Republika Srpska Krajina

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
(preusmereno sa РСК)
Skoči na: navigacija, pretraga
Disambig.svg
Druga značenja su popisana u članku Krajina (višeznačna odrednica).


Republika Srpska Krajina
Zastava Republike Srpske Krajine Grb Republike Srpske Krajine
Zastava Grb
Himna
Bože pravde
Položaj Republike Srpske Krajine
Glavni grad Knin
Službeni jezik srpski
Predsednik: Milan Martić
Premijer: Milan Babić
Površina  
 - Ukupno 17.028 km² ([[Spisak država po površini|]])
Stanovništvo  
 - 1993. 433.600[1] ([[Spisak država po broju stanovnika|]])
 - Gustina 26/km² 
Valuta dinar
Vremenska zona UTC +1
Pozivni broj +{{{позивни број}}}
1predsednik RSK u vreme operacije Oluja
2premijer RSK u vreme operacije Oluja

Republika Srpska Krajina (RSK, Krajina), je bila samoproglašena, međunarodno nepriznata republika[2], koja je postojala između 1991. i 1995. godine[3] i koju su većinski nastanjivali Srbi. Do 1995. (zajedno sa Republikom Srpskom) jednostrano se smatrala delom Savezne Republike Jugoslavije. Osnovana je na teritoriji SFR Jugoslavije - SR Hrvatske[2], koja je u to vreme takođe bila samoproglašena i međunarodno nepriznata republika. Zauzimala je površinu od 17.028 km², što je oko 30% teritorije CP Hrvatske.

Glavni grad RSK bio je Knin (12.000), a ostali veći gradovi bili su: Vukovar (32.000) i Petrinja (14.000). Prema nezvaničnim procenama RSK je sredinom 1993. godine, imala 435.595 stanovnika i površinu od 17.028 km². Od ukupnog stanovništva, 91% činili su Srbi, 7% Hrvati i 2% ostali[2].

RSK se nezvanično graničila sa Hrvatskom, SR Jugoslavijom (tačnije Srbijom), Mađarskom, Bosnom i Hercegovinom (odnosno sa Republikom Srpskom i Federacijom Bosne i Hercegovine).

Najveći deo Republike Srpske Krajine Oružane snage Republike Hrvatske su zauzela u Operaciji Bljesak (područje Zapadne Slavonije) i u Operaciji Oluja (područja Severne Dalmacije, Like, Korduna i Banije) u maju i avgustu 1995. godine. Ovim operacijama i nakon njih izvršeno je etničko čišćenje nad srpskim stanovništvom na toj teritoriji, kada je ubijeno i proterano više od 350.000 Srba.

Deo teritorije RSK koji je obuhvatao istočnu Slavoniju, Baranju i Zapadni Srem Hrvatska vojska nije zauzela nego je Erdutskim sporazumom od 12. novembra 1995. godine pokrenut proces mirne integracije ovog područja u ustavno-pravni poredak Hrvatske. Proces mirne integracije se provodio pod upravom Ujedinjenih nacija (Misija UNTAES) i završen je 15. januara 1998. godine.

Nezavisnost Republike Srpske Krajine zvanično nije priznala ni jedna država sveta, uključujući i tadašnju SR Jugoslaviju.

Geografija[uredi]

Geografske regije RSK
Dinara, pogled iz Knina
Krajiška ljepota - Plitvice
Šume na Papuku

Republika Srpska Krajina se prostirala pravcem sjever - jug, odnosno istok - zapad (manjim delom) i imala je oblik izdužene elipse. Dužina RSK od hidroelektrane Peruča do sela Gradac na lijevoj obali rijeke Kupe na Kordunu (jug - sjever) i prema istoku kod Brezova Polja na planini Papuk u Zapadnoj Slavoniji bila je 350 kilometara a od sela Apševci u Zapadnom Sremu (jug) do granice sa Mađarskom na rijeci Dunavu (sjever) oko 100 kilometara[4]. Širina RSK od sela Donji Zemunik kod Zadra do trigonometra Orlovac (1485 metara), na sjeverni padinama planine Dinare na granice sa BiH bila je 86 kilometara, a od sela Uštica na desnoj obali rijeke Save do Jasenovca, svega četiri kilometara. Granična linija sa Republikom Hrvatskom i Muslimansko-hrvatskom federacijom BiH (linija sjever) iznosila je 199 kilometara, a granična linija UNPA Jug iznosila je 230 kilometara[4].

RSK je bila sastavljena od tri enklave[5]:

Ove teritorije oficialno su bile geografske regije. Korpuski krajiške vojske su bile dislocirani po načinu jedna regija - jedan korpus. Po regijama je bio i popis stanovništva Srpske Krajine.

Naselja[uredi]

Pod kontrolom RSK su bila sledeća naselja:

Beli Manastir, Benkovac, Biskupija, Boričevac, Borovo Selo, Cetingrad, Dvor na Uni, Donji Lapac, Drniš, Ervenik, Erdut, Glina, Gračac, Vrginmost, Hrvatska Dubica, Kostajnica, Jagodnjak, Jasenovac, Lovinac, Kistanje, Knin, Korenica, Krnjak, Majur, Markušica, Maslenica, Negoslavci, Nunic, Obrovac, Okučani, Petrinja, Plitvice, Rakovica, Saborsko, Slunj, Sveti Rok, Šodolovci, Strmica, Topusko, Trpinja, Udbina, Vojnić, Vrhovine, Vrlika, Vukovar.

Istorija[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Srbi u Hrvatskoj

Vojna krajina[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Vojna krajina
Mapa Vojne krajine
Krajiški vojnici

Porijeklo srpskog stanovništva na tim teritorijama datira iz dublje prošlosti, iako su masovna naseljavanja započela tek početkom 16. vijeka. Prvi pomen Srba na tim prostorima datira sa početka 9. vijeka, kada Srbe spominje franački hroničar Ajnhart. Isti hroničar ne spominje Hrvate kao narod, nego Guduščane i Panonce. Ti prvi pomeni Srba vežu se za prostore Dalmacije. Dva velika srpska manastira sagrađena su u vremenu prije početka napada Turaka na Srbiju. Ta dva manastira su Krupa sagrađena 1317. i Krka sagrađen 1350. Nasuprot tome, srpsko stanovništvo koje je živjelo na prostorima Istočne Slavonije, Baranje i Zapadnog Srema naseljava te prostore još od vremena seoba slovenskog stanovništva u Panonsku niziju u 5. vijeku.

Još za vrijeme prvih seoba Srba, dok je Srbija bila pod osmanskom vlašću, Srbi su kretali na zapad u potrazi za prostorima na kojima bi mogli da nesmetano nastavljaju svoj život. Takvim pomjeranjem došlo je do naseljavanja u tadašnju Habzburšku monarhiju. Austrijski monarsi su ponudili Srbima da se nasele u pograničnim dijelovima monarhije, na granici sa područjima pod turskom vlašću. Srbi su to prihvatili uz povlastice koje su se odnosile na dodjelu zemljišta i oslobađanje od plaćanja poreza. Tako nastaje Vojna krajina (1579. god.), po kojoj je i Republika Srpska Krajina dobila ime. Austrougarskom okupacijom Bosne i Hercegovine prestaje opasnost od napada Osmanlija na granice Monarhije i tada prestaje da važi uprava Vojne krajine (1881. godine). Srbi koji su bili vojnici u Vojnoj krajini nastavili su svoj život na tim prostorima sada kao slobodni zamljoradnici. Od tih vremena ovi prostori su uglavnom naseljeni pravoslavnim stanovništvom. Da bi Vojna krajina postala deo Hrvatske i Slavonije Sabor je 11. maja 1867. doneo odluku da je srpska nacija ravnopravna i jednaka hrvatskoj, čime je priznata konstitutivnost Srba i jednakost sa hrvatskim narodom.

1881—1918.[uredi]

Nakon ukidanja vojne organizacije intenzivirala je politička aktivnost Srba. Bilo je stvarano nekoliko stranaka, od kojih neki su imali saradnju sa strankami Hrvata. Ali broj hrvatskih političara, kao što su Ante Starčević i Josip Frank gledali na Srbe kao na stranci na ovom području pa su propagandirali srbofobiju[6][7]. Dok su Srbi dobili podršku od bana Kuena-Hedervari koji je bio postavljen iz Budimpešta, neki hrvatski političari tražili zaštitu u vladajućim krugovima u Beču. Nakon sloma Austrougarske gotovo sve njene slovenske zemlje dobrovoljno su postali deo Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Međutim, ova država je bila centralizovana pa i nije odgovarala većine Hrvata koji su želeli suštinsku autonomiju ili potpunu nezavisnost. Sve ovo je izazvalo niz političkih kriza[8].

Prema popisu stanovništva 1910. godine pravoslavni Srbi u hrvatsko-slavonskom graničnom području bivše Vojne krajine brojali su 649.453 ljudi [9]. Jedanaest godina kasnije, u 1921. godini na području Hrvatske, Slavonije i Srema živelo je 764.901 Srba. Od toga 658.769 na prostoru bivše Vojne krajine i 106.132 u Dalmaciji[10].

Drugi svetski rat i genocid nad Srbima[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Genocid nad Srbima u Drugom svjetskom ratu

Više autora tvrdi da je područje Hrvatske ostalo bez oko 500.000 Srba (oko 300.000 pobijenih po logorima i u drugim akcijama ustaša, i oko 200.000 prebeglih u Srbiju).

Hrvatsko proljeće[uredi]

Drastičan pritisak na Srbe u Hrvatskoj tokom SFRJ je bio pokušaj eliminacije Srba iz političkog, ekonomskog i kulturnog života u jeku masovnog pokreta 1971. godine. Pravljeni su spiskovi nepoželjnih Srba, agitovalo se ponovo za "hrvatsku strojnicu o hrvatskom ramenu" itd. Kada je došlo do usijanja, SK i Tito presekli su hrvatski pokret. Međutim, u karakterističnom potezu „poravnavanja“ smijenjeno je i vođstvo SK Srbije „zbog liberalizma“.

Rat[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Rat u Hrvatskoj

1990.[uredi]

Mapa položaja RSK
Detaljna mapa RSK

Nakon održanih višestranačkih izbora u SR Hrvatskoj 22. aprila 1990. godine u Hrvatskoj je pobedila stranka HDZ koja je u svom političkom programu jasno isticala želju za nezavisnosti tj. odvajanje SR Hrvatske od SFRJ. U celoj SR Hrvatskoj vladala je velika euforija zbog pobede HDZ na izborima, a nakon toga sve češće su se mogle javno videti slike ustaških zločinaca (Ante Pavelića, Alojzije Stepinac, Maks Luburić ...), ustaški pozdravi i čuti ustaške pesme. Srbima u SR Hrvatskoj je to budilo avetna sećanja na progone i genocid iz vremena NDH.

Sukobi Hrvata i Srba u Hrvatskoj simbolički su počeli na fudbalskoj utakmici između beogradske „Crvene zvezde“ i zagrebačkog „Dinama13. maja 1990. na kojoj je došlo do masovne tuče navijača. Sukobi su se povećavali formiranjem nove hrvatske vlade koja je ubrzo izmenila državne simbole i najavila donošenje novog Ustava u kojem bi Srbi izgubili status konstitutivnog naroda. Odgovor Srba, na ove pretnje, bio je formiranje Srpskog nacionalnog veća, organizovanje referenduma o autonomiji i blokiranjem drumskog i železničkog saobraćaja u okolini Knina — tzv „Balvan revolucija“. Time je presečen put između Zagreba i Splita.[11]

Vlast SR Hrvatske u Zagrebu, koju su maja 1990. godine formirali HDZ i Franjo Tuđman je tokom leta donela odluku da formira sebi i oružane snage. Već u proleće su preuzeli kontrolu nad policijom, medijima, Tužilaštvom i državnom upravom. Tako je oktobra i novembra 1990. godine u SR Hrvatsku ilegalno uvezena velika količina naoružanja za potrebe rezervnog sastava policije, članova HDZ i HOS. Tu akciju su vodili Martin Špegelj i Josip Boljkovac, ministri u tadašnjoj vladi Hrvatske. KOS JNA je snimio film o ovom zločinačkom poduhvatu, a 27. januara 1991. to i objavio na TV Beograd.

Od maja 1990. do septembra 1991. godine situacija se iz dana u dan pogoršavala i Srbi u Hrvatskoj su bili strahovito uplašeni za svoju ličnu sigurnost i svoje imovine. Redovno su se mogli videti i ustaški grafiti, a veliki broj Srba je preko telefona dobijao pretnje da moraju da se isele iz svojih kuća i odu u SR Srbiju. Dobijali su čak i preteća pisma u kojima je stajao potpis "HDZ". Srbi u Hrvatskoj su dobijali otkaze na poslu, a čak su im i deca u školama psiho-fizički maltretirana. U stambenim zgradama postojali su određni članovi HDZ koji su imali zadatak da paze na kretanje svojih komšija Srba. [12]

Još krajem 1990. godine pooštravanjem tenzija u čitavoj bivšoj Jugoslaviji i otcjepljenjem Slovenije, hrvatska vlast započinje sa naoružavanjem i stvaranjem paravojnih formacija. Ustav i zakoni SFR Jugoslavije su predviđali prisustvo samo jedne vojne formacije, tj. Jugoslovenske narodne armije (JNA). Specijalni odredi hrvatske policije su raspoređivani na teritorijama sa većinskim srpskim stanovništvom.

To su bili prvi koraci ka stvaranju državnosti Republike Srpske Krajine koja je započeta u Kninu, a kasnije je proširena na šire prostore na kojima je srpsko stanovništvo predstavljalo većinu.

Srpska vojska Krajine i druge srpske oružane formacije su u periodu formiranja RSK u nekim područjima činile proterivanja hrvatskog stanovništa koje je izbeglo u Hrvatsku ili u neku od država zapadne Evrope. Danas su ovakve konstatacije jedan od argumenata za opravdanje etničkog čišćenja Srba u operaciji „Oluja“ četiri godine kasnije.

1991.[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija videti Krvavi uskrs na Plitvicama, Sukob u Borovom Selu, Zadarska kristalna noć, Sukob u Bjelovaru i Ubijanja Srba u Vukovaru

Tokom proleća 1991. dešavaju se pojedinačni napadi na naselja u kojima žive Srbi ili nehrvati: Pakrac, Plitvice, Zadar, Borovo Selo. 25. juna 1991. Hrvatski nacionalisti su napadali i kasarne JNA u Splitu 6. maja 1991, Bjelovaru 29. septembra 1991. Sabor SR Hrvatske proglašava nezavisnost, dok Vlada SFRJ dan kasnije tu odluku proglašava nevažećom. 7. jula 1991. je sklopljen dogovor na Brionima između predstavnika Slovenije, Hrvatske i ostatka Jugoslavije, uz posredovanje Evropske zajednica, gde su Slovenija i Hrvatska pristale da zamrznu svoje odluke o nezavisnosti tri meseca. [13]

Republika Srpska Krajina je formirana 1991. godine odvajanjem od Socijalističke Republike Hrvatske[2]. Nastanak ove države usledio je nakon dolaska na vlast Franja Tuđmana i njegove nacionalističke političke stranke Hrvatske demokratske zajednice (HDZ). Sjećajući se na tragične istorijske događaje koji su se odigrali u Drugom svjetskom ratu, i poslije isključenja Srba kao konstitutivnog naroda iz novog Ustava Hrvatske, srpsko vođstvo je odlučilo da sprovede referendum o budućnosti srpskog naroda i nastavku života u Republici Hrvatskoj. Tim referendumom velikom većinom glasova izglasano je odvajanje od Hrvatske i stvaranje nove države Republike Srpske Krajine. Dana 19. decembra 1991. godine usvojen je prvi Ustav RSK[2].

Hrvatska insistira na tome da je pobuna Srba na prostoru Republike Srpske Krajine dirigovana iz Beograda.

U proleće 1991. Srbi u Hrvatskoj proglasili su deo teritorije svojom državom a dana 19. decembra 1991. godine usvojen je prvi Ustav Republike Srpske Krajine[14].

Decembra 1991, nakon niza neuspešnih prekida vatre, Ujedinjene nacije su razmestile mirovne snage u delove Hrvatske koje su držali Srbi. Ove snage su raspoređene da bi se nadgledao i održavao sporazum o prekidu vatre, sve do konačnog rešenja. Cilj je bio da se zaštiti sve stanovništvo na teritorijama koje se našlo pod kontrolom UN.

Tokom 1991. započele su masovne likvidacije Srba po gradovima, da se zaplaše ostali i napuste deo pod kontrolom Hrvatske. Samo u Sisku je likvidirano oko 600 Srba civila[15], a u Osijeku je ubijeno stotinak [16] srpskih civila. Srbi su odvođeni iz Zagreba i na Pakračkoj poljani je likvidirano oko 280 srpskih civila iz gradova. Samo u noći između 16. i 17. oktobra 1991. godine u gradu Gospiću, pripadnici hrvatske vojske hapse 150[traži se izvor od 01. 2014.] Srba i odvode ih u nepoznatom pravcu. Među njima je bilo 48 žena. RSK je u početku imala u svom sastavu 28 opština, ali nepogodnost rasporeda teritorija koji je bio veoma uzak pojas uz granicu sa Bosnom i Hercegovinom stvarajući jako dugačku granicu, i mali broj stanovnika bili su preduslov za slabljenje odbrambenih pozicija Vojske RSK. Tako je u čestim ofanzivama Hrvatskog vijeća odbrane (HVO), vojske Hrvata iz Bosne i Hercegovine, Republika Srpska Krajina ostajala bez mnogih svojih strateških pozicija. Dolazak snaga Unprofor-a donosi jednu vrstu olakšanja, ali ne i prestanak borbi koje su trajale sve do avgusta 1995. godine.

1992.[uredi]

Rata ne bi bilo da ga Hrvatska nije željela ali mi smo procjenili da samo tako možemo ostvariti samostalnost.
Franjo Tuđman, predsednik Hrvatske na trgu Bana Jelačića, u obraćanju hrvatskom narodu, 24. marta 1992.[17]

Dvadeset prvo primirje po redu pod pokroviteljstvom Ujedinjenih nacija je počelo januara 1992.

Na dan 7. januara 1992. Emir Šišić, pilot JNA je oborio helikopter Evropske zajednice koji je nenajavljeno leteo iz Beograda u Hrvatsku preko vazdušnog prostora Mađarske[18]. Tom prilikom je poginulo 5 posmatrača.

Evropska zajednica je priznala Hrvatsku 15. januara 1992.[18]. Nakon ovog priznanja JNA se po sporazumu postepeno povlačila iz Hrvatske. Mandat snaga Unprofor-a je ubrzo proširen i na ružičaste zone, koje su obuhvatale veliki deo Krajine, a nisu bile obuhvaćene prvim sporazumom.[19]

Hrvatska je postala članica Ujedinjenih nacija 22. maja 1992[20]. JNA se postepeno povlačila iz Hrvatske, a Srbi iz Krajine zadržali su teritorije.

Uništeni tenk kod Drniša

Sukob u Hrvatskoj je nastavljen, ali u slabijem intezitetu. Hrvatske snage su izvele nekoliko manjih operacija koje nije sprečilo čak ni prisustvo snaga Ujedinjenih nacija. Hrvatskoj nije odgovaralo održanje statusa kvo posle odlaska JNA, pa je vršila napade na raznim delovima, da bi preuzimala teritoriju. Operacije u ovom periodu su:

1993.[uredi]

Januara 1993. godine hrvatska vojska i snage MUPa su napali područje Ravnih kotara blizu Zadra i Benkovca. Žestoke borbe su trajale do proleća. U njima su učestvovali osim ostalih hrvatskih jedinica i gardijske brigade, a sa srpske strane osim SVK i Milicije Krajine dobrovoljci i snage SDG Željka Ražnatovića Arkana.

Operacija Medački džep izvršena je u septembru 1993. godine, kad su hrvatske snage opustošile malu oblast u planinama u ličkom regionu, što je izazvalo međunarodni incident[traži se izvor od 01. 2014.]. Ubijeno je 88 ljudi, među njima veći broj staraca i žena. Nestalim važi još 4 lica isključivo starijih godišta, a sve procene govore da su i oni ubijeni. U ovoj agresiji hrvatske vojske na srpsku teritoriju nije bilo ranjenih. Sela Divoselo, Čitluk i Počitelj sravnjena su sa zemljom. Nakon prestanka operacije potpisan je sporazum kojim se izvršila demobilizacija Medačkog džepa i njegovo stavljanje pod punu kontrolu UN. Tokom sprovođenja sporazuma došlo je do sukoba između kanadskih i hrvatskih vojnih snaga. Ovakva promena ponašanja jednog dela trupa UN u netolerisanju kršenja rezolucija i sprovođenju sporazuma bila je iznenađenje jer su trupe UNPROFOR-a najčešće izbegavale borbu i nisu bile motivisane da uzmu učešće u procesu sprovođenja mira.

Posle ove operacije i ovakvog odgovora UNPROFOR-a, Hrvatska vojska nije izvršila nijednu ofanzivnu akciju sledećih 12 meseci. Uglavnom je nastavila rat u Bosni. Haški tribunal je kasnije ispitivao hrvatske oficire Janka Bobetka, Rahima Ademija i Mirka Norca zbog optužbi za ratne zločine tokom ove akcije.

1994.[uredi]

Alija Izetbegović i Franjo Tuđman potpisuju sporazum 18. marta u Vašingtonu[21] o osnivanju Muslimansko-Hrvatske Federacije. Ovim sporazumom Hrvatska sklapa mir sa bošnjacima čime vrši taktičke pripreme za borbu protiv Srba.

Marta 1994. vlasti Krajine su u ruskoj ambasadi u Zagrebu potpisale sporazum o prekidu vatre.

Krajem 1994. hrvatska vojska je nekoliko puta intervenisala u Bosni: od 1. do 3. novembra u operaciji Cincar kod Kupresa i od 29. novembra do 24. decembra u operaciji Zima 94 na Dinari i kod Livnu. Ove operacije su preduzete da bi se smanjio pritisak na Bihaćki džep i da bi se prišlo Kninu sa severa i tako pokušalo da se okruži sa tri trane.

Srpska Vojska Krajine 1994—1995. pomaže snagama Autonomne Pokrajine Zapadne Bosne Fikreta Abdića u borbama na široj teritoriji Bihaća i Velike Kladuše, protiv snaga Armije BiH.

Tokom ovog perioda vođeni su neuspešni pregovori između vlasti Hrvatske i Republike Srpske Krajine u kojima su posredovale UN. Teme su bile otvaranje za saobraćaj dela auto-puta Zagreb-Slavonski Brod kod Okučana, kao i status Srba u Hrvatskoj.

1995.[uredi]

Srpske izbeglice iz Krajine

4. avgusta 1995, Hrvatska vojska je započela vojnu operaciju „Oluja“, tokom koje je zauzela najveći deo Republike Srpske Krajine, čime je ona praktično prestala da postoji.

Za vreme „Oluje“ je prognano oko 250.000 srpskih civila[22], a jedan broj njih je poginuo u vojnim napadima na izbegličke kolone. Prognani Srbi odlukom hrvatske države izgubili su pravo na svoju imovinu.[22] Na osnovu progona ovolikog broja srpskih civila može se reći da je hrvatska država izvršila etničko čišćenje Srba.[22] Većina stanovnika srpske nacionalnosti izbeglo je u tadašnju SR Jugoslaviju i Republiku Srpsku.[22] Preostale teritorije RSK - Istočna Slavonija, Baranja i Zapadni Srem, 1998. godine dolaze pod upravu Republike Hrvatske mirnim putem i pregovorima po završetku rata u Republici Hrvatskoj.[22]

Prema podacima nevladine organizacije „Veritas“, u Hrvatsku se vratilo svega oko 40.000 Srba, manje od šestine prognanika. Povratnici su uglavnom starci. Njima nisu u potpunosti obezbeđeni osnovni uslovi za život, i izloženi su diskriminaciji, naročito u ruralnim područjima. Srpskim povratnicima, kao i prognanicima, uglavnom nije vraćena njihova imovina, zaposednuta od strane Hrvata, kako lokalnih, tako i izbeglica. Vlada Republike Hrvatske odbija da pruži pravo izbeglim Srbima da „društvene“ stanove otkupi. Zbog teške situacije na radnom tržištu, nerazvijenosti povratničkih područja, a naročito zbog državne politike nečinjenja u stvaranju uslova, najveći broj povratnika je nezaposlen. Prema skorijim podacima, u Hrvatsku se vratilo oko 70.000 Srba.

Stanovništvo[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Srbi u Hrvatskoj
Rasprostranjenost Srba u Hrvatskoj prema popisu iz 1981. godine
Etnička mapa RSK, bazirana na podacima po opštinama sa popisa iz 1991. godine

Prema popisima stanovništva iz doba SFRJ Srba u Hrvatskoj je bilo[23]:

  • 1948 — 543 795
  • 1953 — 588 756
  • 1961 — 624 991
  • 1971 — 627 000
  • 1981 — 531 502
  • 1991 — 581 661

Najveći udeo Srba, 1991. godine, je bio u opštini Donji Lapac i to preko 95%. Pored toga Srbi su 1991. godine činili veliku većinu, između 80 i 90 % u opštinama Vojnić, Korenica, Dvor, Knin i Gračac, sa osamdeset i Vrginmost, Glina, Kostajnica, Benkovac i Obrovac sa 50 do 70 %. Polovinu su imali u Petrinji i Pakracu. Trećinu stanovništva činili su u opštinama Ogulin, Karlovac, Novska, Beli Manastir, Vukovar, Orahovica, Daruvar, Grubišno Polje, Podravska Slatina. Preko 20 % bilo ih je u Osijeku, Sisku, Novoj Gradiški, a imeđu 15 i 20 % u Našicama, Donjem Miholjcu, Slavonskoj Požegi. Značajne srpske zajednice postojale su i u Vinkovcima, Slavonskom Brodu, Đakovu, Bjelovaru, Koprivnici, Kutini, Garešnici, Vrbovskom, Šibeniku, Zadru, Sinju, Imotskom. Većinu su dakle imali u Zapadnoj Slavoniji, delovima Baranje i istočne Slavonije, zatim na Baniji, Kordunu, Lici, Krbavi, te delovima Dalmatinske Zagore i Bilogore. U Zagrebu je 1991. godine, živelo 44.384 Srba, odnosno, činili su 6,27% stanovništva glavnog grada Hrvatske. U nekih dvadesetak opština od oko 115 tada, Srba je bilo ispod 1 %.

Politika[uredi]

Vista-xmag.png Za više informacija pogledajte članak Sastav vlada srpskih autonomnih oblasti i Republike Srpske Krajine

U periodu svoga trajanja, Republika Srpska Krajina je imala tri predsjednika. Po odvajanju od Republike Hrvatske prvi predsednik bio je dr Milan Babić, koji je živio u Kninu i bio jedan od glavnih zagovornika za odvajanje Krajine od Republike Hrvatske u spornim periodima. Nakon njega vlast preuzima Goran Hadžić iz Istočne Slavonije. Posljednji predsjednik izabran na demokratskim izborima 1994. godine bio je Milan Martić, koji je obavljao svoju dužnost sve do pada Krajine u avgustu 1995. godine.

U Krajini su jednom održani parlamentarni i predsjednički izbori. Glavni favorit na izborima bila je Srpska demokratska stranka koja je imala i najviše poslanika kao i dotadašnja predsjednička mjesta (iako je Milan Martić bio predstavljen od grupe građana, njega je podržavala SDS srpskih zemalja). Pored SDS, koja je bila podijeljena na SDS srpskih zemalja i SDS Krajine, na izborima su učestvovale i Srpska radikalna stranka, Socijaldemokratska partija Krajine i Srpska partija socijalista. Predsednici Hadžić i Martić su uživali značajnu podršku beogradskih medija u odnosu na svoje političke protivnike.

Državni simboli[uredi]

Zvanične oznake Republike Srpske Krajine bile su grb i zastava, koja je bila sastavljena od tri boje u jednakim poljima od gore prema dolje: crvena, plava i bijela. Na sredini zastave nalazio se dvoglavi orao sa krunom, koji je predstavljao i grb Krajine.

Oružane snage[uredi]

Oružane snage Republike Srpske Krajine su bile Srpska Vojska Krajine (SVK) i milicija. Srpska Vojska Krajine zvanično je nastala 17. oktobra 1992. godine.

Milicija Krajine[uredi]

Na početka srpsko-hrvatskog sukoba značajnu ulogu u odbrani Krajine igrala je Milicija SAO Krajine. Tokom pritiska na Srbe hrvatska Vlada je izbacila većinu Srba iz republičkog MUP-a te iz stanica MUP-a u opštinama gde su Hrvati činili većinu. Pokušavajući da urade isto i da uvedu nove simbole na uniforme milicije u opštinama sa srpskom većinom naišli su na otpor Srba, pripadnika MUP-a. Od tog trenutka sekretarijati milicije prekinuli su sve veze sa ministarstvom u Zagrebu i formirali su Miliciju Krajine na čelu sa Milanom Martićem. 4. januara 1991. godine je bio stvoren Sekretarijat unutrašnjih poslova u Kninu. Milicija Krajine je u više navrata učestvovala u borbama, uprkos činjenici da nije imala teško naoružanje, koje su imali pripadnici MUP-a Hrvatske i Zenge. Prema zapadnim izvorima u julu 1991. godine ona je imala oko 7.000 pripadnika sa rezervom oko 20.000[24]. Prema srpskim autorima 9. oktobra 1991. godine Milicija SAO Krajine imala je 1.200 redovnih pripadnika u sekretarijatama, 500 pripadnika specijalnih jedinica i 1.200 rezervista. Tada je postojalo sedam sekretarijata unutrašnjih poslova: u Kninu, Korenici, Petrinji, Vojniću, Okučanima, Belom Manastiru i Vukovaru.

Zdravstvena služba[uredi]

Zdravstvo područja Krajine je prije rata bilo integralni dio zdravstvene službe u Republici Hrvatskoj. Finansirano je iz jedinstvenog fonda, sa sjedištem u Zagrebu. Količina novca kojom je raspolagalo krajiško zdravstvo nije bila dovoljna da pokrije veće potrebe. Zdravstvena služba Krajine imala je 9 domova zdravlja (Knin, Benkovac, Obrovac, Gračac, Korenica, Donji Lapac, Dvor na Uni, Kostajnica, Vrginmost, Vojnić) i 3 medicinska centra (Knin, Glina, Petrinja). Broj stanovnika na jednog ljekara je bio, u prosjeku, 1.412. Najmanji je bio u Kninu (532) i u Petrinji (554), dok u Vojniću taj broj iznosio 2.233. Broj postelja u RSK je iznosio 1.338, tj. 4,53 kreveta na 1.000 stanovnika[25].

Nakon početka rata u 1991. godini zdravstvena služba u SAO Krajini je reformisana u pravcu autonomije i saradnji sa službama zdravlja BiH i Srbije. U jesen 1991. bila su stvorena dva medicinska centra u Kninu (Dalmacija i Lika) i u Glini (Kordun i Banija). Značajna pažnja je bila obraćena na pomoć izbeglicama sa područja pod kontrolom ZNG i MUPa Hrvatske, kojih je bilo ukupno oko 100.000 ljudi. U toku čitavog rata veliku pomoć ljekarima RSK su pružili Vojnomedicinska akademija u Beogradu i humanitarne organizacije, kao i Srpska pravoslavna crkva[26].

Obrazovanje[uredi]

Sport[uredi]

Prvi koraci po razvoju sportskih aktivnosti na prostoru Republike Srpske Krajine su počeli 28. septembra 1992. godine kada jeusvojen Zakon o fizičkoj kulturi. Nakon toga su osnovani strukovni savezi kao fudbalski u Srbu, košarkaški u Kninu, odbojkaški u Vukovaru, rukometni u Belom Manastiru, šahovski u Borovu naselju itd. U Benkovcu 11. februara 1995. godine je osnovan Olimpijski komitet Republike Srpske Krajine. Saradnja Krajine, Srpske i Srbije na sportskom polju bila je uspješna. Prvi koraci saradnje napravljeni su zahvaljujući naporima Ministarstva za sport Savezne Republike Jugoslavije, Jugoslovenskog olimpijskog komiteta, Fakulteta za fizičku kulturu i drugih institucija u Beogradu i sličnih iz Srpske, odnosno sa Pala i iz Banja Luke. U Krajini je bila popularna fudbalska liga koja je postojala u periodu od 1992. do 1995. godine, a najpoznatiji klub je bio „Dinara“ iz Knina. Politički položaj Republike Srpske Krajine odrazio se na njen sportski život u međunarodnim okvirima. To je značilo blokadu u svakom pogledu[27].

Vlada Republike Srpske Krajine u progonstvu[uredi]

Poslanici nekadašnje Narodne skupštine Republike Srpske Krajine su 2005. godine formirali Vladu Republike Srpske Krajine u progontvu, međutim ona do danas nije ostvarila neki veći uticaj kako meću izbeglim licima iz Srpske Krajine tako i prema Vladi Srbije. [28][29][30][31][32] Danas je zvanično priznata jedino od Srpske radikalne stranke.

Vidi još[uredi]

Reference[uredi]

  1. ^ Čubrilo (2011), str. 325.
  2. ^ a b v g d "Vojska Krajine" No.9-10 feb-mar 1994. Beograd na sajtu Balkan Archive.
  3. ^ „Croatian Serb leader distances himself from "Krajina government in exile" - BBC Monitoring / 28. фебруар 2001“. News.serbianunity.net Приступљено 7. 3. 2013.. 
  4. ^ a b Новаковић, Коста (2009). Српска Крајина: успони, падови, уздизања. Београд; Книн: Српско културно друштво Зора. стр. 197-. ISBN 978-86-83809-54-7. 
  5. ^ Čubrilo (2011), str. 326.
  6. ^ Vasilьeva, Nina, Gavrilov, Viktor. Balkanskiй tupik ? Istoričeskaя sudьba Юgoslavii v XX veke. — M.: Geя Itэrum, 2000. pp. 81. ISBN 5-85589-063-5
  7. ^ Belяkov (2009), str. 95.
  8. ^ Vasilьeva, Nina, Gavrilov, Viktor. Balkanskiй tupik ? Istoričeskaя sudьba Юgoslavii v XX veke. — M.: Geя Itэrum, 2000. pp. 78-79. ISBN 5-85589-063-5
  9. ^ Nikiforov (2011), str. 84.
  10. ^ Rat za opstanak Srba Krajišnika. Zbornik radova 1. — Beograd: Telo Print, 2010. pp. 62
  11. ^ Crnobrnja (1996), str. 152.
  12. ^ Rat u Hrvatskoj iz pera obavještajca, Pristupljeno 30.9.2013.
  13. ^ RTS: Dve decenije od raspada SFRJ, Pristupljeno 30.9.2013.
  14. ^ „У овом документу се на страни 4 позива на Устав усвојен 19. децембра 1991.“ (PDF) Приступљено 7. 3. 2013.. 
  15. ^ Kaznena prijava Županijskog društva advokata iz Siska, Pristupljeno 24. 4. 2013.
  16. ^ http://www.b92.net/download/osijek/doc05.pdf
  17. ^ „Vesti - januar 2002. godine“. Milosevic-trial.org. 30. 1. 2002. Приступљено 7. 3. 2013.. 
  18. ^ a b Bethlehem & Weller (1997), str. 33.
  19. ^ Bethlehem & Weller (1997), str. 527.
  20. ^ „United Nations Member States“. Un.org Приступљено 7. 3. 2013.. 
  21. ^ Parać Dalibor (15. 12. 2006.). „Nezavisni magazin BH DANI - ONLINE“. Bhdani.com Приступљено 7. 3. 2013.. 
  22. ^ a b v g d „U odbrani srpstva“ - Rezolucija u San Dijegu, Septembar 2001.[mrtva veza od March 2013]
  23. ^ Roksandić, Drago (1991 ). „36 - Promjene u stanovištvu“. Srbi u Hrvatskoj. Vjesnik
  24. ^ Thomas & Mikulan (2006), str. 42.
  25. ^ Čubrilo (2011), str. 336.
  26. ^ Čubrilo (2011), str. 337.
  27. ^ Čubrilo (2011), str. 351.
  28. ^ „Vesti - "Vlada RSK" u izbeglištvu“. B92. 26. 2. 2005. Приступљено 7. 3. 2013.. 
  29. ^ „Влада Републике Српске Крајине“. Vladarsk.com Приступљено 7. 3. 2013.. 
  30. ^ „Vreme 739 - Vlada u izbeglistvu: Krajisnici, dje cemo na prelo“. Vreme.com Приступљено 7. 3. 2013.. 
  31. ^ „Banija Online | Vlada Republike Srpske Krajine Pisala Vladi Srbije: Ne Povlačiti Tužbu“. Banija.rs Приступљено 7. 3. 2013.. 
  32. ^ „Srbi iz Hrvatske osnovali vladu u izbjeglištvu | Vijesti | DW.DE | 27.02.2005“. Dw-world.de. 27. 2. 2005. Приступљено 7. 3. 2013.. 

Literatura[uredi]

Spoljašnje veze[uredi]

Vikiostava
Vikimedijina ostava ima još multimedijalnih datoteka vezanih za: Republika Srpska Krajina