Roman

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na: navigaciju, pretragu
Za druga značenja, pogledajte Roman (višeznačna odrednica).

Roman je dugačak pripovedni tekst napisan u prozi. Prema podeli na književne rodove, roman spada u epiku, tačnije ubraja se kao književna vrsta u epskoj poeziji u prozi.[1]

Formalne osobenosti romana je teško precizno definisati, ali je u načelu u pitanju složena, obimnija narativna forma, kako u pogledu količine teksta, tako i u pogledu opsega zbivanja koje opisuje.

Istorija[uredi]

Geneza romana kao žanra izuzetno je kompleksna i može se pratiti čak do nekih oblika antičke književnosti, ali se ipak smatra da roman počinje da nalikuje svom modernom obliku u renesansi, usled sve veće dominacije proze i razvoja štampe.

Antičko doba[uredi]

U antici postoje istorijski romani (roman o Troji, o Aleksandru Velikom), utopistički romani (romani o Pitagorejcima) i avanturistički i ljubavni romani koji su najviše uticali na dalji razvoj romana; komično-satirični romani prikazuju stvarnost, kritikuju je i parodiraju, kao i postojeću književnost (Petronijev „Satirikon“ i Apulejev „Zlatni magarac“).

Srednji vek[uredi]

Viteški romani su se pisali od 12. do 17. veka. „Don Kihot“ parodira tu vrstu romana u njihovom zrelom dobu. Barokni i herojski romani uvode veći broj likova i više linija radnje, tako da pored okvirne ljubavne priče ima drugih zapleta.

Pikarski roman je prvi pravi moderni tip romana. Nastaje u Španiji u 16. veku i više nema u osnovi ljubavnu priču. Pikaro (varalica, lažljivac, skitnica, lakrdijaš…), prvi je pravi antiheroj, junak koji nema svoje mesto u svetu, ni poreklo, slobodan je da sam sve izabere.

Moderno doba[uredi]

Gospođa La Fajet „Princeza de Klev” (1678), priča o ženi koja živi za svoju ljubav i bori se za nju bez obzira na cenu, prvi je psihološki roman i jedan od prvih modernih romana. Njegov uticaj se oseća u 18. veku (Manon Lesko, Opasne veze), a uticao je i na Rusoa, Stendala, Tolstoja („Ana Karenjina”), Virdžiniju Vulf, Foknera, Džojsa i druge;

Realizam[uredi]

Građanski roman prikazuje svakodnevni život jedne porodice bez posebnih zapleta, to je začetak realističkog romana (Balzak, Čehov);

Komični roman, kao porodični roman ili parodija (Šarl Soler „Nastrani pastir“ – junak zamišlja da je pastir i kritikuje pojave u društvu).

Roman u 18. veku se usmerava na čoveka – pojedinca, veliča običan života. Napisan je kao biografija, autobiografija ili priča o nečijem životu. U drugoj polovini 18. veka, sa Rusoom, roman postaje dominantan žanr u vidu ispovesti – ispitivanje sebe, da bi se svaka individua susrela sa sobom.

SviftovaGuliverova putovanja“ i Volterov „Kandid“ su romani u kojima se spajaju različiti žanrovi. Kombinovanjem panoramskog ljubavnog i psihološkog, dolazi do pojave obrazovanog romana čija je tema razvoj čovekove ličnosti. To je novina u 18. veku. Junaci su individualizovani, uslovljeni poreklom, sredinom, ličnošću, kao i vremenom i mestom radnje koji su određeni.

Ričardson stvara epistolarni roman, dok Fildinga zanima sam fenomen pripovedanja i otvara pitanje dva vremena - vreme priče i vreme pripovedanja; Defo prvi stvara junaka koji je odgovoran za svoju sudbinu.

Popularno gledište jeste da je ServantesovDon Kihot“ prvi moderni roman, ali je savremeni razvoj žanra znatno kompleksniji i ne može se vezati za jedan tekst.[2]

Obično se smatra da su se prozne forme, nalik onome što se obično naziva romanom, razvile tokom šesnaestog i sedamnaestog veka, da bi do istinskog uspona romana došlo u osamnaestom veku, počev od opata Prevoa u Francuskoj i Defoa u Engleskoj, a zatim u delima pisaca kao što su Filding, Ričardson, Stern, Merivo, Ruso itd. U devetnaestom veku roman postaje nesumnjivo dominantna književna forma.

U daljem razvoju romana pripovedač postaje „vođa iluzije“ i njen stvaralac, „bog svog svemira“, a pripovedački glas stalno komunicira sa čitaocem; i autor i čitalac su upućeni na tekst.

Vrste romana[uredi]

Postoje mnoge vrste romana: autobiografski, biografski, fantastični i naučnofantastični, pustolovni, avanturistički, kriminalistički, ljubavni, dečiji, istorijski, humoristični, publicistični, satirični i slično.[3]

Vidi još[uredi]


Reference[uredi]

  1. Književni rodovi i vrste, riznicasrpska.net, 10. decembar 2010. Pristupljeno: 18. februara 2016.
  2. KNjIŽEVNI RODOVI – EPIKA, Selena T., gramatikaiknjige.wordpress.com, 22. jul 2013. Pristupljeno: 18. februara 2016.
  3. Književni rodovi, Petar Jokić, tabanovic.com. Pristupljeno: 18. februara 2016.

Spoljašnje veze[uredi]