 20. veka
Demografija[1]
Godina Stanovnika
1948. 6.101
1953. 7.202
1961. 10.552
1971. 14.511
1981. 17.440
1991. 20.889 20.887
2003. 22.106 21.377
2011. 19.136
Etnički sastav prema popisu iz 2003.[2]
Srbi
  
10.997 51,44 %
Crnogorci
  
4.963 23,21 %
Muslimani
  
2.437 11,40 %
Bošnjaci
  
1.696 7,93 %
Jugosloveni
  
34 0,15 %
Hrvati
  
12 0,05 %
Makedonci
  
11 0,05 %
Albanci
  
8 0,03 %
Rusi
  
5 0,02 %
Slovenci
  
4 0,01 %
Mađari
  
3 0,01 %
Nemci
  
2 0,00 %
nepoznato
  
67 0,31 %


Vidi još[uredi]

Literatura[uredi]

  • Terzić, Slavenko (ur.). Istorija Pljevalja. Cetinje: CIP katalogizacija u publikaciji Centralne narodne biblioteke Crne Gor. 
  • Slavenko Terzić: Srednje Polimlje u 1809. godini i ustanički planovi prodora prema Pljevljima i Tari, Zbornik radova sa naučnog skupa Odjek Prvog srpskog ustanka u Polimlju i Prijepoljskom kraju (1804-1813). - Prijepolje 2006, 37-44.
  • Slavenko Terzić: Pljevlja u Kraljevini Srbiji 1912/13 : Okrug kao okosnica regionalnog razvitka, Glasnik Zavičajnog muzeja. Pljevlja 3 (2003) 103–117.
  • Đuro Tošić: Kontinuitet naseljenosti pljevaljskog kraja od praistorije do uspostavljanja turske vlasti, u: Glasnik Zavičajnog muzeja. Pljevlja 1 (1999) 39-53.
  • Đuro Tošić: Zemljoradnja pljevaljskog kraja u prvim godinama turske vlade, u: Glasnik Zavičajnog muzeja. Pljevlja 2 (2001) 91-102.
  • Pljevlja u srednjem veku - akademik Sima Ćirković skr. tekst, nav.: str 69-89.
  • Pljevlja na putu u novo doba 1804 -1913 - prof.dr.Slavenko Terzić skr.tekst,nav.:str 175 - 277
  • Obrazovanje- Miloš Starovlah - Milosav Grbović - skr.tekst,nav.:str 517 - 535
  • Kultura - Jovan Petrović - skr.tekst,nav.:str 535 - 555
  • Geografija - Rudno blago Cit.str: 13 - 20

Reference[uredi]

  1. Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, podaci po naseljima. Podgorica: Republički zavod za statistiku. septembar 2005. COBISS-ID 8764176. 
  2. Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima. Podgorica: Republički zavod za statistiku. septembar 2004. ISBN 978-86-84433-00-0. 
  3. Stanovništvo, pol i starost, podaci po naseljima. Podgorica: Republički zavod za statistiku. oktobar 2004. COBISS.CG-ID 8489488. 

Spoljašnje veze[uredi]