Savez komunista Hrvatske

Iz Vikipedije, slobodne enciklopedije
Idi na navigaciju Idi na pretragu
Savez komunista Hrvatske
Komunistička partija Hrvatske
Emblem of the SKH.svg
Simbol Saveza komunista
Sekretar CK SKH1Đuro Špoljarić2 (prvi)
Ivica Račan (zadnji)
Osnovana1./2. avgust 1937.
Raspuštena1990
NaslednikStranka demokratskih promjena
SedišteAnindol, kod Samobora
Flag of Croatia (1947–1990).svg SR Hrvatska
 SFRJ
Mladi ogranakSavez socijalističke omladine Hrvatske
Broj članova  (1981)348.054
Ideologijakomunizam, titoizam
Politička pozicijaKrajnja levica
HimnaInternacionala
Zastava stranke
League of Communists of Yugoslavia Flag.svg
1Kasnije Predsednik CK SKH.
2Prvi sekretar CK SKH.

Savez komunista Hrvatske je osnovana 1937. godine pod imenom Komunistička partija Hrvatske kao deo Komunističke partije Jugoslavije.

Sa povratkom Josipa Broza Tita iz emigracije, započinje rad na stvaranju Komunističke partije Hrvatske. U svom izveštaju o stanju u KPJ, Tito, 14. aprila 1937. godine, daje prikaz stanja u Hrvatskoj. U njemu on posebno ističe da je zagrebačku partijsku organizaciju našao u vrlo lošem stanju, zbog brojnih provala i hapšenja članova.

Posle toga Tito formira grupu koja preuzima rad oko osnivanja Komunističke partije Hrvatske. Osnivački kongres je održan u noći između 1. i 2. avgusta 1937. godine u Anindolu, kod Samobora. Bilo je prisutno 16 delegata, koji su predstavljali partijske organizacije iz šireg područja Osijeka, Splita, Siska, Sušaka, Varaždina i Zagreba. Rad osnivačkog kongresa ograničio se na analizu tadašnje situacije partijskih organizacija u Hrvatskoj i na smernice budućeg rada na uzgradnji KPH.

Na kongresu je izabran i Centralni komitet, u koji je ušlo 12 članova: Đuro Špoljarić, Pavle Gregorić, Andrija Žaja, Josip Kraš, Božidar Adžija, Anka Butorac, Ivan Dujmić, Marko Orešković, Drago Petrović, Vlado Janić Capo, Vicko Jelaska i Lovro Kurir.

Prvi značajniji potez KPH bilo je osnivanje Narodnog fronta, koji je trebalo da predstavlja široki narodni pokret. Ubrzo je došlo i do sukoba unutar vođstva KPH i to posebno oko odnosa prema HSS-u. Pored toga napravljeno je više ozbiljnijih propusta u reagovanju na važne političke događaje u zemlji, poput ne izlaska na izbore 1938. godine. U jesen 1939. godine započinje reorganizacija KPH, a uticaj komunista počinje da raste u Hrvatskoj, zbog čega ban Banovine Hrvatske, uz podršku HSS-a, zabranjuje rad svim organizacijama koje je kontrolisala KPH.

U avgustu 1940. godine održana je Prva zemaljska konferencija KPH, na kojoj je Rade Končar izabran za organizacionog sekretara KPH.

Savez komunista Hrvatske[uredi]

Godine 1952. posle Šestog kongresa KPJ, na kome je Komunistička partija Jugoslavije promenila naziv u Savez komunista Jugoslavije i Komunistička partija Hrvatske menja naziv u Savez komunista Hrvatske.

Spomenik u Anindolu kod Samobora, na mestu gde je 1937. godine osnovana KPH.
Zgrada društveno-političkih organizacija u Zagrebu, nekadašnje sedište CK SKH od 1968. do 1990. godine.

U drugoj polovini šezdesetih godina, nakon smene Aleksandra Rankovića, među rukovodstvom Saveza komunista Hrvatske javila se težnja za većom ekonomskom i kulturnom samostalnošću SR Hrvatske od SFRJ. Glavni pobornici te politike su bili Savka Dabčević-Kučar i Miko Tripalo, vođe Hrvatskog proljeća. Na zatvorenoj sednici Izvršnog komiteta SK Hrvatske, koja je održana 4. jula 1971. godine i na kojoj je učestvovao i Josip Broz Tito, prvi put su osuđena „nacionalistička zastranjenja“ hrvatskog rukovodstva.

Pošto se rukovodstvo SK Hrvatske nije distanciralo od nacionalističke politike, na sednici Izvršnog komitata SKH, 30. novembra i 1. decembra 1971. godine u Karađorđevu, ostavke su dali Savka Dabčević-Kučar, Miko Tripalo, Pero Piker, Marko Koprtl i Janko Bobetko. Na sednici CK SKJ, održanoj 1. i 2. decembra 1971. godine, odlučeno je da se sa dotadađnjih dužnosti smene predsednik i potpredsednik Gradskog komiteta SK Zagreba Srećko Bijelić i Dragutin Haramija, a za novog predsednika Centralnog komiteta SK Hrvatske izabrana je Milka Planinc.

Tokom osamdesetih godina unutar SK Hrvatske vodi se borba između dve struje. S jedne strane je bio Stipe Šuvar, koji je davao prednost ideologiji, a s druge Ante Marković koji je naglašavo tehnologiju.

Godine 1981. Savez komunista Hrvatske imao je 348.054 članova.

Pred raspad Jugoslavije, predsednik Predsedništva CK SK Hrvatske bio je Stanko Stojčević, pripadnik tvrde struje unutar SKH, koju je predvodio Mika Špiljak. Naročiti zaokret se dogodio 10. decembra 1989. godine, kada je Predsedništvo CK SKH prihvatilo zahtev dvanaest političkih stranaka kojim se tražilo raspisivanje izbora na svim nivoima. Centralni komitet je prihvatio odluku Predsedništva, a sutradan 11. decembra počeo je 11. kongres SK Hrvatske, koji je trajao tri dana i na kome je na čelo SKH došao Ivica Račan.

U januaru 1990. godine delegacija SK Hrvatske je, zajedno sa delegacijom SK Slovenije, napustila 14. vanredni kongres SKJ i time činom je SKH prestao da bude deo SKJ.

Početkom 1990. godine Savez komunista Hrvatske je promenio naziv u Savez komunista Hrvatske — Stranka demokratskih promena i pod tim imenom učestvovao na prvim višestranački izborima u Hrvatskoj, koji su održani 22. i 23. aprila (6. i 7. maja drugi krug) 1990. i osvojio drugo mesto sa osvojenih 35% ili 107 poslaničkih mesta.

Posle prvih višestranačkih izbora partija menja naziv u Stranka demokratskih promena, a 1994. godine (posle ujedinjenja sa Socijaldemokratskom strankom Hrvatske) dobija naziv Socijaldemokratska partija Hrvatske (SDP), pod kojim i danas deluje.

Lideri[uredi]

Literatura[uredi]

  • Hronologija Radničkog pokreta i SKJ 1919-1979. „Institut za savremenu istoriju“ Beograd i „Narodna knjiga“ Beograd, 1980. godina.
  • Istorija Saveza komunista Jugoslavije. Istraživački centar „Komunist“ Beograd, „Narodna knjiga“ Beograd i „Rad“ Beograd, 1985. godina.