Sava Šumanović

S Vikipedije, slobodne enciklopedije
Sava Šumanović
Sava Šumanović.jpg
Sava Šumanović
Datum rođenja(1896-01-22)22. januar 1896.
Mesto rođenjaVinkovci
Austrougarska
Datum smrti30. avgust 1942.(1942-08-30) (46 god.)
Mesto smrtiHrvatska Mitrovica
ND Hrvatska
Potpis
Signature of Sava Šumanović 02.png
Šumanović u ranom detinjstvu.

Sava Šumanović (Vinkovci, 22. januar 1896Hrvatska Mitrovica, 30. avgust 1942) bio je srpski slikar. Ubijen je u Genocidu nad Srbima u NDH.

Njegov opus obuhvata 800 slika i 400 crteža i skica. Šumanović je jedan od najznačajnijih slikara srpske umetnosti 20. veka. Uvršten je u 100 najznamenitijih Srba.

Biografija[uredi | uredi izvor]

Rođen je 22. januara 1896. u Vinkovcima, gde mu je otac radio kao šumarski inženjer, od oca Milutina (1862—1937) i majke Perside (1875—1968), rođene Tubić.[1][2] Kada je imao četiri godine porodica se preselila u Šid. Gimnaziju pohađa u Zemunu, gde počinje da se interesuje za umetnost. Kasnije će se usprotiviti očevoj želji da postane advokat i 1914. u Zagrebu upisati Višu školu za umjetnost i obrt. Ovu školu završava sa najboljim ocenama 1918. Tada počinje da javno izlaže svoja dela.

U svojim ranim delima, Sava insistira na atmosferi i spretno koristi bojene senke i tanke slojeve boje. Pored slikarstva, bavi se ilustracijom, grafikom i scenografijom. Slikarstvo Save Šumanovića u ovom periodu pokazuje uticaje secesije i simbolizma.

Jeseni 1920. Sava je otišao u Pariz i iznajmio atelje na Monparnasu.[3] Učitelj mu je bio Andre Lot, istaknuti likovni pedagog pravca analitičkog kubizma. U Parizu se družio sa Rastkom Petrovićem, Modiljanijem, Maks Žakobom i drugim umetnicima. Uticaji kubizma su vidljivi u ovoj ali i u kasnijim fazama slikarevog rada. Može se opravdano reći da je ovaj slikarski jezik Sava Šumanović doneo u Srbiju i da njegova dela ostaju najreprezentativniji primer domaćeg kubističkog slikarstva.

Narednih godina živi i slika u Zagrebu. Javnost i kritika ne prihvataju njegova dela, pa se iz protesta potpisuje francuskom transkripcijom na slikama. Godine 1924. piše studije „Slikar o slikarstvu“ i „Zašto volim Pusenovo slikarstvo“, dela koja su polazište za razumevanje njegove estetike. Ponovo boravi u Parizu 1925, gde prihvata uticaje Matisovog slikarstva.

Spomen kuća Save Šumanovića u Šidu.

Godine 1927. Sava Šumanović je naslikao „Doručak na travi“ koji je naišao na odlične kritike u Francuskoj. Nešto kasnije je za 7 dana i noći intenzivnog rada naslikao sliku „Pijana lađa“ koju je izložio na salonu nezavisnih. Inspiracija za sliku je bila istoimena pesma Artura Remboa koja je do njega došla preko Rastka Petrovića koji mu ju je recitovao. Druga inspiracija je bila slika Teodor Žerikoa „Splav Meduza“. Kritičari su ovo delo dočekali sa podeljenim kritikama, a Sava je iscrpljen radom teško podneo one negativne.

Vraća se u Šid 1928, umoran od teških uslova života, rada i loših kritika. U Šidu slika sremske pejzaže. Njegovu samostalnu izložbu u Beogradu kritičari su veoma pozitivno ocenili. Novac od prodaje slika omogućio mu je da ponovo ode u Pariz. Tu nastaju značajne slike: „Luksemburški park“, „Crveni ćilim“, „Most na Seni“. Ova dela karakteriše poetski realizam i umereni koloristički ekspresionizam.

Šumanovićeva dela iz poznijeg perioda se odlikuju svetlim bojama, i lirskom atmosferom. Svoj stil, koji sam naziva kako znam i umem, prilagođava motivu.

Bista Šumanovića u dvorištu Galerije u Šidu

Po povratku u Šid, 1930, slika lokalne pejzaže i aktove. Tri godine radi na ciklusu velikih platana „Šiđanke“, a kasnije na ciklusu „Beračice“, posvećenom berbi grožđa. Na izložbi u Beogradu septembra 1939. izložio je 401 platno.[4]

Za vreme Drugog svetskog rata Šid ulazi u sastav Nezavisne Države Hrvatske i ćirilica je zabranjeno pismo, pa se Sava iz protesta ne potpisuje već samo označava godinu nastanka slike.

Na Veliku Gospojinu, 28. avgusta 1942. godine[5], Savu su, zajedno sa još 150 Srba iz Šida, oko 6 sati ujutru, uhapsile ustaše i odvele u Hrvatsku Mitrovicu (ovaj naziv Sremska Mitrovica je nosila za vreme postojanja NDH). Svi oni su posle mučenja streljani, verovatno 30. avgusta[5], posle čega su sahranjeni u zajedničku masovnu grobnicu.

Njemu u čast ustanovljena je slikarska nagrada Sava Šumanović. Povodom 125 godina od rođenja objavljena je 2021. poštanska marka u Srbiji posvećena Savi Šumanoviću.[6]

Sačuvano je više njegovih pisama upućenih Rastku Petroviću.[7][8][9]

Dela[uredi | uredi izvor]

Najveći broj njegovih dela se čuva u Galeriji slika „Sava Šumanović“ u Šidu.[10] U njoj se nalazi više od 400 dela, od kojih 350 ulja na platnu, crteži, pasteli i dokumentacija.[10]

  • Pijana lađa (akt, Šid 1927)
  • Doručak na travi (pejzaž, Šid 1927)[11]
  • Mrtva priroda sa flašama (1926), u vlasništvu banjalučke Zbirke „Terzić“, a čuva se u depou Muzeja savremene umjetnosti Republike Srpske u Banjoj Luci.[10]
  • Luksemburški park (Pariz)
  • Crveni ćilim (Pariz)
  • Most na Seni (Pariz)
  • Jutro (Pariz 1929)
  • Šidijanke (ciklus pejzaža, Šid)
  • Selo (1932)
  • Kraj šumarka, (akt, Šid 1935)[12]
  • Beračice (ciklus nastao pred smrt)

Jedna njegova slika „Kupačica“ od 1927. godine se nalazi u muzeju „Ežen Buden“ u Francuskoj i kulturnoj javnosti u Srbiji je bila nepoznata 85 godina.[13][14] Sedamnaest njegovih dela nastalih u Parizu 1920-1929 izloženo je u Spomen-zbirci Pavla Beljanskog 2013. godine.[15]

Privatni život[uredi | uredi izvor]

Pisma Save Šumanovića Rastku Petroviću[uredi | uredi izvor]

Deo jednog od dvadeset pisama upućenih Rastku Petroviću, sa Savinim potpisom.

U Udruženju za kulturu, umetnost i međunarodnu saradnju „Adligat” u Beogradu od 2018. godine nalazi se fond od dvadeset pisama upućenih književniku i pesniku Rastku Petroviću, od toga je sedamnaest napisao Sava Šumanović, a dva je Rastku uputila Savina majka, Persida Šumanović. Pisma pružaju uvid u prijateljstvo dva srpska velikana, ali i slikovito opisuju ličnost Save Šumanovića, kako u trenucima punog zdravlja, tako i u retkim trenucima duševne slabosti. O pismima je istoričar umetnosti Nikola Kusovac, koji je kao član i savetnik Udruženja „Adligat” imao uvid u njihov sadržaj, rekao „Ova pisma su krotka, topla i na pravi način predstavljaju jedno veliko prijateljstvo, ali i pravog Savu”, ali je i podsetio da treba biti obazriv sa njihovim objavljivanjem, jer se, izdvajanjem iz konteksta, može lako dobiti pogrešna slika o velikanima.[8]

Pisma su se prethodno nalazila u ličnoj arhivi Aleksandra Deroka, koji je bio blizak prijatelj Rastka Petrovića, a potom su nakon Derokove smrti poklonjena porodici Leko, da bi, nekoliko decenija kasnije, bila predstavljena javnosti u okviru legata porodice Leko.[9]

Galerija[uredi | uredi izvor]

Vidi još[uredi | uredi izvor]

Reference[uredi | uredi izvor]

Literatura[uredi | uredi izvor]

  • Miljković, Ljubica (2007). Sava Šumanović: Prepuštanje pasiji. Galerija slika Sava Šumanović, Šid. 
  • Lakićević, Dragan; Lompar, Milo (2019). Knjiga o Šumanoviću. Beograd: Srpska književna zadruga. ISBN 978-86-379-1403-7. 

Spoljašnje veze[uredi | uredi izvor]